ABD Başkanı Donald Trump, yaklaşık bir asırdır kullanılmayan yasal bir maddeye dayanarak, Kanada'nın yaklaşık 20 milyar dolar değerindeki ithalatına yüzde 50 oranında yeni gümrük vergileri getirdiğini duyurdu ve küresel ticaret savaşında yeni bir cephe açtı. Kanada ise Washington ile müzakerelere devam edeceğini belirtirken, bazı Kanadalı yetkililer önlemlerin yürürlüğe girmesi durumunda misilleme yapma sinyali verdi.
19 Ağustos'ta yürürlüğe girmesi planlanan yeni vergiler; şarap, süt ürünleri, çimento, hokey ekipmanları, yüzme havuzları, mobilyalar, olta kamışları, tohumlar, giysiler ve peruklar dahil olmak üzere çok geniş bir ürün yelpazesini kapsıyor.
Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Bakanlığı, vergilerin 2025 yılında 382 milyar dolar olarak gerçekleşen toplam ABD-Kanada ithalatının yüzde 5.2'sine denk gelen yaklaşık 20 milyar dolarlık ithalata uygulanacağını belirtti.
1930 yılına ait yasaya dayandırıldı
Trump kararında, ABD başkanına Amerikan ihracatına karşı ayrımcılık yaptığını düşündüğü ülkelere yüzde 50'ye varan cezai vergiler uygulama yetkisi veren 1930 tarihli Tarife Yasası'nın 338. maddesini dayanak gösterdi.
Bu hamle, söz konusu maddenin yaklaşık 96 yıl önce yürürlüğe girmesinden bu yana bilinen ilk kullanımı olma özelliğini taşıyor ve karara dikkat çekici hukuki ve tarihi bir boyut kazandırıyor.
Los Angeles limanı açıklarında demirli bir konteyner gemisinin yanından geçen bir balıkçı teknesi, (AFP)
ABD yönetimi kararını, Kanada'nın Amerikan otomobillerine, alkollü içeceklerine ve süt ürünlerine yönelik "ayrımcı muamelesinin" yanı sıra Washington'un daha önce uyguladığı vergilere misilleme olarak aldığı tedbirlerle gerekçelendirdi.
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer yaptığı açıklamada, "Yönetim, ortaklarıyla adil ve karşılıklı ticaret anlaşmaları yapmaya devam ederken, Kanada diğer ortak ve müttefiklerin aksine, ticari dengenin yeniden sağlanması ve ulusal güvenlik açısından hayati önem taşıyan Amerikan sanayilerinin korunmasına yönelik çabalarımız nedeniyle ABD'ye karşı misilleme önlemleri almaya devam etmektedir" ifadelerini kullandı.
Greer, yeni vergilerin aynı zamanda Kanada'nın süt arzı yönetim sistemini, Amerikan otomobillerine getirilen kısıtlamaları ve Kanada'daki çoğu eyaletin Amerikan alkollü içkilerinin satışını durdurmasını protesto etmek amacıyla getirildiğini belirtti.
ABD yönetimi, geçtiğimiz yıl Kanada'nın Amerika’dan otomobili ithalatının yüzde 22, alkollü içecek ithalatının ise yüzde 81 oranında düştüğüne dikkat çekti.
Kanada: Vergiler ticaret anlaşmasını ihlal ediyor
Kanada Başbakanı Mark Carney ise hükümetinin ABD ile ticari anlaşmazlıkları çözmek için kapsamlı teklifler sunduğunu belirterek, önceki ABD vergilerinin ABD-Meksika-Kanada Ticaret Anlaşması'nı (USMCA) ihlal ettiğini vurguladı.
Carney yaptığı açıklamada, "Bu ticaret savaşı, özellikle Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ailelerin yaşam maliyetlerini artırdı" diyerek, Kanada'nın "her iki ülke vatandaşlarının yararına olacak şekilde çözülemeyen meseleleri ele almak üzere yoğun müzakerelere hazır olduğunu" belirtti.
Ülkesinin "serbest ve adil ticaretin faydalarına" inanmayı sürdürdüğünü vurgulayan Carney, Kanada'nın son dönemde yirmiden fazla yeni ekonomik ve güvenlik ortaklığı kurduğunu işaret etti.
