عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
EKONOMİ

​Libya’nın Rusya’da basılan banknotları tartışmaya neden oldu

Trablus'taki banka şubelerinden birindeki para sayma makinesi. (Reuters)
Trablus'taki banka şubelerinden birindeki para sayma makinesi. (Reuters)
    İstanbul/Şarku'l Avsat
TT
TT

​Libya’nın Rusya’da basılan banknotları tartışmaya neden oldu

Trablus'taki banka şubelerinden birindeki para sayma makinesi. (Reuters)
Trablus'taki banka şubelerinden birindeki para sayma makinesi. (Reuters)

Kerime Naci
Malta güvenlik güçleri 1 Kasım’da Libya Merkez Bankası’nın ülkenin doğusundaki paralel hükümet Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi’ne (TM) bağlı el-Beyda’daki başkanı Ali el-Hibri’nin talebi üzerine Rusya’da basılmış olan Libya para birimleriyle dolu konteynırlara el koydu. Operasyonun ardından Rusya’da basılan Libya paraları tartışması yeniden alevlendi.
Trablus’taki Merkez Bankası, Başkanlık Konseyi’nin talebinde daha önce Rusya'da basılan para birimlerinin tedavülden kaldırılması veya bu paralarla işlem yapılmasının askıya alınmasına ilişkin tedbirlerin hiçbirinin uygulamadığını doğruladı.
Reuters’ın haberine göre El-Beyda Merkez Bankası, son üç yılda 10,8 milyar Libya dinarı bastırıldığını ve bu banknotların 4,5 milyar dinarlık bir kısmının bu yıl Trablus’un kontrolünü ele geçirmek için yapılan askeri operasyonun öncesinde ve sonrasında taksit taksit teslim edildiğini bildirdi.
Enflasyon
Libya Başkanlık Konseyi, 6 Haziran 2018 tarihinde Tunus'ta, TM Maliye Komisyonu, Libya Devlet Yüksek Konseyi’nin Sosyal ve Ekonomik Projeleri Gelişme ve Kalkındırma Komisyonu ve Libya Merkez Bankası yetkililerinin katıldığı bir toplantıyla ekonomik reformun şemasını çizmeye başladı. Toplantıda 1 Ağustos 2018 itibariyle başlayacak bir ekonomik reform paketinin yürürlüğe konulması kabul edildi. Pakette birkaç önemli noktaya değinildi. Bunların başında döviz satışlarına vergi uygulanması ve Libya Merkez Bankası'nın bankacılık işlemlerini engelleyen herkese karşı yasal işlem başlatılması vardı.
Libya Ticaret, Sanayi ve Tarım Odaları Birliği Ekonomik İşler Direktörü Vahid El-Cebu, Libya mali piyasasında herhangi bir çalışma yapılmadan milyarlarca dinarlık yeni banknotların tedavüle girmesinin ülkedeki enflasyonu büyük ölçüde artırabileceği uyarısında bulundu. Cebu, ABD doları karşısında büyük değer kaybeden Libya dinarının yine 2016 yılındaki 1 doların 9 dinar olduğu değere geri döndüğünü kaydetti.
Dinarda toparlanma
Şarku'l Avsat'ın Independent Arabia'dan çevirdiği habere göre, Ulusal Mutabakat Hükümeti’nin (UMH) uyguladığı ekonomik reformlar dinarın dolar karşısında toparlanmasını sağladı ve 1 dolar 4,15 dinara kadar geriledi. Cebu, Libya Merkez Bankası’nın yönetim kurulu toplantısı yapmadan Rusya’ya para bastırdığını ve bunun da para politikalarının Merkez Bankası Yönetim Kurulu tarafından oy birliğiyle belirlenmesi gerektiğini öngören 2015 tarihli ve 1 nolu kanun uyarınca yasa dışı olduğunu vurguladı. Cebu, El-Beyda Merkez Bankası Başkanı Ali el-Hibri’nin bu kararı tek başına aldığını da sözlerine ekledi.
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Trablus Milli Genel Kongre (MGK) üyesi Abdulkadir Huveyli ise konuya dair şunları söyledi:
“Eğer Libya ekonomisi hareket halinde olsaydı daha fazla banknot basma politikası işe yarayabildi. Bu eylem, ekonominin atardamarlarına pompalanan yeni kandır. Böylece temel ihtiyaç ürünlerinin fiyatları düşer, girişimciler yatırım yapmak ister ve ekonominin büyüme çarkı yeniden dönmeye başlar. Ancak bu politika, Libya gibi bir örnekte başarısızlık anlamına gelir. Çünkü ülkenin ekonomisi durgunluk yaşıyor.”
Siyasi örtü
UMH’nin Rusya’da basılan banknotları tedavülden kaldırma kararıyla ilgili değerlendirmelerde bulunan ekonomi uzmanı Muntasir Şaban, bunun yalnızca Trablus’u almak için operasyon düzenleyen Mareşal Halife Hafter'i geri çekilmek zorunda bırakmak için alınmış siyasi bir karar olduğunu söyledi. Şaban yaptığı değerlendirmede, “ Rusya'da basılan banknotların üç yıldır ticari bankalarda dolaşımda olduğu göz önüne alındığında Fayiz es-Serrac (UMH Başkanlık Konseyi Başkanı), bu kararı niçin şimdi vermiştir?” diye sorguladı. Banknot basılmasının yasal olduğunu söyleyen Şaban, bunun nedenini ise El-Beyda Merkez Bankası Başkanı’nın uluslararası onaylı bir imza yetkisine sahip olmasına bağladı. Şaban, Merkez Bankası’nın Rusya’da basılan ve Merkez Bankası Başkanı tarafından yasallaştırılan banknotların değeri kadar altın rezervine sahip olduğunun altını çizdi.
Karışıklık ve bölünme
Libya’nın finans çevrelerinde yaşanan karışıklık ve bölünmeler sebebiyle yaşabilecek mali durgunluğa karşı uyaran Şaban, UMH Başkanlık Konseyi Başkanı es-Serrac’ın bu kararla ülke ekonomisine karşı suç işlendiğini öne sürdü.
Libya Merkez Bankası 2015 yılında biri UMH'ye, diğeri TM'ye bağlı olmak üzere ikiye ayrıldı. UMH'ye bağlı Trablus'taki Merkez Bankası'nın başkanlığını Sıddık el-Kebir, TM'ye bağlı el-Beyda’daki Merkez Bankası'nın başkanlığını ise Ali el-Hibri üstlendi. Libya Merkez Bankası’nın yeniden birleştirilmesini isteyen Şaban, Tunus ve diğer komşu ülkeler gibi kripto para birimi politikasını uygulama çağrısında bulundu. Şaban, kripto para birimi sayesinde sahte banknotların da önüne geçilebileceğinin altını çizdi.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA Türkiye

