Mısır ile Türkiye arasındaki temaslar ve iki ülkenin ortak askeri tatbikatları, Libya parlamentosunun Ankara ile deniz sınırlarının belirlenmesine ilişkin anlaşmayı onaylamasının ardından yaşanan deniz yetki alanları anlaşmazlığına rağmen devam ediyor.
Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati dün mevkidaşı Hakan Fidan’dan telefon aldı. Görüşmede, bölgesel gerilimin giderek arttığı mevcut süreçte bölgede tansiyonun düşürülmesine yönelik çabalar ele alındı.
Mısır Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre iki bakan, ‘Mısır ve Türkiye arasındaki ortak koordinasyon ve istişarelerin, Katar ile iş birliği içinde bölgesel dörtlü grup çerçevesinde sürdürülmesinin önemini’ vurguladı. Bakanlar ayrıca, mevcut gerilimin kontrol altına alınması ve çatışmanın kapsamının genişlemesinin önlenmesi amacıyla ABD ve İran taraflarıyla birlikte ortak girişimlerin yoğunlaştırılması gerektiğine dikkat çekti.
4-9 Kasım tarihleri arasında Mısır’da düzenlenen Dostluk Denizi-2026 Tatbikatı’na iki ülkenin deniz kuvvetlerinden birlikler katılıyor.
Mısır Silahlı Kuvvetleri’nden cumartesi akşamı yapılan açıklamada, tatbikatın ‘Mısır ve Türk silahlı kuvvetleri arasında çeşitli askeri alanlarda gelişen iş birliği ilişkileri ile iki ülkenin deniz kuvvetleri arasında tecrübe aktarımı ve paylaşımı’ çerçevesinde gerçekleştirildiği belirtildi.
Şarku’l Avsat’a konuşan uzmanlar, mevcut bölgesel tehditlerin, başta Mısır ve Türkiye olmak üzere bölgenin önde gelen güçlerini görüş ayrılıklarını aşmaya ve ortak çıkarları korumak amacıyla geniş kapsamlı siyasi ve askeri uzlaşılar geliştirmeye zorladığını düşünüyor.
Trablus yönetimi, dönemin Ulusal Mutabakat Hükümeti Başkanlık Konseyi Başkanı Fayiz es-Serrac aracılığıyla Kasım 2019’da Ankara ile deniz sınırlarının belirlenmesine ilişkin bir anlaşma imzalamıştı. Kahire, Lefkoşa ve Atina’nın karşı çıktığı anlaşmaya daha sonra Avrupa Birliği (AB) de denizler ve okyanuslara ilişkin uluslararası hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle itiraz etmişti.
Geçtiğimiz ekim ayında Libya parlamentosu, Mısır ve Yunanistan’ın itirazlarına ve süregelen çekincelere rağmen anlaşmayı onayladı. Buna karşın Mısır ile Türkiye arasında bölgedeki gerilimi düşürmeye yönelik uzlaşı arayışları devam etti.
Ortadoğu uzmanı Bostan Cemiloğlu, mevcut olağanüstü koşullar ve bölgesel tehditlerin, başta Mısır ve Türkiye olmak üzere bölgenin önde gelen güçlerini küçük çaplı görüş ayrılıklarını aşmaya ve ortak çıkarları korumak, deniz boğazları üzerinden enerji ve tedarik akışını güvence altına almak amacıyla geniş kapsamlı siyasi ve askeri uzlaşılar geliştirmeye zorladığını belirtti.
Cemiloğlu, “Deniz yetki alanlarına ilişkin dosyalar veya Libya’daki gelişmelerle bağlantılı meseleler, Mısır ile Türkiye arasındaki askeri iş birliğinin önünü kesmeyecek biçimsel nitelikte ve geçici tepkilerden kaynaklanan anlaşmazlıklardır” dedi. Cemiloğlu ayrıca, “Bölgede giderek artan İsrail kaynaklı tehlike ve tehdit, Kahire ile Ankara arasında askeri anlaşmalar imzalanması ve üst düzey güvenlik koordinasyonu sağlanması için başlıca itici güçlerden birini oluşturuyor” ifadesini kullandı.
Cemiloğlu sözlerini şöyle sürdürdü: “Askeri manevralar ve tatbikatlar ile devam eden dörtlü görüşmelere ilişkin temaslar, Mısır-Türkiye ilişkilerinin fiilen stratejik ortaklık aşamasına geçtiğini ve deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlığın iki ülke arasındaki uzlaşıyı etkilemediğini gösteriyor.”
Demokrasi Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Yardımcısı ve bölgesel ilişkiler uzmanı Kerem Said ise Mısır ile Türkiye arasındaki askeri iş birliğinin ortak eğitim ve tecrübe paylaşımını kapsayan anlaşmalar çerçevesinde yürütüldüğünü belirtti. Said, bu iş birliğinin, geçmişteki ihtilaflı meselelerin önemli bir bölümünün çözüme kavuşturulmasının ardından bölgedeki çatışmaların yönetimi konusunda koordinasyonun arttığını gösterdiğini ifade etti.
Bununla birlikte deniz sınırlarının belirlenmesi meselesinin iki taraf arasında çözüme kavuşmamış bir sorun olduğunu vurgulayan Said, “Bu konuda bir çözüme ulaşılmaması halinde söz konusu mesele önümüzdeki dönemde gerilime yol açabilir. Özellikle Mısır’ın bu konuda kırmızı çizgileri bulunuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Geçtiğimiz ekim ayının sonunda Savunma Bakanı Yaşar Güler, ülkesinin Doğu Akdeniz’deki deniz sınırlarının ve deniz yetki alanlarının belirlenmesi konusunda Mısır ile anlaşma imzalamaya hazır olduğunu açıkladı. Şarku’l Avsat’ın AFP’den aktardığına göre Türkiye’nin önerisi, Kahire’ye Yunanistan ile imzalayabileceği herhangi bir anlaşmaya kıyasla deniz yetki alanında yaklaşık 15 bin kilometrekarelik ek bir alan kazandırıyor.
Bu gelişmeyle eş zamanlı olarak Hakan Fidan, İstanbul’da düzenlenen uluslararası bir toplantı kapsamında Mısırlı mevkidaşıyla yaptığı görüşmede, ‘Libya’daki gelişmeler karşısında Mısır’ın duyduğu kaygıları anladığını, bu kaygıların ele alınması, Libya’da güvenlik ve istikrarın sağlanmasına yönelik çabaların desteklenmesi amacıyla istişare, koordinasyon ve ortak çalışmaların sürdürülmesinin önemini’ ifade etti. Mısır Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasında yer alan bu ifadeler, Mısırlı yetkilinin Ankara ile Trablus arasında imzalanan anlaşmayı reddettiklerini yinelemesine karşılık geldi.
Said, iki ülke ilişkilerinin ticaret ve ekonomi alanlarında gelişimini sürdürmesini, ayrıca bölgesel çatışmaların yönetimi konusunda iş birliğinin devam etmesini beklediğini belirtti. Ancak Said’e göre, “Deniz yetki alanları meselesi çözümsüz bir sorun olarak kalacak ve Mısır-Türkiye ilişkilerinin daha da geliştirilmesinin önünde gölge oluşturabilecek.”
Cemiloğlu ise iki ülke arasında deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlıkların çözümü ve uzlaşıya varılması amacıyla hem kamuoyuna açık hem de gizli düzeyde temasların ve iletişim kanallarının mevcut olduğunu düşünüyor.
