Er-Rumeyyan: Geleceğe Yatırım Girişimi 7 yılda 125 milyar dolarlık anlaşmaya tanık oldu

Kral Selman bin Abdulaziz’in himayesi altında Geleceğe Yatırım Girişimi Konferansı’nın sekizincisi düzenleniyor

Geleceğe Yatırım Girişimi Vakfı Başkanı Yasir er-Rumeyyan açılış oturumunda konuştu. (Şarku’l Avsat)
Geleceğe Yatırım Girişimi Vakfı Başkanı Yasir er-Rumeyyan açılış oturumunda konuştu. (Şarku’l Avsat)
TT

Er-Rumeyyan: Geleceğe Yatırım Girişimi 7 yılda 125 milyar dolarlık anlaşmaya tanık oldu

Geleceğe Yatırım Girişimi Vakfı Başkanı Yasir er-Rumeyyan açılış oturumunda konuştu. (Şarku’l Avsat)
Geleceğe Yatırım Girişimi Vakfı Başkanı Yasir er-Rumeyyan açılış oturumunda konuştu. (Şarku’l Avsat)

Geleceğe Yatırım Girişimi Konferansı’nın sekizincisi, İki Kutsal Caminin Hizmetkârı Kral Selman bin Abdulaziz'in himayesinde bugün Riyad'da başladı. Dünya liderlerinin, CEO'ların ve karar alıcıların bir araya geldiği konferansta, sınırların olmadığı ve bağlantılı bir dünyada gezegenin en büyük sorunlarını ele almaya yönelik stratejiler üzerine konuşuluyor.

Geleceğe Yatırım Girişimi Vakfı Başkanı Yasir er-Rumeyyan, “Geleceğe Yatırım Girişimi, 2017'deki lansmanından bu yana 125 milyar dolardan fazla değere sahip anlaşmanın imzalanmasına vesile olarak, yatırım dünyasında dönüştürücü bir güç haline geldi” dedi.

Er-Rumeyyan, bu yıl sekizincisi düzenlenen konferansın 7 binden fazla katılımcıyı ve 600 uluslararası konuşmacıyı bir araya getirerek en önemli küresel zorluklara ve yatırım fırsatlarına ışık tutacağını belirtti.

Er-Rumeyyan, “Bugün, yenilikçi çözümler gerektiren birbirine bağlı küresel zorluklarla karşı karşıyayız. Bu yılki konferansta, yükselen hayat pahalılığı ve sağlık alanındaki eşitsizlikler gibi sınırların ötesine yayılan acil sorunlar vurgulanıyor. Bununla birlikte, bu zorluklar ilerleme için çeşitli yollar açıyor. Bu yılki konferansın teması da (Sonsuz ufuk: Yarını şekillendirmek için bugüne yatırım yapmak) bununla ilgili” ifadelerini kullandı.

Er-Rumeyyan sözlerini şöyle sürdürdü: “Bugün olasılıklarla dolu yeni bir çağın eşiğinde bulunuyoruz. Bu çağ sadece ekonomilerimize değil, tüm insanlığın geleceğine yatırım yapmamızı gerektiriyor. Bu da amaçlı yatırımın, küresel zorlukları ele alan, yeniliği teşvik eden, olumlu ve kalıcı bir etki yaratan sürdürülebilir, uzun vadeli yatırımların özüdür.”

Gelişmekte olan piyasa ekonomilerinin 2030 yılında gelişmiş piyasaları geride bırakacağı öngörüsünde bulunan er-Rumeyyan, küresel ekonomiyi yönlendirecek alanlarda stratejik yatırımlara duyulan ihtiyacı vurguladı.

Geleceğe Yatırım Girişimi Konferansı’nda konuşan er-Rumeyyan'ı gösteren bir ekran (Şarku’l Avsat)Geleceğe Yatırım Girişimi Konferansı’nda konuşan er-Rumeyyan'ı gösteren bir ekran (Şarku’l Avsat)

Finansal getirilerin önemi ne kadar yüksek olsa da toplum ve çevre üzerinde olumlu etkisi olan yatırımların en sürdürülebilir yatırımlar olduğunu belirten er-Rumeyyan, gelişmekte olan piyasaların bunun en iyi örneği olduğunu söyledi. “Uzun vadeli yatırımlar, kazançlı getiriler sağlama ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etme kabiliyetlerini kanıtlamıştır” diyen er-Rumeyyan, dünyanın halen kullanılmamış potansiyel bakımından zengin olduğunu ifade etti.