Erdoğan, 5 bin megavat kapasiteli yenilenebilir enerji projeleri için Suudi Arabistan-Türkiye anlaşmasının imza törenine katıldı

Erdoğan, Antalya'da düzenlenen COP31 konferansı sırasında Suudi Arabistan Enerji Bakanı ile Türk mevkidaşı arasında elektrik projelerinde iş birliğine ilişkin mutabakat zaptının imzalanmasına tanık oldu (X)
Erdoğan, Antalya'da düzenlenen COP31 konferansı sırasında Suudi Arabistan Enerji Bakanı ile Türk mevkidaşı arasında elektrik projelerinde iş birliğine ilişkin mutabakat zaptının imzalanmasına tanık oldu (X)
TT
TT

Erdoğan, 5 bin megavat kapasiteli yenilenebilir enerji projeleri için Suudi Arabistan-Türkiye anlaşmasının imza törenine katıldı

Erdoğan, Antalya'da düzenlenen COP31 konferansı sırasında Suudi Arabistan Enerji Bakanı ile Türk mevkidaşı arasında elektrik projelerinde iş birliğine ilişkin mutabakat zaptının imzalanmasına tanık oldu (X)
Erdoğan, Antalya'da düzenlenen COP31 konferansı sırasında Suudi Arabistan Enerji Bakanı ile Türk mevkidaşı arasında elektrik projelerinde iş birliğine ilişkin mutabakat zaptının imzalanmasına tanık oldu (X)

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında, Suudi Arabistan Enerji ve Sanayi ve Maden Kaynakları Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman’ı kabul etti. Görüşmenin ardından iki ülke arasında elektrik proajelerinde iş birliğini öngören mutabakat zaptı imzalandı. COP31, Türkiye’nin Antalya kentinde düzenleniyor.

Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, yeni anlaşmanın, Suudi Arabistan merkezli ACWA Power şirketinin Türkiye’de hayata geçirdiği yenilenebilir enerji projelerinin ikinci aşamasının tamamlanmasına yönelik çalışmaları hızlandıracağını belirtti. Bayraktar, projelerin iki ülke arasındaki hükümetler arası iş birliği çerçevesinde yürütüldüğünü kaydetti.

Bakan, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, iki ülke arasında 3 Şubat’ta Riyad’da imzalanan ve 21 Ekim’de yürürlüğe giren hükümetler arası anlaşmanın, ACWA Power tarafından Türkiye’de toplam 5 bin megavat kapasiteli yenilenebilir enerji projelerinin iki aşamada geliştirilmesine yönelik çerçeveyi oluşturduğunu ifade etti.

Bayraktar, Sivas ve Karaman’da toplam 2 bin megavat kapasiteli güneş enerjisi projelerini kapsayan ilk aşamadaki çalışmaların ilerlediğini belirterek, projelerin hayata geçirilmesinde kaydedilen gelişmeden duyduğu memnuniyeti dile getirdi.

Antalya’da imzalanan yeni mutabakat zaptının ise ikinci aşamada hedeflenen 3 bin megavatlık ek kapasitenin devreye alınmasına yönelik çalışmaları güçlendireceğini vurgulayan Bayraktar, bu aşamada rüzgâr enerjisi santrallerinin geliştirilmesinin planlandığını aktardı. Projelerin, yüksek gerilim doğru akım (HVDC) teknolojisiyle elektrik iletim altyapısı ve batarya enerji depolama sistemleriyle destekleneceğini kaydetti.

cgthy
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Antalya'da düzenlenen COP31 iklim konferansına katılmak üzere Türkiye'yi ziyaret eden Suudi Arabistan Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman'ı Antalya'da kabul etti (X)

Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, söz konusu yatırımların yalnızca Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesini artırmakla kalmayacağını, aynı zamanda Suudi Arabistan ile enerji alanındaki stratejik iş birliğini de derinleştireceğini belirtti. Bayraktar, projelerin elektrik şebekesi altyapısını güçlendireceğini, sistemin esnekliğini artıracağını ve yenilenebilir enerji kaynaklarının şebekeye entegrasyon kapasitesini geliştireceğini ifade etti.

Bayraktar, Türkiye’nin enerji dönüşümüne ve yatırım ortamına duyulan güveni somut projelere dönüştürmeye devam edeceğini belirterek, Suudi Arabistan yatırımlarının Türkiye’nin temiz enerji kapasitesini genişletme planlarına sağlayacağı katkıya işaret etti.

DÜNYA Türkiye

COP31: Türkiye Elektrik Çağı için bastırırken Erdoğan petrol keşiflerini kutluyor

Brezilyalı bir delege, 9 Kasım 2026'da Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Konferansı COP31'in açılış gününde konferans alanına gelirken (EPA)
Brezilyalı bir delege, 9 Kasım 2026'da Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Konferansı COP31'in açılış gününde konferans alanına gelirken (EPA)
TT
TT

COP31: Türkiye Elektrik Çağı için bastırırken Erdoğan petrol keşiflerini kutluyor

Brezilyalı bir delege, 9 Kasım 2026'da Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Konferansı COP31'in açılış gününde konferans alanına gelirken (EPA)
Brezilyalı bir delege, 9 Kasım 2026'da Türkiye'nin Antalya kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Konferansı COP31'in açılış gününde konferans alanına gelirken (EPA)

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'e ev sahipliği yapan Türkiye, küresel enerji tüketiminde elektriğin payının artırılması hedefinin konferansın sonuç bildirgesine dahil edilmesi için girişimlerini sürdürüyor. Ancak bu girişim, elektrik kullanımına geçişin temiz enerji kaynaklarıyla ilişkilendirilmesi gerekip gerekmediği konusunda tartışmalara yol açarken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ülkesinde yeni petrol sahalarının keşfedilmesini kutladı.

Şarku’l Avsat’ın Reuters'tan aktardığı habere göre zirvede Avustralya ile birlikte müzakerelere öncülük eden Türkiye, elektriğin küresel toplam enerji talebindeki payını mevcut yaklaşık yüzde 20 seviyesinden 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarmayı amaçlayan gönüllü bir taahhüt üzerinde çalışıyor. Konuya yakın bir kaynağa göre Ankara, söz konusu hedefin konferansın resmî sonuç belgelerine dahil edilmesini istiyor.

