Eski Ürdün Başbakanı Mudar Bedran'ın anıları: Saddam’ı herhangi bir çılgınlık yapmaması konusunda uyardık, Kuveyt’i işgal edeceğini bilmiyorduk

George Bush Kral Hüseyin’e; ‘’Ne Saddam ne de bir başka birinin petrolü kontrol etmesine izine vermeyiz, çünkü petrol Batılı nesillerin geleceğidir’’ dedi.

Eski Ürdün Başbakanı Mudar Bedran'ın anıları: Saddam’ı herhangi bir çılgınlık yapmaması konusunda uyardık, Kuveyt’i işgal edeceğini bilmiyorduk
TT

Eski Ürdün Başbakanı Mudar Bedran'ın anıları: Saddam’ı herhangi bir çılgınlık yapmaması konusunda uyardık, Kuveyt’i işgal edeceğini bilmiyorduk

Eski Ürdün Başbakanı Mudar Bedran'ın anıları: Saddam’ı herhangi bir çılgınlık yapmaması konusunda uyardık, Kuveyt’i işgal edeceğini bilmiyorduk

Şarku’l Avsat olarak, bugünden başlayarak, eski Ürdün Başbakanı Mudar Bedran'ın anılarını üç bölüm olmak üzere ilk defa yayınlıyoruz.  Bedran’ın kaleme aldığı anılar, ‘Karar’ adı altında önümüzdeki eylül ayında yayınlanacak. Ayın 17’sinde, Amman’daki Abdulhamid Şuman Kültür Merkezi’nde kitabın tanıtımı gerçekleştirilecek.
Bedran anılarında, geçen yüzyılın son çeyreğinde Ürdün’ün geçirdiği önemli aşamalara dair bilinmeyenleri ilk kez ifade etmektedir. Bedran 1960’lı yıllarda Ürdün İstihbarat Teşkilatını kurmuş ve uzun yıllar bu teşkilata başkanlık yapmıştı. Krallık Divan Başkanlığı görevini de icra eden eski Başbakan Mudar Bedran’ın, Kral Hüseyin’e yakın olduğu ve Ürdün devletinin kararlarında etkili olduğu biliniyor. Bu bölümde;  Ürdün'ün, Saddam’ın Kuveyt'e askeri harekâtını engellemek için çabasını, sonrasında Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesi için sergilediği yoğun diplomasi ele alınacak. Ayrıca Kral Hüseyin ve ABD Başkanı George Bush arasında bu süreçteki temaslara dair aktarımlar okuyucunun dikkatine sunulacak.
Dönemin Ürdün Başbakanı Mudar Bedran Körfez Savaşı arefesini şöyle anlatıyor:
1990 yılının Mayıs ayının 2’sinde, Bağdat'ta gerçekleşen Arap Birliği Zirvesi oldukça gergin geçti. Basına kapalı liderler toplantısında Irak Başkanı Saddam Hüseyin, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirliklerine hitaben tartışmalara yol açacak bir konuşma yaptı. Zirvede Irak-Kuveyt ihtilafının daha da derinleştiğini müşahede ettim.
Saddam Hüseyin zirvenin ardından Irak halkına hitaben yaptığı konuşmada, İran harbiyle meşgul olunduğu süreçte, Kuveyt’in ülke sınırlarında ortak bölgede sondaj yaptığını (Remliye bölgesi) söyledi. Bu ifadeler karşısında şaşırdım, iki ülke arasında büyük bir krizin patlak vereceğini öngördüm. O zamanlar Irak yönetimi ile yakın ilişkilerimiz vardı, Iraklılara krizin daha da büyümemesi için yoğun ve mükerrer telkinlerde bulunduk. Bazıları, o zamanki yakın