Suudi Arabistan'ın, eşsiz kaynakları ve stratejik konumu sayesinde amaca yönelik yatırımların yönlendirilmesinde çok önemli bir role sahip olduğuna dikkat çeken er-Rumeyyan, bu faktörün hayati önem taşıyan alanlara yatırım yapılmasını mümkün kıldığını kaydetti.

Enerji sektörünün amaca yönelik yatırım gerektiren en önemli sektörlerden biri olduğunu belirten er-Rumeyyan, enerji sektörünün düşük karbon ekonomisine geçişi, uzun vadeli yatırımları ve kamu ile özel sektör arasında yakın iş birliğini gerektirdiğini belirtti. Er-Rumeyyan'a göre Suudi Arabistan, mevcut enerji ihtiyaçları ile gelecek nesiller için sürdürülebilir gelecek inşa etmek arasında bir denge kurmaya çalışıyor. Örneğin, büyük enerji şirketleri 2017'den bu yana düşük karbon teknolojilerine 65 milyar dolardan fazla yatırım yaptı.

Er-Rumeyyan, “Enerjinin ekonominin motoru rolünün ötesine geçerek gelecek nesiller için ilerleme ve refahın itici gücü haline gelmesini arzu ediyoruz” ifadesini kullandı.

Er-Rumeyyan, Geleceğe Yatırım Girişimi Konferansı’nın sekizincisinin, zorlukları fırsatlara dönüştürmek, küresel ekonomi ve tüm insanlık adına parlak bir gelecek inşa etmek için bulunmaz fırsat olduğunu belirtti. Amaca yönelik yatırım ve uluslararası iş birliği yoluyla sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşılabileceğini dile getiren er-Rumeyyan, böylece gelecek nesiller için daha iyi bir dünya inşa edilebileceğini söyledi.

Diğer yandan Geleceğe Yatırım Girişimi CEO'su Richard Attias konuşmasında, “Bir dönüm noktasındayız ve seçimlerimiz çağı belirleyecek. Ortak çabalarımız daha kapsayıcı ve sürdürülebilir bir dünya yaratacak” ifadelerini kullandı.

Geleceğe Yatırım Girişimi CEO'su Richard Attias, Geleceğe Yatırım Girişimi Konferansı’nın açılış oturumunda konuştu. (Şarku’l Avsat)Geleceğe Yatırım Girişimi CEO'su Richard Attias, Geleceğe Yatırım Girişimi Konferansı’nın açılış oturumunda konuştu. (Şarku’l Avsat)

Attias, “Gelecek, ufkun ötesini hayal etmeye cesaret edenlere ait olacaktır. Hepinizi, dünyayı olduğu gibi değil, olması gerektiği gibi gören değişim liderleri olmaya çağırıyorum. Gelecek vizyonunun özü budur: Sınırlara meydan okumak ve bilinmeyene doğru sıçramak” şeklinde konuştu.

Attias ayrıca, Geleceğe Yatırım Girişimi Vakfı CEO'luğundan ayrıldığını açıkladı.

Üç gün sürecek Geleceğe Yatırım Girişimi Konferansı, ‘Sonsuz ufuk: Yarını şekillendirmek için bugüne yatırım yapmak’ temasıyla düzenleniyor.

Attias, “Sonsuz Ufuk sadece bir slogan değil, kolektif vizyonumuzu genişletmek ve geleceğin sınırsızlığını kucaklamak için bir çağrıdır. Bu tema, yatırımın sınır tanımadığı bir geleceğe götüren konuşmalara öncülük etme ve herkes için daha iyi bir yarın konusunda çalışma taahhüdümüzü somutlaştırıyor” ifadelerini kullandı.

Konferans salonlarından biri (Şarku’l Avsat)Konferans salonlarından biri (Şarku’l Avsat)

Bu yıl sekizincisi düzenlenen konferansta küresel zorluklarla yüzleşmek ve bunları ele almak için yeni stratejiler, Afrika'nın küresel ekonomideki rolü, kadınların liderlik pozisyonlarındaki rolü, iç yapılar ve yatırımların pratik yönleri üzerinde duruluyor.