COP31 Başkanı Murat Kurum, salı günü yaptığı açıklamada, bu hedefin emisyonların azaltılması, enerji güvenliğinin güçlendirilmesi ve ekonomik büyümenin desteklenmesi açısından önem taşıdığını belirtti. Kurum, “Elektrik çağı şekilleniyor. COP31, dönüşümün düğmesine bastığımız an olarak hatırlanacak” dedi.

fgth
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum (EPA)

Söz konusu taahhüt, otomobiller, fırınlar, kazanlar ve ocaklar dahil olmak üzere fosil yakıtlarla çalışan ekipmanların elektrikli alternatiflerle değiştirilmesini hızlandırmayı amaçlıyor. Böylece sera gazı emisyonlarının azaltılması hedefleniyor.

Ancak girişim, elektrik üretimindeki artışın düşük karbonlu kaynaklardan sağlanmasını şart koşmaması nedeniyle iklim alanında faaliyet gösteren kuruluşların eleştirileriyle karşılaşıyor. Bu durum, girişimin emisyonlarda gerçek ve sürdürülebilir bir düşüş sağlayıp sağlayamayacağı konusunda soru işaretlerine yol açıyor.

Reuters'ın haberine göre, müzakerelere öncülük eden Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, söz konusu taahhüdün zirvenin kapsamlı anlaşmasına dahil edilmesinin henüz kesinleşmediğini söyledi. Bowen, mümkün olduğunca fazla ülkenin taahhüdü imzalamasını sağlamanın yine de yararlı bir hedef olduğunu belirtti.

s
COP31 müzakerelerine başkanlık eden Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, 10 Kasım 2026'da Antalya'daki konferansa katılırken (Reuters)

Bu çerçevede Portekiz, elektrik kullanımına geçiş hedefinin düşük karbonlu enerji kaynaklarının kullanılması şartına bağlanmasını istedi. Çevre Bakanı Maria da Graça Carvalho, Portekiz'in önerisinin yalnızca elektriğe geçişi değil, fosil yakıtlar yerine yenilenebilir kaynaklardan elde edilen temiz elektriğe geçişi öngördüğünü söyledi.

bghyju
Almanya'nın batısındaki Garzweiler açık kömür madeni sahasının arkasında rüzgâr türbinleri görülüyor. (9 Kasım 2026, AFP)

Tartışmalar, zirveye eş başkanlık eden iki ülkenin karşı karşıya olduğu zorlukları da gözler önüne seriyor. Türkiye ve Avustralya, elektrik üretiminde fosil yakıtlara bağımlılığını sürdürüyor. Reuters'ın aktardığı resmî verilere göre kömür, geçen yıl Türkiye'nin elektrik üretiminin yaklaşık üçte birini, Avustralya'nın elektrik üretiminin ise yüzde 40'tan fazlasını karşıladı.

Yeni petrol keşifleri

Fosil yakıtlardan uzaklaşmayı hızlandırma çabalarıyla çelişen bir gelişmede Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin güneydoğusundaki Gabar Dağı bölgesinde iki yeni petrol sahasının keşfedilmesini kutladı. Söz konusu sahalarda yaklaşık 135 milyon varil ham petrol bulunduğu tahmin ediliyor.

Fransız Haber Ajansı AFP’nin haberine göre Erdoğan, keşfi «müjdeli haber» olarak nitelendirerek bölgedeki petrol üretiminin 2027'nin ikinci yarısında günlük 100 bin varili aşacağını söyledi.

cdfvgthy
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda konuşma yaparken (Arşiv – Reuters).

Duyuru, petrol, doğal gaz ve kömürün geleceğinin uluslararası iklim müzakerelerindeki en önemli anlaşmazlık konularından biri olmayı sürdürdüğü bir dönemde geldi. Özellikle çok sayıda ülkenin enerji ihtiyaçlarını karşılamak için bu kaynaklara bağımlılığını devam ettirmesi, tartışmaları derinleştiriyor.

Beklentiler düşük

Zirvenin sonuçlarına ilişkin beklentilerin sınırlı olduğuna işaret eden Avrupa Birliği İklim Komiseri Wopke Hoekstra, COP31'den beklentilerin düşük olduğunu ancak temiz elektrik konusunda somut ilerleme sağlanmasını umduğunu söyledi.