ilişkilerimizden yola çıkarak, Irak’ın Kuveyt’i işgal edeceğini bildiğimizi iddia ettiler, ancak bu gerçek değil, ‘Kuveyt işgali’ kesinlikle bilgimiz dâhilinde değildi. Evet, bunu sezebiliyorduk, bu yönde göstergeler mevcuttu, Kral Hüseyin’in de bu yönde çekinceleri vardı, birden fazla defa Saddam Hüseyin’i bir çılgınlık yapmaması için uyardık. Güç gösterisi olabileceğini düşünüyorduk, ancak Saddam’ın Kuveyt’i işgal etme niyeti olduğunu bilmiyorduk. Eski Irak Başbakanı Abdülkerim Kasım’ın Kuveyt’in Irak toprağı olduğu yönünde görüşleri vardı, Saddam Hüseyin’in bu bağlamda siyasi baskı kurarak taleplerini elde etme yolunu seçeceğini öngörüyorduk. Nitekim geçmişte Abdülkerim Kasım Kuveyt’i işgal etmekle tehdit etmiş, Arap Ligi bu tehditler karşısında bölgeye asker konuşlandırmıştı.
Saddam Hüseyin’i çok iyi tanıdığımı düşünüyorum, tanıdığım Saddam’ın asla ödün vermeyeceği bazı ilkeleri ve hassas noktaları vardı diyebilirim. Saddam’ın kişiliğini derinlemesine inceledim, tanışmamızdan itibaren Irak’ta kaldığım üç ay içinde, toplantılarda sessiz bir şekilde şahsiyetini, konuşma tarzını ve düşünme biçimini incelemeye çalıştım. Onur, şeref ve gurur söz konusu olduğunda soğukkanlılığını yitiriyor ve hamasi bir şekilde konuşuyordu. Kuveyt işgalinden önce Saddam Hüseyin, Başbakan Sadun Hamadi’yi resmi görüşme için Kuveyt’e göndermişti, Hamadi’yi Kuveyt Kralı iki gün beklettikten sonra kabul etti. Bu hareket bence bardağı taşıran son damla olmuştu. Bu süreçteki Irak ziyaretimizde kardeşler arasını bulmak için ciddi mesai harcadık, ancak görünen o ki; artık çok geçti ve iş işten geçmişti.
Kuveyt'in işgalinden günler önce, Arap başkentlerinde yoğun ikili ziyaretler ve toplantılar yapılmaktaydı. 29-30 Temmuz 1990'da, iki önemli görüşme gerçekleşti. İlki; Suudi Arabistan'da Kuveyt Veliaht Prensi Saad el-Abdullah el-Sabah ve Irak Başkan Yardımcısı İzzet İbrahim el-Duri arasındaydı. Saddam’ın yardımcısına verdiği talimat netti: "Kuveyt Irak’ın taleplerini kabul ederse ne ala, eğer kabul etmezse görüşmeleri yarıda kesin ve derhal geri dönün.’’ İkinci görüşme ise; Bağdat’ta Kral Hüseyin ve Saddam Hüseyin arasındaydı. O gün görüşmeye katılamadım, çünkü Mısır Başbakanı Atıf Sıdki Amman’a resmi ziyaret gerçekleştirecekti. Sıdki ülkeden ayrıldığında hemen Bağdat’a uçtum, akşam 10 gibi ulaştığımda, akşam yemeği sona ermişti, Kral Hüseyin’le görüştüm, Irak ve Kuveyt arasındaki durumun kritik olduğunu aktardı. Ertesi gün dönüş yoluna geçmeden Saddam Hüseyin’le görüşmek istedim, nitekim görüştüğümüzde herhangi bir askeri harekat düzenlemesinin meseleyi daha da karmaşık hale getireceği’ yönündeki görüşlerimi ifade ettim. Havaalanına giderken  Irak Başbakanı Yardımcısı Taha Yasin Ramazan’a, ‘’Saddam’ı daha önce hiç bu kadar öfkeli görmemiştim, herhangi bir çılgınlık yapmaması için onu ikna etmelisiniz, aksi durumda hepimizin çıkarları zedelenir’’ dedim.