Konferans katılımcıları (Şarku’l Avsat)Konferans katılımcıları (Şarku’l Avsat)

Bu yıl sekizincisi düzenlenen konferansa 6 binden fazla konuğun katılması ve 500 konuşmacının içinde bulunduğumuz döneme ilişkin çeşitli konularda 200'den fazla oturum gerçekleştirmesi bekleniyor. Bu oturumlarda yapay zekâ, inovasyon, sağlık ve jeopolitik gibi konuların yanı sıra ekonomik istikrar, adil kalkınma ve iklim değişikliği ile mücadele konularının ele alınacak.

Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu

Aynı zamanda Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu yöneticisi olan er-Rumeyyan, ‘Jeopolitik Ekonomi’ başlıklı ilk oturumda yaptığı konuşmada, Suudi ekonomisinin dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olduğunu ve fonun öncelikli odağının yerel olmaya devam ettiğini söyledi.

Konferans salonlarından biri (Şarku’l Avsat) Konferans salonlarından biri (Şarku’l Avsat)

Er-Rumeyyan, “Küresel yatırımlar eskiden tüm yatırımların yüzde 2'sini oluşturuyordu. Daha sonra bu oran yüzde 30'a çıktı. Biz Suudi Arabistan’a yatırım yapmaya odaklanarak bu oranı yüzde 18-20'ye düşürmeyi hedefliyoruz. Şu anda yönetimimiz altında 930 milyar dolarlık varlık var ve yabancı varlıkların payı yüzde 30” dedi.

Fonun ‘büyük şirketlerle birçok cesur yatırım ortaklığı kurduğunu ve yatırımlarının kullanımında bir paradigma değişikliği olduğunu’ vurgulayan er-Rumeyyan sözlerini şöyle sürdürdü:

“2015'ten bu yana 92 yeni şirket kurduğumuz yerel ekonomiye odaklandık ve o zamandan bu yana önemli başarılar elde ettik. Suudi Arabistan sadece bölgesel değil, küresel bir yapay zekâ merkezi olmak için iyi bir konuma sahip. Sadece fosil değil, yenilenebilir enerji de dahil olmak üzere düşük enerji maliyetinden büyük fayda var.”

Er-Rumeyyan, büyük enerji oyuncularının 2017'den beri düşük karbon teknolojilerine 65 milyar dolardan fazla yatırım yaptığını ve bunun sadece bir başlangıç olduğunu söyledi.

BlackRock

BlackRock Yönetim Kurulu Başkanı Larry Fink, yükselen faiz oranlarının toplumun birçok yaşlı kesimini desteklemeye yardımcı olduğunu, dünya genelinde yaşlı tasarruf sahiplerinin yükselen faiz oranlarından güçlü bir şekilde faydalandığını söyledi.

“Faiz oranlarının pek çok kişinin umduğu seviyelere düştüğünü görmeyeceğiz” diyen Fink, ‘daha fazla sermayenin altyapı ve teknolojiye yönlendirilmesi gerektiğini’ vurguladı.

Fink, “Doğru fırsatları bekleyen 9 trilyon dolarlık özel sermaye parası var” dedi.



Krediler artıyor, mevduatlar değişiyor... Suudi bankalarının finansmanında yeni bir denklem

Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
TT

Krediler artıyor, mevduatlar değişiyor... Suudi bankalarının finansmanında yeni bir denklem

Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)

Suudi bankaları, mali yapılarının güçlü olması ve erişebildikleri finansman kaynaklarının çeşitliliğine dayanarak, kredi hacmindeki artışla birlikte ekonomik faaliyetleri finanse etmeyi sürdürüyor. Bununla birlikte, mevduat yapısının değişmesi ve mevduat toplama rekabetinin artması, bu kaynakların ve maliyetlerinin yönetilmesini önemli hale getiriyor. Bankalar, finansman talebini karşılama ile kârlılık marjlarını koruma arasında denge kurmaya çalışıyor.