AFP'ye konuşan Hoekstra, “Beklentilerin düşük olması, yalnızca gerçeklerin bir yansıması” dedi. Hoekstra, elektrik kullanımına geçişin müzakerelerin temel başlıklarından biri haline getirilmesiyle sonuç elde etme fırsatı bulunduğunu da ifade etti.

Emisyonlarda düşüş

Öte yandan uluslararası bilim insanlarından oluşan bir koalisyonun hazırladığı analiz, küresel fosil yakıt kaynaklı karbon emisyonlarının bu yıl düşüşe geçmesinin beklendiğini ortaya koydu. Reuters'ın aktardığı analize göre bu düşüşte enerji fiyatlarındaki artış ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaşması etkili oluyor.

Analize öncülük eden East Anglia Üniversitesi Kraliyet Topluluğu Araştırma Profesörü Corinne Le Quéré ise düşüşün bir bölümünün benzin ve petrol fiyatlarındaki artışın tüketimi azaltmasından kaynaklandığına dikkat çekerek bu eğilimin sürdürülebilir olmadığını söyledi.

rfgthyju
Yerli halklardan bir delege, 10 Kasım 2026'da Antalya'da düzenlenen COP31'in ikinci gününde konferans alanına gelirken (EPA)

Birleşmiş Milletler Çevre Programı da ekim ayında yayımladığı raporda, dünyanın sanayi öncesi döneme kıyasla küresel sıcaklık artışının 1,5 santigrat dereceyle sınırlandırılması hedefini aşma yolunda ilerlediği uyarısında bulunmuştu. Program, 2015 tarihli Paris İklim Anlaşması'nda belirlenen bu eşiğin aşılmasının sonuçlarını sınırlandırmak için emisyonlarda büyük çaplı kesintilere gidilmesi çağrısı yapmıştı.

COP31 kapsamındaki çalışmalar, Türkiye'nin Antalya kentinde 20 Kasım'a kadar devam edecek.

KÖRFEZ

Körfez Demiryolu uygulama aşamasına geçiyor... 2030 yılına kadar altı ülkeyi kapsayan bir ağ

(foto altı) Bahreyn Veliaht Prensi’nin de katıldığı Körfez Demiryolu Bağlantı Projesi Anlaşması’nın imzalanmasının ardından çekilen hatıra faotoğrafı (KİK)
(foto altı) Bahreyn Veliaht Prensi’nin de katıldığı Körfez Demiryolu Bağlantı Projesi Anlaşması’nın imzalanmasının ardından çekilen hatıra faotoğrafı (KİK)
TT
TT

Körfez Demiryolu uygulama aşamasına geçiyor... 2030 yılına kadar altı ülkeyi kapsayan bir ağ

(foto altı) Bahreyn Veliaht Prensi’nin de katıldığı Körfez Demiryolu Bağlantı Projesi Anlaşması’nın imzalanmasının ardından çekilen hatıra faotoğrafı (KİK)
(foto altı) Bahreyn Veliaht Prensi’nin de katıldığı Körfez Demiryolu Bağlantı Projesi Anlaşması’nın imzalanmasının ardından çekilen hatıra faotoğrafı (KİK)

Hürmüz Boğazı’nda deniz ulaşımında yaşanan aksaklıkların ticaret ve tedarik zincirleri üzerinde yarattığı zorluklar sürerken, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri, altı ülke arasındaki ulaşım sistemlerinin entegrasyonunu güçlendirmek ve demiryolu ağının inşası ile işletilmesine yönelik ortak bir çerçeve oluşturmak amacıyla pazar günü Manama’da Körfez Demiryolu Bağlantı Projesi Anlaşması’nı imzaladı.

Anlaşma, Hürmüz Boğazı ve çevresindeki deniz koridorlarında yaşanan aksaklıkların, bölgesel gerilimlerin yük taşımacılığı üzerindeki etkisini, buna bağlı olarak navlun ve sigorta maliyetlerinde yaşanan artışı ve alternatif güzergâhlara duyulan ihtiyacı ortaya koyduğu bir dönemde imzalandı. Bu gelişmeler, ulaşım ve tedarik seçeneklerinin çeşitlendirilmesinin önemini artırdı. Bu çerçevede Körfez Demiryolu Projesi, uluslararası ticarette temel unsurlardan biri olmayı sürdüren deniz taşımacılığının alternatifi olarak değil, daha geniş kapsamlı bir lojistik entegrasyon sisteminin parçası olarak öne çıkıyor.