Kuveyt işgali sürecindeki bir ziyaretimde Saddam bana şöyle söyledi: ‘’Ebu Nadiye’nin (Taha Yasin’i kast ediyor) beni yönlendirmesini mi istiyorsun, Devrim Meclisi’nde ben onu yönlendiriyorum.’’ Daha sonra bu süreçte Irak devlet mekanizmasından Irak’ın işgaline karşı olumsuz bir tutum takınan tek kişinin Tarık Aziz olduğunu öğrendim.
İşgale günler kala yaptığımız Bağdat ziyaretinin ardından Kuveyt’e geçtik. Kral Hüseyin ve Kuveyt Emiri Şeyh Cabir el-Ahmed es-Sabah havaalanında ikili bir görüşme gerçekleştirdi. Görüşmeye katılmadım, içeride neler konuşuldu bilmiyorum. Dışarıda Kuveyt Dışişleri Bakanı Şeyh Sabah el-Ahmed es-Sabah’la birlikte toplantının bitmesini bekliyorduk. Şeyh Sabah’a sordum: ‘’Iraklılar Kuveyt’in müşterek bir havzadan petrol çıkardığını iddia ediyor bu doğru mu? ‘’Evet bu doğru’’ dedi, ancak biz bu konuyla ilgili her türlü çözüm yolunun konuşulmasına hazırız, biz o bölgeden günlük 1700 varil petrol çıkardık, Saddam günlük 2 bin varilden fazla petrol çıkardığımızı iddia ediyor.’’ İşte o zaman anladım, İran savaşıyla meşgul olurken böyle bir şeyin olması Saddam Hüseyin’i çileden çıkarmış olmalıydı.  
Ürdün’e döndükten sonra Millet Meclisi’nin acil bir oturumla toplanmasını talep ettim. Basına kapalı toplantıda; ‘’Irak Kuveyt’i işgal ederse buna şaşırmam’’ dedim. Bu toplantı Çarşamba akşamı yapılmıştı, ertesi gün 2 Ağustos 1990’da Saddam Kuveyt’e girdi ve dört gün içinde tüm ülkeyi baştan sona kadar ele geçirdi.
Irak Kuveyt'i işgal ettikten sonra da, Saddam'a geri çekilmesi yönünde baskı yapmaya devam ettik. Hatta bu işi abarttığımızı bile söyleyebilirim, Saddam’ı Amerika Birleşik Devletleri ve müttefiklerinin Irak’a karşı askeri müdahale edebilecekleri yönünde de kesin bir şekilde uyardık.
Bir toplantıda Saddam Hüseyin'i zor durumda bıraktığımı hatırlıyorum, Kuveyt’ten geri çekilmesi gerektiğini ifade ederek, zaten ilk başlarda Kuveyt’i işgal etme niyetinde olmadığını söyledim. Sözlerim hoşuna gitmemişti ama yine de doğru olduklarını kabul etti. Kuveyt sınırına giden tugay komutan, bölgede herhangi bir askeri varlık olmadığını, başkente devam edip etmemesi gerektiğini Saddam’a sormuş, Saddam’da devam et demişti. Yani tam olarak işgal böyle gerçekleşmişti. Bu büyük felakete yol açan sebeplerden birinin, tugay komutanının patavatsızlığının olması oldukça ironik olsa gerek. Komutanın yapması gereken sınır bölgesine konuşlanması yönündeki talimatları gerçekleştirmekti, Saddam’a böylesi bir soruyla dönüş yapması, adamı daha da kışkırtmış olmalı.