Bankalar finansman faaliyetlerini sürdürürken kamu ve özel sektör mevduatlarının yanı sıra borçlanma piyasaları ve toptan finansman araçlarını da içeren çeşitli kaynaklardan yararlanıyor. Bu çerçevede, kamu mevduatlarındaki hareketlilik, mevduat yapısı içerisindeki ağırlığı ve bankaların kullanabileceği likiditeyi destekleme potansiyeli nedeniyle bankacılık finansman dengesi açısından özel önem taşıyor. Şirketler, bireyler ve yatırım projelerinden gelen kredi talebinin devam ettiği bu süreçte, finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve maliyetlerinin yönetilmesi, kredi hacmindeki artışın sürdürülmesi ve ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi açısından temel unsurlar arasında yer alıyor.

xcvfghyj
Arka planda görünen Al Rajhi Bank binası, Riyad (AFP)

Bu gelişmeleri değerlendiren Fitch Ratings’in Bankacılık Sektörü Kıdemli Direktörü Anton Lopatin, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, finansman koşullarının sıkılaşmasına ve maliyetlerin yükselmesine rağmen Suudi bankalarının yeterli likidite seviyelerini koruduğunu söyledi. Lopatin, bu durumun 2026’nın üçüncü çeyreğinde belirginleştiğini belirterek, kredilerin yaklaşık yüzde 2 artmasına karşılık mevduatların yüzde 1,5 gerilediğine dikkat çekti. Bu durumun kredi ve mevduat büyümesi arasında bir açık oluşturduğunu ve bankalar arasında fon çekme rekabetini artırdığını ifade etti.

Lopatin, mevcut koşullar altında bankaların vadeli mevduatlara ve finansal kuruluşlardan ya da diğer bankalardan borçlanmayı veya tahvil ve sukuk ihraçları yoluyla kaynak toplamayı kapsayan toptan finansman piyasalarına daha fazla yöneldiğini belirtti. Bu araçların bankalara ilave finansman kaynakları sağladığını ancak maliyetlerinin geleneksel mevduatlara kıyasla daha yüksek olabileceğini kaydetti. Lopatin, söz konusu gelişmelerin bankacılık sektörünün likidite seviyelerinde bir sorundan ziyade finansman kaynakları ve bunların maliyetleriyle ilgili baskıları yansıttığını vurguladı.

Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) verileri, eylül ayında kredi hacminde dikkat çekici bir hızlanma yaşandığını ortaya koyuyor. Banka kredilerinin toplam bakiyesi yaklaşık 35,9 milyar riyal (9,6 milyar dolar) artarak son 16 ayın en yüksek aylık yükselişini kaydetti. Böylece toplam kredi portföyü, yıllık yüzde 7,3’lük büyümeyle yaklaşık 3,5 trilyon riyale (933 milyar dolar) ulaştı. Buna karşılık, yıl başından bu yana kredi genişlemesinin hızı yavaşladı. İlk dokuz ayda kredilerdeki kümülatif artış yaklaşık 204 milyar riyal (54,4 milyar dolar) olarak gerçekleşti. Bu rakam, 2025’in aynı döneminde kaydedilen artışın yaklaşık üçte bir altında kaldı. Söz konusu tablo, bankacılık finansmanındaki büyümenin geçen yıla kıyasla daha yavaş seyrettiğini gösteriyor.

Finansman tarafında ise toplam banka mevduatları eylül sonu itibarıyla aylık yüzde 0,1’lik sınırlı düşüşle yaklaşık 3,076 trilyon riyale (820,3 milyar dolar) geriledi. Buna rağmen mevduatlar yıllık bazda yüzde 4,8 artışını korudu. Ancak çeyreklik karşılaştırma, mevduatlarda yaklaşık yüzde 1,8’lik düşüş yaşandığını ortaya koyuyor. Bu gerilemede en büyük pay kamu mevduatlarına ait oldu. Kamu mevduatları çeyrek boyunca yaklaşık 34,2 milyar riyal (9,1 milyar dolar) azalarak toplam mevduat düşüşünün yaklaşık yüzde 61’ini oluşturdu. Böylece kamu mevduatları yaklaşık 1,008 trilyon riyale (268,8 milyar dolar) geriledi ve toplam banka mevduatlarının yaklaşık üçte birini oluşturdu.