Anlaşma, Bahreyn Veliaht Prensi ve Başbakanı Prens Selman bin Hamed Al Halife’nin himayesinde ve katılımıyla; KİK üyesi ülkelerin Ulaştırma ve İletişim bakanları ile KİK Genel Sekreteri Casim Muhammed el-Budeyvi’nin iştirakiyle imzalandı. Anlaşma, üye ülkeler arasında yaklaşık 2 bin 117 kilometre uzunluğundaki demiryolu ağının hayata geçirilmesine yönelik iş birliğinin kurumsal temelini oluşturuyor. Kuveyt’ten başlayarak Suudi Arabistan, Bahreyn, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) üzerinden Umman’a kadar uzanacak hattın tamamının Aralık 2030’a kadar faaliyete geçirilmesi hedefleniyor.

dscvfegthy
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin Ulaştırma ve İletişim Bakanları Komitesi üyeleri, Manama (KİK)

Anlaşma, üye ülkelerin yükümlülüklerini, aralarındaki çalışma ve koordinasyon mekanizmalarını, ayrıca teknik ve operasyonel çerçeveler ile güvenlik gerekliliklerini belirleyerek Körfez Demiryolu ağının ulusal demiryolu hatlarıyla bütünleşmesini güvence altına alıyor.

Bahreyn Ulaştırma ve Telekomünikasyon Bakanı Şeyh Abdullah bin Ahmed Al Halife, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, her ülkenin kendi toprakları içerisinde kalan bölümün finansmanını ve inşasını üstleneceğini belirtti. Ülkelerin projenin finansmanı veya hayata geçirilmesi için uluslararası ortaklarla önceden herhangi bir anlaşma imzalamadığını kaydeden Al Halife, uluslararası şirketlerin katılımının ise her ülkenin ihtiyaçları doğrultusunda teknik ve teknolojik hizmetler ile uzmanlık desteği sunmakla sınırlı kalabileceğini ifade etti.

Projenin tamamlanma ve devreye alınma tarihi

Projenin ilerleme kaydettiğinin göstergesi olarak Budeyvi, Körfez Demiryolu Projesi’nde tamamlanma oranının yüzde 55,9’a ulaştığını açıkladı. Budeyvi, anlaşmanın projenin bütünleşik bir şekilde hayata geçirilmesi ve işletilmesi konusunda üye ülkelerin yükümlülüklerini düzenleyen, çalışma mekanizmalarını ve tamamlanma takvimini belirleyen ortak bir çerçeve oluşturduğunu vurguladı.

Toplam uzunluğunun yaklaşık 2 bin 117 kilometre olması öngörülen projenin, Aralık 2030’da tümüyle faaliyete geçirilmesi hedefleniyor. Kuveyt’i Suudi Arabistan, Bahreyn, Katar ve BAE üzerinden Umman’a bağlayacak ağ kapsamında üye ülkeler, ulusal hatların ve bağlantı unsurlarının tamamlanması için çalışmalarını sürdürüyor. Gerekli koşulların sağlanmasının ardından komşu ülkeler arasındaki demiryolu bağlantılarının, tüm ağın tamamlanması beklenmeden aşamalı olarak hizmete açılması da mümkün olacak.

Tahminlere göre ağ, 2030 yılında yaklaşık 6 milyon yolcu ve 200 milyon ton yük taşıyacak. 2045 yılına kadar ise yolcu sayısının 8 milyonu, taşınacak yük miktarının da 271 milyon tonu aşması bekleniyor. Yolcu trenlerinin saatte 200 kilometreye, yük trenlerinin ise saatte 80 ila 120 kilometreye ulaşması öngörülüyor.

fgb
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin Ulaştırma ve İletişim Bakanları Komitesi’nin 30. toplantısından (KİK)

Planlanan güzergâhı doğrultusunda Körfez ülkelerindeki ekonomi ve sanayi merkezlerini, limanları ve lojistik merkezlerini birbirine bağlayacak olan ağ, ülkeler arasındaki ticaretin gelişmesine katkı sağlayacak, yolcu ve yük taşımacılığını kolaylaştıracak. Ayrıca ulaşım ve bağlantılı hizmet sektörlerinde yeni yatırım fırsatlarının ve istihdam olanaklarının önünü açacak.

