Küresel köyün yollarında dolaşan çağdaş Sokrates: Slavoj Zizek

Slavoj Zizek

O, bazılarına göre “Batı'nın en tehlikeli filozofu”, bazılarına göre ise “felsefenin Elvis Presley’i…’
Öğrencileri onu, gençleri alışılagelmişliğin arka planındaki karmaşıklığı aramayı ve demagojileri kabul etmek yerine sorular sormayı öğretmek için küresel köyün yollarında dolaşan çağdaş Sokrates olarak tanımlıyor. Öte yandan ona karşı çıkan muhafazakârlardan Marksistlere, liberallerden eşcinsellere çeşitli kesimlerden geniş bir kitle var. Hatta son dönemde ortaya çıkan “#Me_Too” (Ben de) hareketi de buna dahil.
1949 doğumlu olan Slovenyalı filozof Slavoj Zizek, her zaman felsefenin siyaset, psikanaliz ve popüler kültürle kesişme noktasında yer aldı.
Ancak Zizek’in tanınması, 1979'dan bu yana Avrupa’daki ve ABD’deki en iyi üniversitelerde araştırma görevlisi ve profesörlük yaparak edindiği akademik kariyer sayesinde olmadı. Kendisi bu şöhrete büyük bir kısmı dünya dillerine çevrilmiş 50’den fazla kitap yayınlayarak, belgesel filmleri çekerek ve derslere bizzat katılarak, hiç durmadan çalışarak kavuştu.
Sahip olduğu eğlenceli yapısı, dünyanın dikkatlerini üzerine çekerken aynı zamanda derin ve cesur diyalektik fikirleriyle ilgilenmeyen birçok kişinin de kendisini takip etmesini sağladı.
Lubyana Üniversitesi’nin Marksist eleştirel ideolojisi ve Frankfurt ekolünün teorik atmosferinden gelen bir entelektüel olarak yola çıkan Zizek doktorasını eski Yugoslavya Devlet Başkanı Josip Broz Tito rejimine karşı barışçıl siyasi mücadeleye ilişkin teziyle, 1981 yılında aldı. Fransız filozof Louis Althusser gibi  ülkesindeki gazetelerden birinde, Alman idealizm kavramlarını neo-Marksizm düşünceleriyle harmanlayan haftalık makaleler kaleme aldı. Bu makaleler, verdiği derslerle birlikte, sosyalist sisteme karşı öğrencilerin teorik farkındalıklarının şekillenmesinde önemli bir rol oynadı.
Yugoslavya'nın dağılmasının ardından, 1990 yılında, Liberal Demokrat Parti tarafından Slovenya Devlet Başkanlığı’na aday gösterildi. Ancak seçimleri küçük bir farkla kaybetti.
Zizek’in bir sonraki fikir merkezi Fransa oldu. Ancak onu başkent Paris’in ışıkları değil, Fransız Jacques Lacan gibi psikanaliz alanında çalışan entelektüeller buraya çekmişti. Paris'te psikanaliz alanında “Lacancı Yaklaşım” üzerine doktora derecesi aldı. Bu yaklaşım, Hegelyanizm ve Marksizm felsefesinin yanı sıra “Zizekci” felsefe sistemi olmak üzere üç sacayağı üzerine kurulu.
Zizek’in ortaya koyduğu eserleri, yazıları, yayınlanan kitapları ve bilimsel makaleleri üç kategoriye ayrılıyor. Ürettiklerinin başında  felsefesi, siyaseti, nihai tutumlardan ziyade kışkırtıcı ve düşündürücü bulduğu görüşü ve popüler kültür ile çağdaş sanata getirdiği eleştiri var. Bunların yanı sıra yazdığı 50’ye yakın film senaryosuyla da adeta bağımsız bir sinema ekolü kuran Zizek’in kitaplarından başlıcaları 1989 yılında kaleme aldığı “İdeolojinin Yüce Nesnesi” ve 2014’te kaleme aldığı ve kişisel felsefi görüşünün bir özeti olan “Absolute Recoil” adlı kitaplarıdır. İki kitap arasında Hegel'in ve onun diyalektiğinin derin etkisinin yanı sıra Lacancı yaklaşıma göre yeni olayların bir insanın geçmişte yaşadıklarını farklı bir bağlamda yeniden anlamlandırmasını görebilirsiniz. 70 yaşındaki Zizek, artık felsefenin öldüğü ve yerini modern bilimin aldığı düşüncesine daha yakın duruyor.
Bununla birlikte siyasi yazıları Zizek’in kaleme aldığı eserlerin en popüler olanlarıdır... Zizek bu metinlerde olaylardaki gelişmelere ve konumlarına ilişkin izlenimleriyle kapitalist sisteme eleştiriler getiriyor. Bu metinler hem sağ hem de sol kanattan eleştiriler alıyor. Zizek’in Filistin meselesi konusundaki tutumu buna klasik bir örnek olabilir. Bazı Araplar ona İsrail Siyonizminin sempatizanı diyerek saldırırken İsrailli gazeteler onu antisemitizmin tehlikeli bir versiyonu olarak nitelendirdi. Aynı şekilde Batı medyasına “Arap Baharı” adını verdiği kanlı olayları okumadaki tutumunun yeterli derinliğe sahip olmadığı ve tutarsız olduğu eleştirisi getirdi.
Zizek, İtalyan meslektaşı Antonio Negri ve Fransız meslektaşı Alain Badiou gibi iki büyük filozofun yanı sıra popüler kültür yıldızı Kanadalı gazeteci Gordon Peterson, Amerikalıların başlattığı "#Me_Too" hareketi ya da Jacques Derrida ve Jean-François Lyotard gibi çağdaş düşüncenin kurucuları tarafından pek sevilmedi. Bu karşılaşmalar, çok sayıda izleyici ve okurun ilgisini çekerken Zizek adeta ünlü bir rock yıldızına dönüştü.
Evinde çektirdiği fotoğrafta, arka planda Joseph Stalin'in portesinin görülmesi sebebiyle büyük bir linç kampanyasına maruz kaldı.
Kapitalizmi eleştirmekten ve insan ruhuna dokunmaktan bıkmayan Zizek, aynı zamanda insanoğlunu kapitalist sistem altında yaşama karanlığından kurtarmanın ve daha sonra komünizmi getirmenin iyimserliğini de hep taşıdı. Bununla birlikte Zizek’e göre komünizm kavramında anlam kaymaları bulunuyor.
Zizek her ne kadar şeker hastalığı nedeniyle çalışmalara ve tartışmalara ayıracağı vakti azaltmış olsa da bu durum onun fikirlerini veya olaylara yönelik bakış açısını aktarmasını engellemiyor. Bu nedenle belki de bu, 70 yaşındaki filozofun en verimli dönemi olabilir. İngiltere merkezli The Spectator dergisinde kaleme aldığı Meksika'nın Oscar ödüllü filmi “Roma” ile ilgili eleştirisi, okurların büyük ilgisini çekti. Makalenin derginin internet sitesinde yayınlanmasından kısa bir süre sonra neredeyse sitenin çökmesine neden olacak yoğunlukta trafik yaşanması bunun bir göstergesiydi.
Okurları elbette Zizek’in solcu eğiliminden haberdar. Fakat hiçbir sağ görüşlü filozofun onun gibi tüm kesimlerden takipçisi olmadığı da ortada. Öyle ki Zizek, muhafazakâr kesimi kışkırtıcı cesaretiyle şaşırtmanın verdiği mutluluk için ücret almadan dahi kitap yazabilir.