عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
EKONOMİ

Borç krizindeki Evergrande, soruşturma çıkmazında iflasa doğru ilerliyor

Çin’in borç krizindeki inşaat ve emlak şirketi Evergrande, ödeme güçlüklerine ek olarak hakkında başlatılan soruşturmalarla adım adım iflasa yaklaşıyor

(AA)
(AA)
  • Pekin: AA
TT
  • Pekin: AA
TT

Borç krizindeki Evergrande, soruşturma çıkmazında iflasa doğru ilerliyor

(AA)
(AA)

İnşaat sektöründe dünyanın en büyük yatırımcılarından olan şirketler grubunun, vadesi dolan borçlarını yeniden yapılandırmak için hazırladığı plan, düzenleyici kurumların ve adli makamların yürüttüğü soruşturmalar nedeniyle çıkmaza girdi.

Çin'de borç krizi, bir gayrimenkul devini daha çöküşün eşiğine getirdi

Ekonomik sıkıntıların arttığı Çin'de 40 yıllık büyüme modeli bozulma yolunda

Evergrande ve iki yan kuruluşunun hisseleri Hong Kong borsasında işleme kapatıldı

Evergrande, 24 Eylül'de Hong Kong Borsası'na yaptığı bildirimde, Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu ile Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonunun, şirketin borç yapılandırması için hazırladığı plana "idari tedbir" koyduğunu bildirdi.

Bildirimde, şirketin, ana iştiraki Hengda Gayrimenkul Grubu'na yönelik yürütülen soruşturmada alınan "idari tedbirler" nedeniyle yeni borç tahvili çıkaramayacağı belirtildi.

Açıklamanın ardından şirketin hisseleri, dün gün içinde yüzde 21,8 değer kaybederken, grubun 2 yıldır devam eden borç problemlerini çözüp çözemeyeceğine dair soru işaretleri arttı.

Çin’in GSYH’sinin yüzde 2’si kadar borcu var

Evergrande'nin 2022 sonunda 2,4 trilyon yuana (yaklaşık 330 milyar dolar) ulaşan toplam borç yükümlülüğü, Çin’in gayrisafi yurtiçi hasılasının (GSYH) yaklaşık yüzde 2’sine karşılık geliyor.

Şirket, vadesi geldiği halde ödeyemediği için temerrüde düşen 12,6 milyar yuan (1,7 milyar dolar) dış borcu nedeniyle alacaklıların açtığı çok sayıda davayla karşı karşıya bulunuyor.

Çin'de emlak sektöründeki süregelen durgunluk ve konut satışlarında azalma nedeniyle ödeme güçlükleri derinleşen şirket, 25 ve 26 Eylül'de kreditörlerle borç yapılandırmasını görüşmek üzere planladığı 6 toplantıyı iptal etti.

İptallere gerekçe olarak "satışların beklenenden zayıf olması" ve "yapılandırma koşullarını yeniden değerlendirme ihtiyacı" gösterildi.

Şirket, 30 Ekim'de Hong Kong'da görülecek ilk dava duruşmasına kadar alacaklılarıyla anlaşmaya varamazsa, borçları karşılığında varlıkları haczedilmeye başlanabilir.

DAHA FAZLA OKU

Çin'de konut fiyatlarında durgunluk sürüyor

Çin'de konut fiyatlarında durgunluk sürüyor

Çin'in borç krizindeki şirketi Evergrande, emlak yönetim biriminin çoğunluk hissesini satıyor

Çin'in borç krizindeki şirketi Evergrande, emlak yönetim biriminin çoğunluk hissesini satıyor

Varlık yönetim birimi soruşturuluyor

Evergrande, 16 Ağustos'ta borsaya yaptığı bildirimde, ana iştiraki Hengda Gayrimenkul Grubu'nun, bilgi paylaşımı kurallarını ihlal ettiği şüphesiyle otoritelerce soruşturulduğunu duyurmuştu.

Şirketin varlık yönetimi iştiraki Evergrande Finansal Varlık Yönetimi'nin, "gölge bankacılık" faaliyetlerine yönelik kapsamlı adli soruşturmanın odağında olduğu anlaşılıyor.

Şirketin, bireysel müşterilere sattığı menkul varlıklardan elde ettiği gelirleri, düzenlemelere aykırı olarak konut projelerinin finansmanında kullandığı iddia ediliyor.

İştirakin merkezinin bulunduğu Şıncın şehrinde polis, 18 Eylül'de "şirketin bazı çalışanlarının" soruşturma kapsamında gözaltına alındığını bildirdi.

Gözaltına alınanların kimliği açıklanmazken, ulusal basın organlarına sızan bilgilerde, aralarında Genel Müdür Du Liang ve Genel Müdür Yardımcısı Yao Bıncai'nin olduğu yönetici düzeyinde 10'dan fazla kişinin, "yasa dışı fon toplama" şüphesiyle soruşturulduğu ileri sürüldü.

Evergrande, 2021'de aralarında kendi çalışanlarının da bulunduğu 70 bin müşteriye toplam 40 milyar yuan (5,47 milyar dolar) tutarındaki menkul varlık için nema ödemekte başarısız olmuştu.