Burada kamu mevduatlarının yalnızca ticari bankalarda tutulan paralardan ibaret olmadığını, kamu kurumlarının SAMA nezdinde bulundurduğu bakiyeleri de kapsadığını belirtmek gerekiyor.

cdfvgthyj

Bu çerçevede Lopatin, kamu kurumlarının SAMA nezdindeki bakiyelerinin üçüncü çeyrek sonu itibarıyla yaklaşık 370 milyar riyale (99 milyar dolar) ulaştığını belirtti. Bu mevduatlardaki hareketliliğin kamu nakit yönetimiyle bağlantılı olduğunu ifade eden Lopatin, söz konusu kaynakların hangi alanlarda değerlendirildiğine bağlı olarak ticari bankaların likidite seviyelerine yansıyabileceğini kaydetti. Kamu mevduatlarının toplam banka mevduatlarının yaklaşık üçte birini oluşturduğuna da dikkat çeken Lopatin, bu nedenle söz konusu mevduatların bankacılık sektörünün önemli finansman kaynaklarından biri olduğunu vurguladı.

Kamu kaynaklarının hareketliliği, bankaların kullanabileceği likiditeyi iki şekilde etkiliyor. İlk olarak, doğrudan ticari bankalarda tutulan kamu mevduatlarının artması veya azalması, bankaların finansmanda dayandığı toplam mevduat hacmini yükseltiyor ya da düşürüyor. İkinci olarak ise SAMA nezdinde bulunan kamu bakiyeleri etkili oluyor. Kamu harcamalarının finansmanına ihtiyaç duyulduğunda bu kaynakların bir bölümünün ticari bankalara aktarılması, bankaların finansman tabanına yeni kaynaklar ekleyebiliyor.

Vadeli mevduatlar artıyor

Buna karşılık, mevduatların yapısı değişti. Vadeli mevduatlar eylül ayında yaklaşık 17,5 milyar riyal (4,7 milyar dolar), yani yüzde 1,3 artarak yaklaşık 1,417 trilyon riyale (377,9 milyar dolar) ulaştı. Böylece bu mevduatların toplam mevduatlar içindeki payı yüzde 46,1’e yükseldi. Buna karşılık vadesiz mevduatlar yüzde 1,4 azalarak yaklaşık 1,405 trilyon riyale (374,7 milyar dolar) geriledi ve toplam mevduatlar içindeki payı yüzde 45,7 oldu.

Yıllık veriler, bu dönüşümün daha da belirginleştiğini ortaya koyuyor. Vadeli ve tasarruf mevduatlarının toplam mevduatlar içindeki payı Eylül 2026 sonunda, bir yıl önceki yüzde 39,3 seviyesinden yüzde 46,1’e yükseldi. Aynı dönemde vadesiz mevduatların payı yüzde 50,4’ten yüzde 45,7’ye geriledi. Böylece vadeli mevduatlar, tutar bakımından vadesiz mevduatları geride bıraktı. Bu durum, mevduat sahiplerinin paralarının daha büyük bir bölümünü getiri sağlayan hesaplarda değerlendirmeye yöneldiğine işaret ediyor.

Bu değişim, finansman maliyetleri açısından da önemli bir anlam taşıyor. Mevduatları korumak ve yeni kaynaklar çekmek isteyen bankaların daha rekabetçi getiriler sunması gerekiyor. Bu durum, bankaların vadesiz mevduatlara dayalı finansmana kıyasla kaynak maliyetlerini artırabiliyor. Bununla birlikte, vadeli ve tasarruf mevduatlarının payındaki artış, finansman maliyetlerinin aynı oranda yükseldiği anlamına gelmiyor. Fiili maliyet, bankaların sunduğu getiri oranlarına, mevduatların vadelerine ve koşullarına bağlı olarak değişiyor.

Riyal ile finansman

Finansman koşullarındaki değişim, Üç aylık Suudi Bankalararası Teklif Oranı (SAIBOR) ile ABD Teminatlı Gecelik Finansman Oranı (SOFR) arasındaki farkın açılmasıyla da kendini gösteriyor. İki piyasa arasındaki finansman koşullarının farklılaştığını ortaya koyan bu fark, Suudi Arabistan’da riyalin dolara sabitlenmiş olması nedeniyle özel önem taşıyor.