Ürdün’ün krizi sonlandırma çabaları
Saddam'ın Kuveyt'ten çekilmesi için baskı yapmayı sürdüren Kral Hüseyin, Mısır Cumhurbaşkanı Hüsnü Mübarek ve Suudi Arabistan Kralı Fahd bin Abdülaziz'den, Cidde'de Irak’ın da katılacağı bir mini zirve düzenlenmesi karşılığında Saddam'a, Kuveyt'ten çekilmesi yönünde baskı yapma konusundaki arabuluculuğunu kabul ettirme sözü verdi. Kral Hüseyin, ertesi gün Bağdat'a uçtu ve Irak yönetiminin Kuveyt'ten hızlı bir şekilde çekilme kararı alması durumunda bir mini zirve toplantısı yapılacağını ve meselenin çözüme kavuşturulacağını bildirdi. Iraklılar Kral Hüseyin’e Cidde’deki mini zirveye katılacaklarını söyledi. Saddam Hüseyin, meseleyi Baas Liderliği ile görüşeceğini, yardımcısı İzzet İbrahim’in Kral Hüseyin’i arayarak ‘çekilme kararını’ bildireceğini belirtti.
Amman’a vardığımızda Iraklıların Kuveyt’ten çekilme hususunda yumuşadıklarını düşünüyorduk. Kral Hüseyin CNN’e konuyla ilgili iyimser bir açıklama yaptı. Mısır ve Suudi Arabistan da Cidde’deki mini zirveye iştirak edeceklerini duyurdu. Saddam Hüseyin Bağdat’ı terk etmeden önce Kral Hüseyin’e; ‘’Ebu Abdullah eğer Arap Birliği’nden Irak’ı kınama kararı çıkarsa herkes kendi yoluna gider’’ demişti. 
Arabuluculuğun tehlikeye düşmemesini isteyen Kral Hüseyin, Hüsnü Mübarek’i aramış, Arap Birliği zirvesinin ertelenmesini talep etmiş, Hüsnü Mübarek de bu talebi kabul etmişti. Ancak saatler 23’ü gösterdiğinde Arap Birliği Zirvesi’nden yapılan açıklamada Irak Kuveyt işgali nedeniyle kınanmıştı. İşte o zaman, meselenin diplomatik arabuluculuğumuzu aşan bir tarafının olduğunu kavradık. Arap Birliği Dışişleri Bakanlarının ön oturumlarını gerçekleştirdiği zirvede Ürdün’ü Mervan Kasım temsil ediyordu. Kasım karar açıklanmadan önce, üye ülkelerin bir kısmının Irak’ı sert bir dille kınama eğilimi sergilediğini aktardı. Nedve Sarayında idik, bunu duyan Kral Hüseyin ‘’Allahuekber, aracılığa bir imkan bırakmadılar’’ dedi. Dışişleri Bakanı Kasım’ın Ürdün’ün ‘kınamaya dair’ çekince koyması talimatını verdi. 5 Ağustos’ta Kahire’de liderler düzeyinde zirve yapıldı, zirve gergin başlamıştı çünkü Mısırlılar, Kuveyt’e yakın Batın bölgesine askeri birlikler göndermişti. Dolayısıyla Irak karşıtı tutumları açıktı, zirvede Araplar ortak karar alamadı, alınan kararlar sadece bazı ülkelerin görüşünü yansıtıyordu.
Ürdün olarak bu süreçte de, Saddam’ın Kuveyt’ten çıkması için diyalog çabalarını desteklemeyi sürdürdük. Kahire’deki zirvede, Arap Birliği’nin Kuveyt raporu sunacak bir komite oluşturmasını talep ettik. Böylelikle Kuveyt’in haklarının yanı sıra Irak’ın çekincelerini de yansıtan bir rapor oluşturulmasını umuyorduk. Aynı zamanda arabuluculuk için zaman kazanmış olacaktık. Hasılı kelam; Ürdün, Irak’ın Kuveyt işgalini Arapların kendi aralarında savaşsız bir şekilde çözmesi için elinden geleni yaptı. Hatta son çare olarak Ürdün ve Cezayir ordusunun, Suudi Arabistan’ın gözetiminde Suud-Irak sınır hattına konuşlandırılmasını teklif ettik. Saddam Hüseyin’in herhangi bir Arap ordusuna saldırmayacağını, ancak yabancı bir güce karşı aynı toleransı sergilemeyeceğini biliyorduk. Ancak önerilerimiz Körfez ülkeleri tarafından kabul görmedi. Zira o zamanlar Körfez ülkeleri, Kuveyt’in, Ürdün, Yemen ve Filistin’in desteğiyle işgal edildiğini düşünüyordular. Kral Hüseyin’in de işgalden haberdar olduğunu iddia ediyordular. Tüm bu yanlış bilgiler sonucunda, Körfez ülkeleri Ürdün’e yapılan mali desteği kesme kararı aldı. Kral Hüseyin 1990 yılının sonlarında başbakanlıktaki bir toplantıda şöyle söylemişti: “Son iki yıldır, Körfez ülkeleri ve Suudi Arabistan yönetiminde, kendilerine yönelik bir komplo olduğu yönünde bir anlayış oluşmuş, Irak, Ürdün ve Yemen’e karşı bir önyargı söz konusu, bu sebeple bu ülkelere yapılacak olan yardım sözlerini ve yükümlülüklerini yerine getirmiyorlar’’
Allah Kral Hüseyin’e rahmet eylesin, Irak’ı yeni bir umudun doğacağı ülke olarak görüyordu. Irak’ın güçlü kalmasını ve bu krizi büyük bir felaket yaşamaksızın atlatmasını diliyordu. Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesine paralel olarak, İsrail’in de Batı Şeria’dan ve Kudüs’ten çekilmesini istiyordu. ABD ve İngiltere’nin aksi yöndeki eğilimlerine rağmen, İsrail-Filistin sorunun çözümü için bu talebinde ısrarcı oldu. 12 Ağustos’taki Arap Birliği Zirvesi’nde de bu görüşünü açık bir şekilde dillendirdi.