Eski grup yöneticileri de gözaltında

Ekonomi ve finans haberleri servisi Caixin'in, "konu hakkında bilgi sahibi kaynaklara" dayandırdığı haberine göre, Evergrande'nin eski Üst Yöneticisi (CEO) Şia Haycun ve eski Mali İşler Koordinatörü (CFO) Pan Darong da gözaltında tutuluyor.

Şia ve Pan, 2021'de grubun krediler için üçüncü taraflara teminat gösterdiği banka mevduatlarını, iştiraklerine yönlendirdiğinin anlaşılmasıyla ortaya çıkan skandal nedeniyle temmuzda istifa etmişti.

Öte yandan grubun 16 Eylül'de devlete devredilen sigorta şirketi Evergrande Hayat Teminat'ın eski yöneticisi Cu Cialin'in de 17 Eylül'de gözaltına alındığı bildirildi.

Ulusal Mali Düzenleme İdaresi, yeni oluşturulan, devlete ait Haigang Hayat Sigorta Şirketinin, Evergrande iştirakini tüm varlıkları ve yükümlülükleriyle devraldığını duyurmuştu.

İştirakin "ciddi borç ödeme problemleri olduğunu" işaret eden yetkililer, "yakın denetim ve risk çözümüne ihtiyaç duyulduğunu" vurgulamıştı.

DAHA FAZLA OKU

Altın, Evergrande korkularının geri dönüşü ve doların düşüşüyle yükseldi

Altın, Evergrande korkusu nedeniyle yükseldi

Evergrande, Çin'de dönüşümün sancısı olabilir

Evergrande, Çin'de dönüşümün sancısı olabilir

İnşaat alanında en büyük yatırımcıydı

İş insanı Şu Ciayin tarafından 1996’da "Hengda Grup" adıyla Çin’in güneyindeki Guangcou şehrinde kurulan şirket, büyük şehirlerdeki büyük ölçekli konut ve kentsel dönüşüm projelerine yaptığı yatırımla kısa sürede dünyanın en büyük inşaat ve emlak şirketlerinden biri haline geldi.

2009'da Hong Kong Borsası’ndaki halka arzında 722 milyon dolar yatırım toplayan şirket, 2018’de inşaat sektöründe dünyanın en çok gelir elde eden şirketi oldu.

Çin genelinde 280’den fazla şehirde 1300’den fazla inşaat projesi gerçekleştiren şirket, 120 binden fazla çalışana istihdam sağladı.

Yılda yaklaşık 600 bin konut üreten şirket, Çin’de konut arzının önemli bir bölümünü karşılıyordu.

Ana faaliyet kolu inşaat olan şirket, varlık yönetiminden elektrikli araç üretimine, tema parklarından yiyecek içecek markalarına kadar farklı alanlarda da yatırımlar yaptı, ülkenin en başarılı futbol kulüplerinden biri olan Guangzhou FC’nin işletmesini üstlendi.

Problemlerin başlangıcı

Çin hükümetinin inşaat ve emlak sektöründeki sağlıksız büyümeyi engellemek için 2020'den itibaren bankaların ve finans kuruluşlarının sektöre verdiği kredilere oran sınırlaması getirmesi, Evergrande’nin borçlarını çevirmekte sıkıntıya düşmesini tetikleyen en önemli etken olarak görülüyor.

Ülkenin hızlı ekonomik büyüme kaydettiği yıllarda yan iş kollarıyla gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 20'sini oluşturan sektör, "büyük borç-büyük yatırım" döngüsüyle ilerliyordu.

Çin'de 2019 sonunda başlayan Kovid-19 salgını, konut yatırımlarında ve satışlarında durgunlukla bu döngüde ciddi kesintiye yol açtı.

Sektördeki durgunluk yatırımcıların borçlanmasını bir anda problemli hale getirdi. Üstelik Çin hükümeti de hem aşırı borçlanmanın finansal sistemde doğurduğu risklerden hem de piyasadaki spekülasyonun konut fiyatlarını aşırı artırmasından rahatsızdı.

Devlet Başkanı Şi Cinping'in "Konutlar yaşamak içindir, spekülasyon için değil." sözleriyle harekete geçen düzenleyici kurumlar, gayrimenkul şirketlerine borç kısıtlamaları getirmeye kadar verdi.

"Üç kırmızı çizgi"

Hükümet, aralarında Evergrande'nin de olduğu 12 büyük gayrimenkul şirketine devlet bankalarından borçlanabilmeleri için "üç kırmızı çizgiye" uyma şartı getiren yönetmelik sundu.

Yönetmelikle, şirketlere toplam varlıklarının toplam borçlara oranının yüzde 70'ten fazla olmaması, net borcun öz sermayeyi aşmaması ve nakit varlıkların kısa dönemli borçlardan ya fazla ya da en azından eşit olması kriterleri getirildi.

Evergrande, o sırada borçlanma kriterlerin hiçbirini sağlayamayacak durumdaydı. Şirket, ertesi yıl borçlanma kısıtlamalarının etkilerini hissetmeye başladı, Eylül 2021'de vadesi gelen iki yurt dışı borç tahvilinin faizini ödemede 2 kez başarısız oldu.