Mevcut verilere göre iki oran arasındaki fark yaklaşık 120 baz puana ulaştı. Yerel faiz oranları, iki para birimi arasındaki sabit kur ilişkisi nedeniyle ABD’nin para politikası adımlarından etkilenirken, riyal cinsinden finansmanın maliyeti de yerel piyasadaki likidite düzeyine ve fon talebine bağlı olarak şekilleniyor. Bu nedenle söz konusu farkın açılması, Krallık’taki finansman koşullarının seyrini gösteren önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.

sacdfergv
Riyad’daki bir döviz bürosunda elinde riyal banknotları tutan çalışan (Reuters)

Lopatin, SAIBOR ile SOFR arasındaki farkın açılmasının, kredi büyümesinin mevduat artışını aşmayı sürdürdüğü bir ortamda bankaların riyal cinsinden finansman sağlamak için daha yoğun rekabete girdiğini gösterdiğini belirtti. Ancak bu gelişmenin tek başına bankacılık sistemi üzerinde baskıya veya likidite yetersizliğine işaret etmediğini vurgulayan Lopatin, tablonun mevduat toplama maliyetinin yükseldiğini ve bankaların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla finansman kaynaklarını çeşitlendirmeye yöneldiğini ortaya koyduğunu ifade etti.

Sınırlı bölgesel etkiler

Bölgesel gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Lopatin, İran’la yaşanan savaşın piyasalardaki dalgalanmaları artırdığını ve bazı dönemlerde toptan finansman piyasalarından kaynak sağlamanın maliyetini yükselttiğini söyledi. Ancak Fitch’in, jeopolitik gelişmelerle doğrudan ilişkilendirilebilecek ölçüde büyük bir sermaye çıkışını Suudi bankalarında tespit etmediğini belirtti.

Lopatin, kamu borçlanma piyasalarında dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde dahi bankaların özel tahsisli ihraçlar ve sendikasyon kredileri gibi alternatifler de dahil olmak üzere finansman kaynaklarını çeşitlendirme ve farklı kaynaklara erişme imkânını koruduğunu ifade etti. Bölgesel gelişmelerin bankacılık sektöründeki likidite akışları üzerindeki doğrudan etkisinin sınırlı kaldığını belirten Lopatin, finansman koşullarını daha fazla etkileyen unsurların başında kredi talebindeki artış, mevduat çekme ihtiyacı ve finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesinin geldiğini kaydetti.

IMF: Bankacılık sektörünün sağlamlığı

Bu değerlendirmeler, Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) 2026 yılı 4. Madde Konsültasyonu raporunda Suudi Arabistan bankacılık sektörünün durumuna ilişkin tespitleriyle de örtüşüyor. IMF, fazla likiditede azalma ve riyal ile dolar cinsinden faiz oranları arasındaki farkın açılmasının yanı sıra kredi büyümesinin mevduat artışını aşmasına ve finansman ihtiyacının yükselmesine dikkat çekti. Bununla birlikte IMF, bankaların güçlü sermaye yapıları ve rahat likidite seviyeleri sayesinde finansal sağlamlıklarını koruduğunu, olası şoklarla başa çıkabilecek ve finansman faaliyetlerini sürdürebilecek durumda olduklarını vurguladı.

sxdcfrgt
Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) logosu (Fotoğraf: Turki el-Ukayli)

Finansal göstergeler de bu değerlendirmeyi destekliyor. IMF verilerine göre, 2025 yılında Suudi bankalarının sermaye yeterlilik oranı yüzde 20,5, birinci kuşak sermaye oranı ise yüzde 18,8 olarak gerçekleşti. Sorunlu kredilerin toplam krediler içindeki payı yaklaşık yüzde 1’e gerileyerek son 10 yılın en düşük seviyesine indi. Likidite tarafında ise likit varlıkların toplam varlıklara oranı yüzde 20,2, kısa vadeli yükümlülüklere oranı ise yüzde 38 olarak kaydedildi.

2027’ye kadar finansman... Daha yüksek maliyetle sürekli büyüme

Bu mali sağlamlık, bankaların ekonomik faaliyetleri finanse etmeyi sürdürmesi için destekleyici bir temel oluşturuyor. Ancak asıl zorluk, kaynak maliyetlerinin yükseldiği ve mevduat toplama rekabetinin arttığı bir ortamda kredi hacmini genişletmeye devam edebilmeleri. Bu çerçevede Lopatin, finansman koşullarındaki sıkılaşmanın Suudi bankalarının ekonomik faaliyetleri ve Vizyon 2030 projelerini finanse etme kapasitesini sınırlamasının beklenmediğini, ancak kârlılık marjları üzerinde daha belirgin etkiler yaratabileceğini söyledi.