Askeri harekâtı önleme çabaları
ABD ile ilişkilerdeki gerilime rağmen, Kral Hüseyin, Irak’a yönelik düzenlenecek askeri harekatı önlemek için yoğun diplomatik çaba sergiledi. Bu bağlamda Washington’a bir ziyaret gerçekleştirdik ve ABD Başkanı George Bush ile görüştük. Hatırladığım kadarıyla Bush Kral Hüseyin’e şunu söyledi: ‘’Ne Saddam’ın ne de bir başkasının petrolü kontrol etmesine izin vermeyeceğiz, çünkü petrol Amerika ve Batı’daki nesillerin geleceğidir. Saddam dünya rezervlerinin yüzde yirmisini ele geçirmek istiyor, bu bizim için ulusal güvenliğimizi ilgilendiren bir meseledir, Saddam’a izin vermeyeceğiz.’’
Kral Hüseyin ise, Irak-Kuveyt arasındaki sorunun mahiyetini açıkladı, savaş olmaksızın Arapların kendi arasında meseleyi çözmesinin hala mümkün olduğunu söyledi. Suudi Arabistan’ın kaygılarının, sınırına konuşlandırılacak Arap güçleriyle giderilebileceğini, Irak’a yönelik düşmanca yaklaşımın, bu ülke yönetimini daha da kışkırtacağını ifade etti.
Merhum Kral Hüseyin’in diplomatik girişimleri Washington’la sınırlı kalmadı, aynı konu çerçevesinde Kuzey Afrika ve Avrupa ülkelerine de bir dizi ziyaret gerçekleştirdik. Ülkelerin farklı tutumları söz konusuydu. Örneğin Libya, Irak’ın Kuveyt’e müdahalesinin bölgeye dış müdahalelerinin önünü açtığı için tepkiliydi. Britanya ise savaşı ateşli bir şekilde destekliyor ve Saddam Hüseyin’i devirmek istiyordu. İngilizlerden anladığımız kadarıyla, Saddam rejimi devrildikten sonra Irak’ın ya da Kuveyt’in kim tarafından yönetilmesi gerektiği konusuyla ilgili değillerdi. Tek önemsedikleri şey Saddam’ın devrilmesiydi. Margaret Thatcher’le de görüşmüştük, Thatcher’in yaklaşımı, sanki Hindistan’daki bir sömürge söz konusuymuş gibiydi, tam bir despot mantığına sahip olduğunu anımsıyorum. Fransızlara gelecek olursak, Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterand, Saddam’ın tutumundan rahatsız olduğunu ancak siyasi çözümden yana olduğunu söylemişti. Almanya da askeri çözüm taraftarı değildi, bazı Alman yetkililer, Thatcher’in George Bush’un saldırgan politikasının ateşli destekçisi olduğunu ima ettiler. O yolculuğumuzda randevular çakıştığı için Moskova’ya gidemedik. Batı turunun ardından Bağdat’a yöneldik, Irak yönetimini gelişmelerden haberdar etmemiz gerekiyordu. Tarık Aziz’le görüştüm, Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesi konusunda iyimser değildi. Neyse ki en üst düzey yetkili değildi ve belki de hala yapılabilecek bir şeyler vardı. Üst düzey bir askeri yetkili, General Haldun Sultan ve beraberindeki Iraklı yetkililere; Irak esnek davranırsa BMGK’da desteklenebilecek bazı düşünceler var, Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesi durumunda ABD Körfez’den çekilebilir, George Bush’un bize, Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesi durumunda bir şeyler düşünülebileceğini söylediğini aktardım. Kral Hüseyin, Saddam Hüseyin’le görüştü, iki lider de son derece açık sözlüydü, Saddam Hüseyin, 12 Ağustos’ta dillendirdiği, Kuveyt’ten çekilmesinin, Filistin meselesiyle doğrudan ilişkili olduğu tezini dillendirdi. Saddam ‘’Bu saatten sonra hiçbir şey olmamış gibi çekilirsek bu zaaf olarak addedilir, bu tutumuz değişmeyecektir, Kuveyt Irak’ın bir şehridir, mesele kapanmıştır’’ dedi.
