Avustralya ve İran mahkum takası yapıyor

Doktora öğrencisi Reza Dahbaşi’nin dün İran televizyonunda yayınlanan görüntüleri

İranlı yetkililer, ABD’de arandığı gün Avustralya’da gözaltına alınan İranlı bir öğrencinin iadesi karşılığında, casusluk suçlamaları sebebiyle tutuklanan Avustralyalı blogger çifti dün serbest bıraktı.
Avustralya’nın Perth kentinde yaşayan Jolie King ve Mark Firkin çifti iki yıldır seyahat ediyorlardı. En son 10 hafta önce Kırgızistan ve Pakistan’a yaptıkları seyahatten bu yana kişisel hesaplarında paylaşım yapmayı bırakmışlardı.
Facebook, Instagram ve YouTube'da on binlerce takipçisi olan blogger çiftin tutuklanma sebebinin ruhsatsız bir şekilde drone kullanarak askeri ve yasak alanların çekimini yapmalarıydı. Avustralya Dışişleri Bakanı Marise Payne, ‘oldukça hassas’ müzakerelerin ardından İran yetkililerinin çifti serbest bıraktığını doğruladı. Jolie King de Avustralya başkenti Kanberra’daki Dışişleri Bakanlığı tarafından yayınlanan bildirisinde “Son aylar hem biz hem de sevenlerimiz için oldukça zor geçmiş olsa da Avustralya’ya dönüp sevdiklerimize katıldığımız için çok mutlu ve huzurluyuz” dedi.
Avustralyalı blogger çiftin serbest bırakılmasının ardından Tahran’daki resmi medya, askeri teçhizat taşıyarak ABD yaptırımlarını ihlal ettiği için 13 aydır Avustralya’da tutuklu olan bir doktora öğrencisinin evine döndüğünü duyurdu. Reza Dahbaşi’nin ABD’ye iade edilmesini engellediğini belirten Avustralya Başsavcısı Christian Porter, Dahbaşi’nin blogger çifti de içeren mahkum takas anlaşması çerçevesinde serbest bırakıldığı yönündeki iddiaları reddetti.
Brisbane’deki Queensland Üniversitesi’nde doktora öğrencisi olan Dahbaşi, Amerikan radar cihazları satın alıp İran’a aktardığı gerekçesiyle Avustralyalı yetkililer tarafından tutuklandı. Ancak Dahbaşi, hakkındaki suçlamaları adil olmadığı ve yanlış anlamalardan kaynaklandığını belirterek reddetti.
İran devlet televizyonları Dahbaşi’nin Tahran’ın güneyindeki Uluslararası İmam Humeyni Havalimanı’na gelip ailesinden olduğu düşünülen, ağlayan bir kadına sarıldığı görüntüleri yayınladı. Avustralyalı bloggerler ise bu konuda gizliliği tercih etti. Çift, İran’da tutuklu olan, İngiltere-Avustralya vatandaşı akademisyen kadının ise serbest bırakılmayacağını ifade etti. Akademisyen, İran’da yaklaşık bir sene önce tutuklanmıştı.
Dışişleri Bakanı Marise Payne, başka bir ülkeye casusluk yapmaktan suçlu tutulan akademisyen kadının hüküm giydiği suçlamaları kabul edemeyeceklerini ve onu Avustralya’ya geri getirmek için uğraşacaklarını belirtti. Payne, tutuklamaların siyasi sebeplere dayandırılması için ortada hiçbir nedenin olmadığını daha önce de ifade etmişti.
Jolie King ve Mark Firkin çiftinin serbest bırakıldığı haberi, İran vatandaşı Nigar Gudeskani’nin İran’a dönüşünden birkaç hafta sonra gündeme geldi. Nigar Gudeskani, 2017 yılında ABD’nin İran’a dayattığı yaptırımları ihlal ederek ABD’nin dijital teknolojilerini İranlı şirketlere aktarmak suçuyla Avustralya’da tutuklanmış ve iki yıl sonra Amerika’ya teslim edilmişti. 40 yaşındaki Gudeskani, Eylül ayının ortalarında ABD’nin Minnesota eyaletindeki bir mahkemenin kararı ile serbest bırakıldı. Tutuklandığında hamile olan Gudeskani, hapishanede doğum yaptıktan sonra oğlunu babasıyla birlikte kalması için İran’a göndermişti.
Nisan ayında İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, İran-İngiliz tutuklularının serbest bırakılması için mahkum değişim fikrini ortaya atmış, İran’da tutuklu bulunan İran asıllı İngiliz vatandaşı Nazanin Zaghari-Ratcliffe ile Nigar Gudeskani’nin değişimini önermişti. İngiltere ise iki mahkum arasında büyük bir fark olduğunu ifade ederek bu teklifi reddetmişti.
Zaghari-Ratcliffe da tutuklandığında kızından ayrı kalmış ve bu yüzden motivasyonunu kaybettiğini ifade etmişti. Zaghari-Ratcliffe’ın eşi, AFP’ye yaptığı açıklamada eşinin 3 yıl önce tutuklandığından beri İran’daki anneannesinde kalıp düzenli olarak annesini hapishanede ziyarete giden kızının İngiltere’ye dönmesi kararını aldıklarını belirtti. Zaghari-Ratcliffe, ailesini 2016’da ziyaret ettikten sonra İran’dan ayrılırken tutuklanıp İran rejimini devirmeye çalışma suçundan beş yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.