Kredi büyümesinin mevduat artışını aşmayı sürdürmesinin bankaları çeşitli seçeneklerle karşı karşıya bıraktığını belirten Lopatin, bunlar arasında fon çekmek için daha rekabetçi getiriler sunulması, piyasalardan sağlanan finansmana daha fazla başvurulması veya kredi büyüme hızının yavaşlatılmasının bulunduğunu ifade etti. Lopatin, kredi büyümesinin önceki seviyelerine kıyasla şimdiden yavaşlamaya başladığına dikkat çekti.

Finansman maliyetlerindeki artışın net faiz marjları üzerinde baskı oluşturabileceğini belirten Lopatin, özellikle bankaların bu artışı her zaman kredi kullananlara yansıtamadığını söyledi. Bunun başlıca nedeninin, kredi değerliliği yüksek müşterileri kazanma konusundaki rekabet olduğunu kaydeden Lopatin, bankaların yeni kredilerin fiyatlandırılmasında daha seçici davranabileceğini ifade etti. Ancak bunun, özel sektörün veya Vizyon 2030 projelerinin finansmanına yönelik geniş kapsamlı kısıtlamalar getirileceği anlamına gelmediğini vurguladı.

Buna karşılık Lopatin, finansman üzerindeki baskıları hafifletebilecek bazı unsurlara da işaret etti. Petrol gelirlerindeki ve üretimdeki artışın kamu harcamalarının yükselmesine ve mevduat hacminin büyümesine yansıması halinde finansman koşullarının rahatlayabileceğini belirtti. Ayrıca, kamu kurumlarının SAMA nezdinde tuttuğu bakiyelerin bir bölümünün ticari bankalara aktarılması, bankalara ilave finansman kaynakları sağlayabilir. SAMA’nın geçici likidite baskılarını yönetmedeki rolü de bu açıdan önem taşıyor.

Bununla birlikte Fitch, finansman koşullarının 2027 yılında da görece sıkı seviyelerde seyretmesini, ancak dönemsel iyileşmeler yaşanabilmesini bekliyor. Lopatin, bu beklentinin temelinde Vizyon 2030 kapsamındaki yatırımlar ve büyük ölçekli projelerle bağlantılı finansman ihtiyaçlarının devam etmesinin bulunduğunu belirtti. Söz konusu projelerin giderek daha fazla kredi kaynağı gerektirdiğine dikkat çekti. Bu koşullarda bankalar, mevduat çekmenin yanı sıra tahvil ve sukuk ihraçlarını ve toptan finansman araçlarını artırarak kaynaklarını çeşitlendirmeyi sürdürecek. Kamu mevduatlarındaki artış veya kredi büyümesinin yavaşlaması baskıları hafifletebilecek olsa da sektörün geçmişteki bol likidite seviyelerine kısa sürede dönmesi beklenmiyor.

Genel olarak Suudi bankaları, güçlü mali yapıları ve çeşitli finansman kanalları sayesinde ekonomiyi finanse etme ve ekonomik dönüşümün gerekliliklerine ayak uydurma kapasitelerini koruyor. Kaynak maliyetlerinin yükselmesine ve mevduat toplama rekabetinin artmasına rağmen bankaların finansman kaynaklarını çeşitlendirebilmesi ve kredi portföylerini yönetebilmesi, değişen koşullara uyum sağlamalarına esneklik kazandırıyor. Böylece bankalar, kredi büyümesini sürdürmek ile kârlılığın devamlılığını sağlamak arasında denge kurmaya çalışırken ekonomik faaliyetleri ve Vizyon 2030 projelerini desteklemeyi de sürdürüyor.


Microsoft'un ardından Gmail ve Apple uygulamalarında hizmet kesintileri yaşandı

Apple şirketinin logosu, kolaj görselde (Reuters)
Apple şirketinin logosu, kolaj görselde (Reuters)
TT

Microsoft'un ardından Gmail ve Apple uygulamalarında hizmet kesintileri yaşandı

Apple şirketinin logosu, kolaj görselde (Reuters)
Apple şirketinin logosu, kolaj görselde (Reuters)

Gmail ve Apple'ın Apple Pay ile iCloud'un da aralarında bulunduğu uygulama ve hizmetlerinde dün kesintiler ve teknik sorunlar yaşandı. Dijital hizmetlerdeki aksaklıkları takip eden Downdetector internet sitesinde kullanıcılar tarafından bildirilen binlerce şikâyet, kesintilerin boyutunu ortaya koydu.