Öte yandan Ürdün Dışişleri Bakanı Mervan Kasım Körfez ülkelerini ziyaret ediyordu, ancak Körfez ülkelerinin bize yaklaşımı son derece menfiydi. Katar mektubumuza yanıt vermedi, dolayısıyla ziyaret etmedik. Umman’da Sultan Kabus bizi iyi karşıladı, ABD’lilerle görüş ayrılıkları mevcuttu. Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise öfke hakimdi, bana ‘’Kral Hüseyin böyle mi yapıyor, o kadar da destekledik kendisini’’ dediler, Kral Hüseyin’in kendilerine olumsuz yaklaştığı yönünde bir intiba edinmiştiler.
Ürdün açısından bakarsak, Körfez ülkelerinin tutumu bize sağlanan yardımların kesilecek olması yönündeydi. Olağanüstü bir toplantı gerçekleştirdik ve Libya’dan mali destek talep ettik. Kaddafi bize, Saddam Hüseyin’in Kuveyt Merkez Bankası’nda ele geçirdiği meblağdan Ürdün’e yardım sağlayıp sağlamadığını sordu. Bizde Amerikalıların, Irak ordusunun Merkez Bankası’ndaki kasaları açamadığını bildirdiklerini, dolayısıyla böyle bir şey yaşanmadığını söyledik.
Bağdat bombalanmadan birkaç gün önce Şam’a gittim ve Hafız Esed ile altı saatlik bir görüşme gerçekleştirdim. Ona yaşanan savaşın bizi ilgilendirmediğini, Suriye-Irak ilişkilerinin son yıllarda iyileşme gösterdiğini, Ürdün’ün bu durumu desteklediğini ve Körfez Savaşında taraf olmaması gerektiğini söyledim. Suriye ordusu Irak karşıtı olarak Hafr Batın bölgesinde konuşlanmışken, İsrail’in saldırmayacağından nasıl emin olabildiklerini sordum?
Esed bana, ‘’İsrail’in Ürdün’e saldırması demek, Suriye’ye saldırması anlamına gelir. Ordumuz direk müdahil olacaktır, öylesi bir durumda Ürdün’ü yalnız bırakacak değiliz’’ dedi.
Saddam’la barışması için ikna etmeye çalıştım, Esed; ‘’Kral Hüseyin Cufra’da beni Saddam Hüseyin’le 14 saat boyunca görüşmeye zorladı, toplantı Saddam’ın gururu yüzünden başarısız oldu, en sonunda o yersiz gururu onu öldürecek’’ diye yanıtladı.
Suriye ziyaretimin sebeplerinden biri de; Irak’tan petrol akışı kesilmesi durumunda, Suriye’nin petrol sağlamasıyla ilgiliydi. Hafız Esed bu talebimi olumlu karşıladı. Bir süre Suriye’den Ürdün’e petrol aktarımı yapıldı.
Savaştan iki ay önce son kez, Kral Hüseyin’den Saddam Hüseyin’e bir mesaj taşıdım, Saddam Hüseyin’le iki saat süren bir görüşme gerçekleştirdik. Gorbaçov’un temsilcisinin ve Fransa’nın savaşı önleme çabası olduğunu, Irak’ın da tavrını esnetmesi gerektiğini söyledim. Saddam tutumunun sabit olduğunu, herhangi bir savaşı başlatmayacağını ancak kendilerine saldırılması durumunda kimsenin savaşın hızlı bir şekilde sona ereceğini düşünmemesi gerektiğini söyledi.