Bu büyüklükteki bir şirketin cüzi boyuttaki dış faiz ödemelerinde dahi sıkıntıya girmesi, daha geniş ölçekli bir borç krizinin kapıda olduğunu gösteriyordu.

Borç yönetimi çabaları

Yeni borç bulmakta sıkıntı yaşayan şirket, varlıklarını satarak borçlarını karşılama çabasına girişti.

Evergrande, 29 Eylül 2021’de, Liaoning eyaletinde ortağı olduğu Şıncing Bankasındaki hisselerini yaklaşık 10 milyar yuana (yaklaşık 1,5 milyar dolar) kamuya ait bir varlık yönetim şirketine sattığını bildirdi.

Öte yandan şirketin, Ekim 2021'de emlak yönetim birimi Evergrande Emlak Hizmetleri'nin yüzde 50,1 hissesini 20 milyar Hong Kong dolarına (yaklaşık 2,5 milyar dolar) Guandong merkezli bir başka inşaat grubuna olan Hopson İnşaat Holding'e devretme girişimi sonuçsuz kaldı.

Guangdong eyalet yönetimi, Aralık 2021'de Evergrande’nin borçları için temerrüde düşmesini önlemek üzere risk yönetim uzmanlarından oluşan heyet görevlendirdi.

Yurt dışında iflas korumasına başvurdu

2021'deki 476 milyar yuan (yaklaşık 65 milyar dolar), 2022'de 105 milyar yuan (yaklaşık 15,7 milyar dolar) zarar açıklayan şirketin toplam borç yükü, 2022 sonu itibarıyla 2,4 trilyon yuana (yaklaşık 330 milyar dolar) çıktı.

Bu yıl, borçları nedeniyle birçok kez temerrüde düşen şirket, 17 Ağustos'ta ABD'de iflas koruması için mahkemeye başvurdu.

Manhattan İflas Mahkemesine yapılan başvuruda, borçlarının yeniden yapılandırılması sürecinde şirketi dava etmek veya ABD'deki varlıklarını dondurmak isteyen alacaklılara karşı korunma talep edildi.

Evergrande'nin Hong Kong Borsası'nda Temmuz 2020'de hisse başına 25,80 Hong Kong dolarından işlem gören hisseleri dün 0,43 Hong Kong dolarına kadar geriledi. Şirket, geçen sürede piyasa değerinden 42,8 milyar dolar kaybetti.

Analistler, kötü tabloya ek olarak adli soruşturmayla çıkan yeni engeller ve sorunların şirketi daha fazla iflasa yaklaştırdığı değerlendirmesini yapıyor.

Daha fazlasını oku

 
 
ARAP DÜNYASI

Mısır domatesi Tunus’ta neden tartışma yarattı?

Sosyal medyada paylaşılan Mısır'da yetiştirilen domates mahsullerine ait bir fotoğraf.
Sosyal medyada paylaşılan Mısır'da yetiştirilen domates mahsullerine ait bir fotoğraf.
TT
TT

Mısır domatesi Tunus’ta neden tartışma yarattı?

Sosyal medyada paylaşılan Mısır'da yetiştirilen domates mahsullerine ait bir fotoğraf.
Sosyal medyada paylaşılan Mısır'da yetiştirilen domates mahsullerine ait bir fotoğraf.

Mısır’dan gelen domateslerin, arz açığını kapatmak amacıyla kısa süre önce Tunus pazarına girmesi ülkede geniş çaplı tartışmalara yol açtı. Domates ithalatı, fiyatların yükseldiği bir döneme denk gelirken, bazı kesimler iki ülkenin nüfusları arasındaki büyük farka rağmen Tunus’un üretim kapasitesinin gerilemesini, Mısır’ın ise üretimini artırmasını sorguladı. Mısır domateslerinin kalitesi tartışılıyor. Ürünlerin kanalizasyon suyuyla sulandığı yönündeki iddialar, sosyal medyada Mısırlı kullanıcıların tepkisini ve öfkesini çekti.

Mısır Tarım Karantina Kurumu Başkanı Dr. Muhammed el-Mensi, Mısır’da yetiştirilen ürünlerin atık suyla sulandığı iddialarını reddetti. Şarku’l Avsat’a konuşan el-Mensi, “Bu iddialar eski. Mısır’a düşman gruplar tarafından ortaya atılıyor ve hiçbir dayanağı bulunmuyor. Gerek iç piyasada tüketilen gerekse yurt dışına ihraç edilen ürünlerin sulanmasında kanalizasyon suyu kullanılmıyor” dedi.

El-Mensi, ihraç edilen bütün Mısır ürünlerinin gönderildikleri ülkelerin standartlarına uygun olması gerektiğini vurgulayarak, Avrupa ülkeleri ve dünyanın farklı pazarlarına gönderilen domateslerin de bu kurallara tabi olduğunu belirtti.