Apple'ın sistem durumu sayfasında, App Store ve Apple Music hizmetlerinde kesintiler yaşandığı, kullanıcıların fotoğraflarını, mesajlarını ve diğer dijital verilerini depolamak için kullandığı iCloud'a girişte de sorunlar meydana geldiği belirtildi.

Söz konusu aksaklıklar, ABD'de ve dünyanın diğer bölgelerinde teknolojik altyapıyı etkileyen geniş çaplı kesintilerin üzerinden henüz birkaç gün geçmişken yaşandı. Bu kesintiler, hava trafik kontrol sistemlerinden e-posta hesaplarına kadar kritik hizmetleri etkiledi.

Geniş çaplı kesintiler, geçen hafta Microsoft Outlook kullanıcılarının dünya genelinde e-posta hesaplarına ve Microsoft Office paketindeki diğer temel uygulamalara erişimde sorun yaşamasıyla başladı.

Bu kesintilerin başlamasından bir gün sonra ABD Ulaştırma Bakanlığı, iletişim sistemlerinden birinde meydana gelen arıza nedeniyle ülke genelindeki bütün uçuşların durdurulması talimatını verdi.


Irak, Kerkük-Ceyhan hattından petrol ihracatına yeniden başladı

Bir işçi, Irak'tan Türkiye'ye uzanan ve petrolün yurt dışına ihraç edilmesini sağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nda bakım çalışması yapıyor (Reuters)
Bir işçi, Irak'tan Türkiye'ye uzanan ve petrolün yurt dışına ihraç edilmesini sağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nda bakım çalışması yapıyor (Reuters)
TT

Irak, Kerkük-Ceyhan hattından petrol ihracatına yeniden başladı

Bir işçi, Irak'tan Türkiye'ye uzanan ve petrolün yurt dışına ihraç edilmesini sağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nda bakım çalışması yapıyor (Reuters)
Bir işçi, Irak'tan Türkiye'ye uzanan ve petrolün yurt dışına ihraç edilmesini sağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nda bakım çalışması yapıyor (Reuters)

Irak, Türkiye'ye uzanan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı üzerinden ham petrol ihracatını günlük 120 bin varillik ilk kapasiteyle yeniden başlattı. Kapasitenin aşamalı olarak günlük 500 bin varile çıkarılması planlanıyor. Irak Petrol Bakanı'nın salı günü yaptığı açıklamaya göre bu adım, Bağdat'ın petrol ihracatında alternatif güzergâhlarını artırırken güney limanlarına ve Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığını azaltacak.

Hattın yeniden devreye alınması, Irak'ın ham petrol ihracat güzergâhlarını çeşitlendirmeye çalıştığı bir döneme denk geldi. İran'la yaşanan savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğinin aksaması, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün (OPEC) en büyük ikinci üreticisi olan Irak'ı petrol üretimini ihraç edebileceği alternatif güzergâhlar aramaya yöneltti.

Petrol akışının yeniden başlamasıyla Irak, ülkenin kuzeyinde üretilen petrolü ihraç etmek için Kürdistan Bölgesi'yle bağlantılı boru hattına ek bir güzergâha kavuşmuş oldu. Böylece ülkenin güneyindeki ihracat terminallerine ve Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol sevkiyatlarına bağımlılığın azaltılması hedefleniyor.

Yaklaşık 960 kilometre uzunluğundaki Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı üzerinden ihracat, terör örgütü DEAŞ'ın 2014 yılında düzenlediği tekrarlanan saldırıların ardından durmuştu. Hat, daha önce dünya genelindeki petrol arzının yaklaşık yüzde 0,5'ine karşılık gelen miktarda petrol taşıyordu.

Hattın yeniden faaliyete geçirilmesinin Irak'ın toplam petrol ihracatına sağlayacağı fiili katkının ise mevcut petrol arzına ve boru hattından gönderilecek miktarların mevcut sevkiyatlara ilave olup olmayacağına ya da mevcut ihracatın bir bölümünün yerini alıp almayacağına bağlı olacağı değerlendiriliyor.