ABD kararının yürürlüğe girmesi için 30 günlük bir süre tanımasına rağmen, Kanadalı yetkililer Washington'un tehditlerini hayata geçirmesi durumunda karşı önlemler alınacağı sinyalini verdi.
Ontario Eyalet Başbakanı Doug Ford, "Eğer bu vergiler ileriye taşınırsa, Kanada dolarına dolarla karşılık vermelidir" dedi.
Kanada Ticaret Odası CEO'su Candice Laing ise kararı "esef verici" olarak nitelendirdi ve resmi müzakerelerde ilerleme kaydetmek için 30 günlük sürenin iyi değerlendirilmesi çağrısında bulundu.
Amerikan Alkollü İçkiler Konseyi CEO'su Chris Swonger da Amerikan pazarını Kanada ürünlerine yeniden açacak ve konaklama sektörünün daha fazla zarar görmesini önleyecek bir anlaşmaya varılması çağrısında bulundu.
Kanada Başbakanı Mark Carney, Montreal'de düzenlenen 2026 Liberal Ulusal Kongresi'nde konuşma yapıyor (Arşiv-AFP)
Kapsam geniş olsa da bazı muafiyetler var
Vergilerin kapsamı geniş olmasına rağmen ABD yönetimi enerji ürünleri, potas, balık, kritik mineraller ve Ulusal Güvenlik ile ilgili 232. madde kapsamında halihazırda vergiye tabi olan mallar dahil olmak üzere bazı ürünleri muaf tuttu.
Ayrıca yeni vergiler, ABD-Meksika-Kanada Ticaret Anlaşması kapsamında muafiyetten yararlanan bazı mallara bile uygulanacak; bu durum ABD ticaret politikasındaki daha sert tutumu gösteriyor.
Eleştiriler ve ekonomik etki uyarısı
Büyük Buhran dönemine ait bir yasanın kullanılmasından duyulan rahatsızlık uluslararası ticaret uzmanları tarafından eleştirilirken, uzmanlar bu mekanizmanın diğer ticari ortaklara karşı da kullanılmasının önünü açabileceği ve küresel ekonomideki belirsizliği artırabileceği konusunda uyardı.
George HW Bush yönetiminde eski ABD ticaret yetkilisi olan John Veroneau, 338. maddenin ülkelerin tüm ticari ortaklara eşit gümrük tarifeleri uygulamasını sağlamak için tasarlandığını belirterek, mevcut koşullarda kullanılmasının "yasanın ruhuna aykırı" olduğunu ifade etti.
Veroneau, "Bu vergiler teknik olarak yasal olabilir, ancak maddenin dayandığı temel ilke olan ülkeler arasında eşit muamele sağlanması prensibinden uzaklaşıyor" değerlendirmesinde bulundu.
Cato Enstitüsü Başkan Yardımcısı Scott Lincicome ise 338. maddeye başvurulmasını Trump'ın gümrük politikasındaki "nükleer seçenek" olarak nitelendirerek, bunun küresel ekonomide "muazzam bir belirsizlik" yaratabileceği uyarısında bulundu.
Seçimler öncesi siyasi hamleler
Analistler, kararın yükselen fiyatlar nedeniyle Trump yönetimine yöneltilen eleştirilerin ortasında, Kongre ara seçimleri öncesinde siyasi boyutlar taşıdığına dikkat çekiyor.
Beyaz Saray, vergilerin şirketleri üretimi Amerika Birleşik Devletleri'ne taşımaya teşvik edeceğini savunurken, eleştirmenler bunun Amerikan şirketleri için ithalat maliyetlerini artıracağını ve nihayetinde tüketicilere yansıyacağını belirtiyor.
Demokrat Temsilci Susan DelBene, yeni vergilerin "Amerikan ailelerinin fiyatlarını artıracağını ve Trump'ın korumaya çalıştığını söylediği endüstrilere karşı misilleme önlemlerine yol açabileceğini" ifade etti.
Bu karar, ABD ile Kanada arasında ticaret anlaşmazlıkları, Kanada'nın Amerika içindeki hava kalitesini etkileyen orman yangınlarıyla başa çıkma yöntemine yönelik ABD eleştirileri ve otomotiv, süt ürünleri ile alkollü içecekler ticaretindeki devam eden anlaşmazlıkları içeren gerilimlerin arttığı bir dönemde alındı.