Bazı Tunuslular, Mısır’dan geldiğini öne sürdükleri zararlı organizmalardan etkilenmiş ve bozulmuş domateslere ait görüntüleri sosyal medyada paylaştı. Ancak el-Mensi, Mısır Tarım Karantina Kurumu’na gerek ülke içinden gerekse başka pazarlardan bu yönde resmî bir şikâyet ulaşmadığını söyledi.

ylı
Mısır'daki bir çiftlikte hasat edilen domatesler (AgroLimited Şirketi)

Kahire Ticaret Odası Sebze ve Meyve Bölümü Başkan Yardımcısı Hatem Necib de Tunus’ta Mısır domateslerine ait olduğu belirtilerek paylaşılan fotoğrafların doğruluğunu sorguladı. Şarku’l Avsat’a konuşan Necib, “İhraç edilen Mısır ürünleri sıkı denetimden geçiyor. Tarım karantina birimleri, ürünleri ihracattan önce analiz ediyor. Bu nedenle dolaşıma sokulan domateslerin büyük olasılıkla bizim ürünlerimiz arasında yer almadığını düşünüyoruz” dedi.

Necib, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bir buçuk ya da iki yıl önce, ihracat koşullarını karşılamayan bazı Mısır ürünlerinin yurt dışı pazarlarına ulaşması mümkündü. İhraç edildikten sonra geri gönderilen çilek ürünlerinde böyle durumlar yaşanmıştı. Ancak ihraç edilen ürünlere yönelik denetimlerin sıkılaştırılmasıyla artık bunun yaşanması mümkün değil.”

İhracat işlemlerinin her sevkiyatın hangi firma tarafından gönderildiğinin belirlenmesini sağlayan kodlarla takip edildiğini belirten Necib, bu nedenle ürünlerin menşei konusunda manipülasyon yapılmasının söz konusu olmadığını ifade etti.

Ziraat araştırmacısı ve Ecdn standartlarına göre belirlenen ayrıntılı teknik ve denetim koşullarına tabi olduğunu söyledi. Bu süreçte pestisit kalıntılarının analiz edildiğini, izin verilen sınırların ve yasaklı ad Tarım Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Mühendis Abdurrahman Akile de aynı görüşü dile getirdi. Şarku’l Avsat’a konuşan Akile, tarım ürünleri ihracatının, ithalatçı ülkelerimaddelere ilişkin kuralların gözetildiğini, ayrıca sevkiyatların ihracat öncesinde denetlendiğini kaydetti.

Ürün güvenliğinin tarlada başladığını vurgulayan Akile, iyi tarım uygulamalarının ve entegre mücadele programlarının hayata geçirilmesinin, biyolojik ilaçlar ile güvenli organik alternatiflerin kullanımının yaygınlaştırılmasının önemine dikkat çekti. Akile, Mısır tarım ürünlerinin yurt dışı pazarlardaki itibarının ve konumunun korunması için bilgilerin paylaşılmasında titiz davranılması gerektiğini belirtti.

Su açığı tartışması

Tunus’ta Mısır tarım ürünlerine yönelik yorumlar, sosyal medyada Mısırlı kullanıcıların tepkisine neden oldu. Bazı kullanıcılar eleştirilere, Mısır’ın tarım ürünlerini ihraç ettiği pazarların genişliğine ve yüksek standartlara sahip Avrupa ülkelerine yapılan sevkiyatlara dikkat çekerek yanıt verdi.

Diğer kullanıcılar ise hükümet yetkililerinden, su açığını gidermek için suyun yeniden kullanılması konusundaki açıklamalarına son vermelerini istedi. Bu açıklamaların Mısır ürünlerini kötülemek için kullanıldığı öne sürüldü.

Mısır Sulama Bakanlığı, yaklaşık 60 milyar metreküp olarak hesaplanan su açığını kapatmaya yönelik planı kapsamında tarımsal atık suları arıtarak yeni tarım alanlarının sulanmasında kullanıyor.

Domates tartışmasının bir bölümü ürünlerin kalitesine ilişkin iddialar etrafında şekillenirken, diğer bölümü Mısır’ın hem iç talebi karşılayabilmesi hem de tarım ürünleri ihraç edebilmesi üzerinde yoğunlaştı.

sc
Mısır piyasasında domates (AgroLimited Şirketi)

Tunuslu milletvekili Yasin Mami, parlamentodaki bir oturumda, Tunus mutfağının vazgeçilmez ürünlerinden biri olan domatesin 12 milyonluk nüfus için neden temin edilemediğini sorgulamıştı. Mami, Mısır’ın 110 milyon kişiyi besleyebildiği gibi üretim fazlasını da ihraç edebildiğine dikkat çekmişti.

Tunuslu milletvekilinin bu sorusu Mısır medyasında da geniş yer buldu. Mısırlı sosyal medya kullanıcıları ise ülkelerinin tarım alanında kaydettiği ilerlemeyi öne çıkaran paylaşımlarda bulundu.

Resmî tahminlere göre Mısır’ın tarım ürünleri ihracatı 2025 yılında yaklaşık 9,5 milyon tona ulaştı. Bu miktar, 2024 yılına kıyasla yaklaşık 800 bin tonluk artışa işaret ediyor.