Ulusal finansman ve olası ortaklıklar

Projenin maliyetine ilişkin olarak, temel altyapı yatırımlarının daha önceki tahminlerde 15,4 ila 16 milyar dolar arasında olacağı öngörülmüştü. Ancak Al Halife, inşaat malzemeleri, hizmetler ve yapım işlerinin maliyetlerindeki artış nedeniyle bu tahminlerin yeniden gözden geçirildiğini, toplam maliyete ilişkin güncel bir rakamın ise henüz açıklanmadığını belirtti.

Her ülkenin kendi topraklarında kalan bölümün finansmanını üstlenmesinin, bazı proje bileşenlerinde özel sektörün yer almasına engel olmadığını kaydeden Al Halife, gerekli mali fizibilite çalışmalarının tamamlanmasının ardından özel sektörün projeye katılabileceğini ifade etti. Olası ortaklıkların niteliğinin projenin her bir bölümüne göre farklılık göstereceğini belirten Al Halife, demiryolu ağının tamamında uygulanması öngörülen tek bir modelin bulunmadığına dikkat çekti.

Bahreyn’de projenin hayata geçirilmesi, Suudi Arabistan ile Kral Hamad Köprüsü üzerinden kurulacak bağlantı planlarıyla yakından ilişkili. Karayolu güzergâhının yanı sıra demiryolu hattını da içermesi öngörülen köprü sayesinde Bahreyn’deki uluslararası yolcu istasyonunun Suudi Arabistan demiryolu ağına bağlanması planlanıyor. Bu bağlantı, Bahreyn’in Körfez Demiryolu ağına entegrasyonunun tamamlanmasındaki temel unsurlardan birini oluşturuyor.

xsdvfb

Nakliye sektöründeki aksaklıklar, lojistik entegrasyonun önemini artırıyor

Anlaşma, son dönemde bölgede yük taşımacılığının karşı karşıya kaldığı zorluklar nedeniyle daha da büyük önem kazanıyor. Özellikle Bahreyn’deki Halife bin Selman Limanı’nda gemi trafiğinin azalması, karayolu taşımacılığına ve komşu ülkelerdeki alternatif limanlara bağımlılığın artmasına yol açtı.

Bu çerçevede Budeyvi, İran saldırıları sırasında Suudi Arabistan, BAE ve Umman’ın sağladığı iş birliğini övdü. Söz konusu ülkelerin kolaylıklar, koordinasyon ve alternatif yük taşımacılığı güzergâhları sunarak diğer KİK ülkelerine yönelik tedarik zincirlerinin kesintisiz işlemesine katkıda bulunduğunu belirtti. Önümüzdeki dönemin ulaşım sistemleri arasındaki entegrasyonun güçlendirilmesini, tedarik güzergâhlarının çeşitlendirilmesini ve krizlerle mücadele için hazırlık düzeyi ile ortak koordinasyonun artırılmasını gerektirdiğini vurgulayan Budeyvi, KİK ülkelerinde ulaştırma ve depolama sektörünün 2025 yılında yüzde 5,7 oranında reel büyüme kaydettiğini ve petrol dışı ekonomik faaliyetler arasında en yüksek büyüme gösteren sektörlerden biri olduğunu ifade etti.

sdfgt
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) Genel Sekreteri Casim Muhammed el-Budeyvi, KİK ülkelerini demiryolu projesine bağlayacak anlaşmanın imza töreninde konuştu. (KİK)

KİK ülkelerinin liderleri, 28 Nisan 2026’da Cidde’de düzenlenen istişare toplantısında, üye ülkeler arasındaki lojistik entegrasyonun güçlendirilmesine yönelik bir çalışma hazırlanması talimatı vermişti. Bu adım, ulaşım sisteminin geliştirilmesi ve ticaret ile tedarik güzergâhlarının çeşitlendirilmesine yönelik daha kapsamlı çabaların bir parçası olarak değerlendirilmişti.

Faaliyete geçme, ağın tamamlanmasını beklemeyecek

Proje planının önemli unsurlarından biri, komşu ülkeler arasındaki demiryolu bağlantılarının, gerekli bileşenlerin tamamlanmasının ardından Körfez Demiryolu ağının tamamının bitirilmesi beklenmeden hizmete açılabilmesi. Bu yaklaşım, altı ülkenin tamamındaki güzergâhların tamamlanmasını beklemek yerine hazır olan bölümlerin aşamalı olarak kullanılmasına imkân tanıyor.