İklim değişikliğinin etkisi

Mısır Çiftçiler Sendikası Başkanı Hüseyin Ebu Sıddam, Tunus’un yanı sıra Kuzey Afrika’daki diğer ülkelerde de domates üretiminde yaşanan sıkıntıları iklim değişikliğine bağladı. İklim koşullarındaki değişimin birçok ülkede ürün verimini olumsuz etkilediğini belirten Ebu Saddam, bu durumun Mısır’ı da etkilediğini ancak domates ve diğer ürünlerin ekildiği tarım alanlarının genişletilmesi sayesinde olumsuz sonuçların önüne geçildiğini söyledi.

Ebu Saddam, Mısır’da farklı bölgelerde yıl boyunca domates yetiştirilmesini sağlayan çeşitli ekim dönemlerinin de üretimin sürekliliğine katkıda bulunduğunu ifade etti.

Şarku’l Avsat’a konuşan Ebu Saddam, Mısır’ın Kuzey Afrika ülkeleri için tarım ürünleri bakımından “ideal bir gıda sepeti” konumunda olduğunu belirtti. Mısır’dan Libya, Cezayir, Tunus ve diğer ülkelere kara yoluyla yapılan sevkiyatların, jeopolitik gelişmeler nedeniyle küresel deniz taşımacılığında yaşanan aksamalardan etkilenmediğine dikkat çekti.

Ebu Saddam, Mısır tarım ürünlerine yönelik iddiaların ve karalama kampanyalarının ülkenin uluslararası itibarına zarar vermesini beklemediğini belirterek, ürünlerin birçok pazarda kalitesini kanıtladığını vurguladı.

EKONOMİ

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 2027 ve 2028 enflasyon tahminlerini yükseltti

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Ankara'daki genel merkezinin girişinde bulunan logosu (Reuters)
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Ankara'daki genel merkezinin girişinde bulunan logosu (Reuters)
TT
TT

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 2027 ve 2028 enflasyon tahminlerini yükseltti

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Ankara'daki genel merkezinin girişinde bulunan logosu (Reuters)
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Ankara'daki genel merkezinin girişinde bulunan logosu (Reuters)

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2027 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 15’ten yüzde 21’e, 2028 tahminini ise yüzde 9’dan yüzde 13,5’e yükseltti. Banka, fiyat istikrarı sağlanana kadar ihtiyatlı para politikası yaklaşımını sürdüreceğini vurguladı.

TCMB Başkanı Fatih Karahan, İstanbul’da düzenlenen üç aylık Enflasyon Raporu sunumunda, 2026 yıl sonu enflasyon tahmininin de yüzde 28’den yüzde 29,5’e çıkarıldığını açıkladı. Banka, aynı dönem için ara hedefini ise yüzde 24 seviyesinde korudu.

Şarku’l Avsat’ın Reuters’ın aktardığı hbaere göre, 2027 ve 2028 yıl sonları için açıklanan yeni tahminler, bankanın daha önce duyurduğu ara hedeflerle aynı seviyede bulunuyor.

Karahan, enflasyonun düşüş hızını sınırlayan arz yönlü şokların devam etmesi nedeniyle, enflasyonu kontrol altına almak amacıyla sıkı para politikası uygulamasını sürdüreceklerini belirtti. Enflasyon tahminleri ve ara hedeflerde yapılan güncellemenin para politikasında gevşemeye gidileceği anlamına gelmediğinin altını çizen Karahan, Türk lirası cinsinden varlıklara yönelik yatırımcı güveninin zayıflaması durumunda mevcut tüm araçların kullanılacağını kaydetti.

Merkez Bankası, ağustos ayında yayımladığı bir önceki raporda 2026 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 26’dan yüzde 28’e yükseltmiş, ara hedefini ise yüzde 24’te tutmuştu. Banka, o dönemde 2027 yıl sonu enflasyon hedefini yüzde 15, 2028 hedefini ise yüzde 9 olarak korumuştu.

Raporun sunumunun ardından dolar/TL kuru 50,2575 seviyesinde işlem gördü. Kur, çarşamba gününü 50,2325 seviyesinden tamamlamıştı.

TCMB, geçen ay politika faizini beklentiler doğrultusunda 100 baz puan indirerek yüzde 36’ya çekmişti. Banka, İran savaşının enflasyon üzerindeki etkilerini değerlendirdiği süreçte, önceki beş toplantısında faiz oranını değiştirmemişti. Bu adım, 2024’ün sonlarında başlatılan faiz indirim sürecine verilen aranın ardından gelmişti.

Türkiye’de tüketici fiyatları endeksi (TÜFE), ekim ayında giyim ve gıda fiyatlarındaki artışın etkisiyle aylık bazda yüzde 2,58 yükselerek beklentileri aşmıştı. Yıllık enflasyon ise yüzde 29,77 olarak kaydedilmişti.

KÖRFEZ Suudi Arabistan

Suudi nakliye şirketleri yüzde 21 büyüdü... Ticaretteki dalgalanmalar fırsatları yeniden şekillendiriyor

Dammam’daki Kral Abdulaziz Limanı (Suudi Arabistan Limanlar İdaresi)
Dammam’daki Kral Abdulaziz Limanı (Suudi Arabistan Limanlar İdaresi)
TT
TT

Suudi nakliye şirketleri yüzde 21 büyüdü... Ticaretteki dalgalanmalar fırsatları yeniden şekillendiriyor

Dammam’daki Kral Abdulaziz Limanı (Suudi Arabistan Limanlar İdaresi)
Dammam’daki Kral Abdulaziz Limanı (Suudi Arabistan Limanlar İdaresi)

Suudi Arabistan ulaştırma ve lojistik sektörü, lojistik ve liman şirketlerinin performansındaki iyileşme, elleçleme faaliyetlerindeki artış ve bazı şirketlerin zararlarının azalmasının etkisiyle 2026 yılının ilk 9 ayında gelir ve kâr artışı kaydetti.

Araç kiralama ve havacılıkla bağlantılı hizmetler sunan şirketlerin kârlılığı üzerindeki baskıların sürmesine rağmen, sektörde borsaya kote 9 şirketin konsolide gelirleri yüzde 13 artışla 18,08 milyar riyale (4,82 milyar dolar), net kârları ise yüzde 20,7 yükselişle 1,063 milyar riyale (283,5 milyon dolar) ulaştı.

Bu sonuçlar; bölgedeki jeopolitik gerilimler, savaşın Hürmüz Boğazı ile Kızıldeniz’deki deniz trafiğinde yol açtığı aksamalar ve taşımacılık şirketlerinin yük nakli için alternatif güzergâh arayışına girmesi nedeniyle küresel ticaret yollarında yaşanan dönüşümler ışığında ayrı bir önem taşıyor. Söz konusu gelişmeler; Arap Körfezi ve Kızıldeniz kıyısındaki limanları ile kara ulaşım ağlarıyla alternatif rotalar sunma ve bölgesel tedarik zincirlerinin dayanıklılığını artırma noktasında Suudi Arabistan’ın coğrafi konumunun önemini ortaya koydu.

Deniz taşımacılığındaki aksamalar ayrıca lojistik koridorların geliştirilmesi ve Suudi limanlarının Körfez ticaret merkezleri ile küresel pazarlara bağlanmasına yönelik çabaları hızlandırarak elleçleme, depolama, taşımacılık ve entegre lojistik hizmetleri faaliyetlerinin büyüme fırsatlarını güçlendirdi.

thyj
Cidde İslam Limanı’nda demirlemiş gemilerden biri (Suudi Arabistan Limanlar İdaresi)

Şirketler bazında bakıldığında ise sonuçlar, faaliyet artışından yararlanma düzeyinde farklılıklar olduğunu ortaya koydu. Lojistik ve liman şirketleri en çok kazananlar listesinin başında yer alırken, çok sayıda araç kiralama ve havacılık destek hizmetleri şirketinin kârında düşüş yaşandı; bu durum, farklı faaliyet alanlarının gelir artışını kâra dönüştürme kapasitesindeki ayrışmayı yansıttı.

Sektörün performansı

Sektör, Suudi Arabistan Borsası’nda (Tadawul) işlem gören 9 şirketten oluşuyor: Suudi Lojistik Hizmetleri Şirketi (SAL), Suudi Yer Hizmetleri Şirketi (SGS), Budget Suudi Arabistan, Theeb, Lumi, SAPTCO, SISCO Holding, Flynas ve Cherry.

SAL, 2025’in aynı dönemindeki 496,2 milyon riyallik kârını yüzde 16,9 artırarak yaklaşık 579,9 milyon riyale çıkardı ve ilk 9 ayda net kâr bakımından sektör şirketlerinin zirvesinde yer aldı. Şirket bu performansıyla sektörün toplam net kârının yaklaşık yüzde 54,6’sını tek başına üstlenirken, gelirleri de yüzde 28,2 artışla yaklaşık 1,54 milyar riyale ulaştı.

Budget Suudi Arabistan, bir önceki yılın aynı dönemindeki 248,7 milyon riyallik kârına kıyasla yüzde 19,7 düşüşle yaklaşık 199,6 milyon riyal net kâr elde ederek ikinci sırada yer aldı. Şirket, gelirlerinin yüzde 11 artışla yaklaşık 1,91 milyar riyale yükselmesine rağmen kârındaki gerilemeyi; kısa dönemli kiralama filosunun doluluk oranlarındaki düşüşe, uzun dönemli kiralama sözleşmelerinin yenilenmesindeki yavaşlamaya ve bazı müşterilerin daha düşük maliyetli araç segmentlerine yönelmesine bağladı.

SISCO Holding, 2025’in aynı dönemindeki yaklaşık 61,7 milyon riyallik kârını yüzde 140,7 artırarak yaklaşık 148,5 milyon riyale yükseltti ve üçüncü sıraya yerleşti. Bu artışta liman sektöründeki performans iyileşmesi, yük elleçleme hacimlerindeki yükseliş ve lojistik faaliyetlerindeki büyüme etkili oldu.