Bahreyn’de Körfez Demiryolu Projesi, Kral Hamad Köprüsü üzerinden Suudi Arabistan’la kurulacak bağlantıyla ilişkili. Kara yolu güzergâhının yanı sıra demir yolu bağlantısını da içermesi planlanan köprü sayesinde Bahreyn’deki uluslararası yolcu istasyonunun Suudi Arabistan demiryolu ağına bağlanması öngörülüyor.

Bu bağlantı, Bahreyn ile Körfez Demiryolu ağının geri kalanı arasında doğrudan ulaşımın sağlanmasının temel unsurlarından birini oluşturuyor. Ada ülkesi, halihazırda Suudi Arabistan’la kara yolu ulaşımında Kral Fahd Köprüsü’ne bağımlı durumda. İki ülke arasındaki demiryolu bağlantısının tamamlanmasına yönelik gerekliliklerin bir parçası olarak, Kral Hamad Köprüsü Projesi ve demiryolu hattı da dahil olmak üzere bileşenlerine ilişkin inceleme ve hazırlık süreçleri devam ediyor.

Deniz taşımacılığıyla rakipsiz bir entegrasyon

Deniz ulaşımında yaşanan aksaklıklar demiryollarının önemini yeniden gündeme getirmiş olsa da proje, karayolu taşımacılığının deniz taşımacılığının yerini almasını değil, iki ulaşım türünün birbirini tamamlamasını hedefliyor. Trenler, yükleri limanlardan sanayi merkezlerine ve iç pazarlara taşıyabilecek, ülkeler arasında dağıtım için ilave bir güzergâh sunabilecek. Buna karşılık gemiler, uzun mesafelerde büyük miktarlardaki uluslararası ticaret yüklerinin taşınmasında temel araç olmayı sürdürecek.

Demiryolu ağının daha geniş uluslararası lojistik koridorlarının bir parçası haline getirilmesi ise yalnızca KİK ülkelerinin kendi sınırları içindeki demiryolu hatlarının tamamlanmasını değil, ülkeler ve ilgili kurumlar arasında ek incelemeler, mutabakatlar ve koordinasyonu da gerektiriyor.

Ekonomik açıdan projenin, ülkeler arasındaki ticareti desteklemesi, üretim ve tüketim bölgeleri arasındaki bağlantıyı güçlendirmesi, ulaştırma, lojistik ve bunlarla bağlantılı sanayi alanlarında yatırımların önünü açması bekleniyor. Projenin ayrıca inşaat, işletme, bakım ve destek hizmetleri alanlarında istihdam olanakları yaratacağı öngörülüyor.

gbh
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin Ulaştırma ve İletişim Bakanları Komitesi’nin 30. toplantısından (KİK)

Proje fikrinin, Aralık 2009’da KİK Yüksek Konseyi’nin üye ülkeleri birbirine bağlayacak bir demiryolu hattı kurulmasını onaylamasına dayandığı belirtiliyor. Bu karar, projenin ticari hareketliliği ve vatandaşlarla ülkelerde ikamet edenlerin ulaşımını kolaylaştırması, bölge ülkeleri arasındaki ekonomik bağları güçlendirmesi yönündeki beklentiler doğrultusunda alındı.

Projedeki çalışmaların ilerlemesiyle birlikte Yüksek Konsey, ülkeler arasındaki çabaları koordine etmek, bağlantı ve işletme gerekliliklerini takip etmek ve demiryolu sektöründe ortak çalışmalar için kurumsal bir çerçeve oluşturmak amacıyla Aralık 2021’de Körfez Demiryolları Kurumu’nun kurulmasını onayladı.

Üye ülkelerdeki uygulama çalışmalarında ilerleme kaydedilen projede, Mayıs 2026’da yapılan açıklamaya göre tamamlanma oranı yüzde 50’yi aştı. Bu oran, ulusal projeler düzeyinde sağlanan ilerlemeyi yansıtırken ağın bütünleşik biçimde işletilebilmesi için sınır ötesi bağlantıların tamamlanması ve gerekli teknik ve operasyonel standartların uyumlaştırılması ihtiyacı devam ediyor.