SAPTCO da gelirlerindeki yüzde 13,8’lik artışa paralel olarak net kârını geçen yılın aynı dönemindeki 13,1 milyon riyalden yüzde 521’lik sıçramayla yaklaşık 81,5 milyon riyale çıkardı.

Araç kiralama şirketleri ise kârlılık üzerindeki baskılarla karşılaşmaya devam etti. Theeb’in kârı, gelirlerinin yüzde 15,5 artmasına rağmen filo doluluk oranlarındaki düşüş, kredi zararı karşılıkları ile finansman maliyetlerindeki artış ve ikinci el araç satışlarındaki kârlılığın gerilemesi nedeniyle yüzde 52,2 azalarak yaklaşık 68,4 milyon riyale indi.

Lumi’nin kârı kısa dönemli kiralama faaliyetlerindeki daralma ile operasyonel giderler ve karşılıklardaki artışın etkisiyle yüzde 61,3 düşüşle yaklaşık 61,9 milyon riyale gerilerken; Cherry, gelirlerindeki yüzde 39’luk büyümeye rağmen yüzde 10,7 düşüşle yaklaşık 47,6 milyon riyal kâr açıkladı.

dfvhjkıgb
Flynas şirketine ait bir uçağın maketi (Reuters)

Havacılık faaliyetlerinde ise Flynas, 2025’in aynı dönemindeki 594,4 milyon riyallik zararına karşılık net zararını yüzde 83,9 oranında azaltarak yaklaşık 95,7 milyon riyale çekti; şirketin gelirleri ise yüzde 6,3 artışla yaklaşık 6,44 milyar riyale yükseldi.

Buna karşılık SGS, gelirlerindeki yüzde 7,4’lük düşüşle birlikte bir önceki yılın ilk 9 ayındaki 298,5 milyon riyallik kârına kıyasla yaklaşık 28,6 milyon riyal net zarar açıkladı.

2026 yılının üçüncü çeyreğinde ise sektördeki 9 şirket, şirketler arasındaki performans farklılıklarının gölgesinde toplam 110,2 milyon dolar (413,1 milyon riyal) konsolide net kâr elde etti. Çeyreklik kâr sıralamasında SAL yıllık bazda yüzde 28 artışla yaklaşık 231,9 milyon riyalle ilk sırada yer alırken; onu yüzde 10,6’lık düşüşe rağmen 71,8 milyon riyal kâr açıklayan Budget Suudi Arabistan izledi.

SISCO Holding’in kârı yüzde 271’in üzerinde bir artışla yaklaşık 63,1 milyon riyale yükselirken, Flynas bu yılın ikinci çeyreğinde kaydettiği zararın ardından yeniden kâra geçerek yaklaşık 27 milyon riyal çeyreklik kâr elde etti.

Öte yandan SGS çeyreklik bazda yaklaşık 32,5 milyon riyal zarar kaydederken; Theeb, Lumi ve Cherry’nin kârları yıllık bazda geriledi.

Çeyreklik sonuçlar; lojistik ve liman hizmetlerindeki kâr artışına karşılık araç kiralama ve havacılıkla bağlantılı hizmetler üzerindeki baskıların sürmesiyle sektör şirketlerinin finansal performansındaki ayrışmanın devam ettiğine işaret ediyor.

Sektörün sonuçlarına ve gelecek beklentilerine bir bakış

Sektör sonuçlarını değerlendiren finans ve ekonomi uzmanı Dr. Süleyman Al Humeyd el-Halidi, gelir artışının tüm ulaştırma ve lojistik şirketlerine aynı oranda yansımadığını belirterek, “Lojistik ve liman faaliyetleri kâr büyümesine öncülük ederken, araç kiralama ve havacılıkla bağlantılı hizmetler sunan şirketlerin kâr marjları üzerindeki baskılar devam etti” dedi.

Şarku’l Avsat’a açıklamalarda bulunan el-Halidi, konsolide kârlardaki yükselişin, ‘elleçleme ve lojistik işlerindeki büyümenin yanı sıra Flynas’ın zararlarındaki azalmanın da desteğiyle sektördeki operasyonel faaliyetlerin genişlemesini yansıttığını’ ifade etti. Ticaret, taşımacılık ve tedarik zinciriyle bağlantılı faaliyetlerin genişlemesinin ‘özellikle operasyonel verimliliğini artırabilen ve talep artışından yararlanabilen şirketler için yeni büyüme fırsatlarının önünü açtığını’ sözlerine ekledi.

SAL’ın kâr sıralamasında zirvede yer almasının yanı sıra SISCO Holding’in kârındaki güçlü büyüme ve SAPTCO’nun sonuçlarındaki iyileşmeye dikkat çeken el-Halidi, bu tablonun ‘gelir kaynaklarını çeşitlendirmenin ve ulaştırma, lojistik ile altyapı faaliyetleri arasındaki entegrasyonu güçlendirmenin önemini ortaya koyduğunu’ vurguladı.

El-Halidi buna karşılık, bazılarının gelirleri artmasına rağmen çok sayıda araç kiralama şirketinin kârında yaşanan düşüşün, ‘iş hacmindeki artışın kârlılıktaki iyileşmeyi mutlak surette garanti etmediğini; sonuçların filo yönetim verimliliğine, sözleşmelerin niteliğine, finansman maliyetlerine ve operasyonel giderleri kontrol altında tutma becerisine bağlı kalmaya devam ettiğini’ gösterdiğini kaydetti.

yhn
Suudi Arabistan Demiryolları’na ait yolcu trenlerinden biri (SAR)

Flynas’ın zararlarını azaltmasına karşılık SGS’nin zarara geçmesiyle havacılığı destekleyen faaliyetlerin performansındaki ayrışmaya dikkat çeken el-Halidi, “Bu farklılık, söz konusu faaliyetlerin operasyon hacmindeki değişimlerden, talep seviyelerinden ve işletme maliyetlerinden ne ölçüde etkilendiğini yansıtıyor” dedi.

El-Halidi, önümüzdeki dönemde sektör büyümesinin sürdürülebilirliğinin, ‘şirketlerin verimliliği artırarak, hizmetleri çeşitlendirerek ve maliyet yönetimi etkinliğini güçlendirerek iş hacmindeki genişlemeyi kâr marjlarında somut bir iyileşmeye dönüştürebilme kapasitesine bağlı olacağını’ vurguladı.

Kalkınma projelerinin genişletilmesi

Gelecek dönem beklentilerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan G.WORLD Araştırma Şirketi CEO’su Muhammed Hamdi Ömer; kalkınma projelerindeki genişleme, altyapı yatırımları ve Suudi Arabistan’ı 3 kıtayı birbirine bağlayan bir lojistik merkezi haline getirme çabalarının desteğiyle Suudi ulaştırma ve lojistik sektöründeki büyümenin önümüzdeki dönemde de süreceğini öngördü.

Sektörün, sadece taşımacılık ve depolama hacimlerinin artmasının ötesine geçerek entegre bir lojistik hizmetleri ekosisteminin inşasına, tedarik zinciri yönetimine ve modern teknolojilerin kullanımına dayalı bir dönüşüm yaşadığını belirten Ömer, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada şunları söyledi: “Limanlar, lojistik bölgeler, havalimanları ve ulaşım ağlarındaki genişleme; e-ticaret, sanayi, turizm faaliyetleri ve mega projelerdeki büyümeyle birleşerek depolama, dağıtım, tedarik zinciri yönetimi, çok modlu taşımacılık ve uzmanlaşmış lojistik hizmetlerine olan talebi artırıyor.”

Dijital dönüşümün sektör büyümesinin ana itici güçlerinden biri olacağına işaret eden Ömer, filo yönetimi, kargo takibi, taşıma rotalarının optimizasyonu ve envanter yönetiminde yapay zekâ, veri analitiği ve nesnelerin interneti (IoT) teknolojilerinin kullanımının arttığını vurguladı. Ömer’e göre bu teknolojiler ‘operasyonel maliyetleri düşürme, varlık kullanımını iyileştirme, süreç verimliliğini ve kâr marjlarını artırma’ potansiyeli taşıyor.

Büyüme fırsatlarının sektördeki faaliyet alanları arasında eşit dağılmayacağını ifade eden Ömer, “Ticaret, sanayi ve ihracat faaliyetlerindeki genişlemeden liman ve lojistik şirketlerinin faydalanması beklenirken, e-ticaretteki büyüme karayolu taşımacılığı, teslimat ve dağıtım talebini destekleyecek. Araç kiralama şirketlerinin fırsatları ise artan turizm ve ticari faaliyetlere bağlı olacak; ancak kârlılıkları filo yönetim verimliliği, doluluk oranları ve finansman maliyetlerine bağımlı kalmaya devam edecek” değerlendirmesinde bulundu.

Öte yandan varlık, yakıt, bakım, işçilik ve finansman maliyetlerindeki artışın yanı sıra kızışan rekabete ilişkin uyarılarda bulunan Ömer, yatırım yapmanın ve altyapı geliştirmenin mutlaka hızlı getiri sağlayacağı anlamına gelmediğini vurgulayarak, “Bu durum titiz bir risk yönetimi ile yapılan yatırımların hacmiyle orantılı işletme ve talep seviyelerinin sağlanmasını gerektiriyor” dedi.

Ulaştırma ve lojistik faaliyetleri ile dijital teknolojiler arasındaki entegrasyonun artan önemine paralel olarak 2027 yılında da sektörde yatırım fırsatlarının devam edeceğini öngören Ömer, müşterilerine entegre çözümler geliştiren şirketlerin gelirlerini çeşitlendirme ve rekabet güçlerini artırma konusunda en avantajlı konumda olacağını belirtti.

Ömer sözlerini şöyle tamamladı: “Sektördeki en belirgin dönüşüm; varlık sahipliğine ve geleneksel taşımacılık hizmetleri sunmaya dayalı bir modelden, tedarik zinciri yönetimine ve akıllı lojistik çözümler sunmaya odaklanan bir modele geçilmesidir. Bu dönüşüm operasyonel verimliliği artırırken, sektörün ekonomiyi çeşitlendirme ve Vizyon 2030 hedeflerine ulaşma noktasındaki katkısını da güçlendirmektedir.”