Ürdün eski Başbakanı Mudar Bedran'ın anıları (2): Barışçıl çözüm çabalarının yetersiz kalması ve Körfez Savaşı’nın başlaması



Irak Başbakanı, Curf es-Sahr için yol haritası önerdi

Irak Başbakanı, Curf es-Sahr için yol haritası önerdi
TT

Irak Başbakanı, Curf es-Sahr için yol haritası önerdi

Irak Başbakanı, Curf es-Sahr için yol haritası önerdi

Irak Başbakanı Ali Zeydi, Bağdat'ın güneyindeki Curf es-Sahr bölgesi için yeni bir “yol haritası” hazırladı. Dün ortaya çıkan resmî belgelere göre plan, bölgede güvenliğin ordu, polis, Haşdi Şabi ve Enerji Polisi birlikleri tarafından belirlenen sorumluluk dağılımı çerçevesinde sağlanmasını öngörüyor.

Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı Ofisi tarafından yayımlanan belgeye göre yol haritası, Savunma Bakanlığına bağlı birliklerin güvenlik sorumluluğunu üstlenmesini, Curf es-Sahr merkezinin İçişleri Bakanlığına bağlı birliklere devredilmesini ve Haşdi Şabi tugaylarının da bölgedeki güvenlik faaliyetlerine katılmasını içeriyor. Plan kapsamında ayrıca Felluce kentine ulaşımı sağlayan ve daha önce kapatılmış olan bir yolun yeniden açılması öngörülüyor.

Yol haritası, acil durumlara müdahale etmek üzere Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığına bağlı güç bünyesinde, bölgedeki bir askerî kampa terörle mücadele taburunun konuşlandırılmasını da kapsıyor.

Siyasi bir kaynak Şarku’l Avsat’a, planın Zeydi'nin bölgedeki krizin çözümüne yönelik yaklaşımını yansıttığını ancak plan üzerinde siyasi uzlaşma sağlanmasının henüz erken olduğunu belirtti. Kaynak, planı “iddialı” olarak nitelendirdi.


Washington'dan “Hizbullah” bağlantılı yeni yaptırım kararı

Beyrut’un güney banliyösünde Hizbullah destekçileri örgütün bayraklarını taşıyor (AFP)
Beyrut’un güney banliyösünde Hizbullah destekçileri örgütün bayraklarını taşıyor (AFP)
TT

Washington'dan “Hizbullah” bağlantılı yeni yaptırım kararı

Beyrut’un güney banliyösünde Hizbullah destekçileri örgütün bayraklarını taşıyor (AFP)
Beyrut’un güney banliyösünde Hizbullah destekçileri örgütün bayraklarını taşıyor (AFP)

ABD Hazine Bakanlığı, İran'a bağlı vekil ağlarını etkisiz hale getirmeye yönelik daha geniş kapsamlı çabalar çerçevesinde, dün Lübnan'daki Hizbullah ile bağlantılı üç kişi ve üç kuruluşa yönelik yeni yaptırımlar uygulandığını açıkladı.

Bakanlık, Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi'nin (OFAC) yaptırım listesine “Vetaavenu” adlı yardım derneğini ve kurucusunu, ayrıca ABD'nin silahlı gruba destek sağladığını öne sürdüğü iki Lübnanlı kardeşi eklediğini bildirdi.

Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, “İran rejiminin Hizbullah gibi terörist vekilleri aracılığıyla Lübnan'ın egemenliğini ihlal etme girişimlerine karşı hiçbir müsamaha gösterilmeyecek” dedi.

Bessent, “ABD hükümeti, İran'ın bölgedeki nüfuzunu genişletme ve vekillerini finanse etme girişimlerini engellemeyi sürdürecek” ifadelerini kullandı.


Yemen Enformasyon Bakanı el-Avlaki: Halkın güvenini kazanmanın yolu açık ve etkili resmî yayıncılıktan geçiyor

Yemen Enformasyon Bakanı, halkın güvenini yeniden kazanmak için insanların sorunlarıyla ilgilenen bir medya anlayışına ihtiyaç duyulduğunu belirtti. (SABA)
Yemen Enformasyon Bakanı, halkın güvenini yeniden kazanmak için insanların sorunlarıyla ilgilenen bir medya anlayışına ihtiyaç duyulduğunu belirtti. (SABA)
TT

Yemen Enformasyon Bakanı el-Avlaki: Halkın güvenini kazanmanın yolu açık ve etkili resmî yayıncılıktan geçiyor

Yemen Enformasyon Bakanı, halkın güvenini yeniden kazanmak için insanların sorunlarıyla ilgilenen bir medya anlayışına ihtiyaç duyulduğunu belirtti. (SABA)
Yemen Enformasyon Bakanı, halkın güvenini yeniden kazanmak için insanların sorunlarıyla ilgilenen bir medya anlayışına ihtiyaç duyulduğunu belirtti. (SABA)

Yemen Enformasyon Bakanı Salim Sabit el-Avlaki, bakanlığının karşı karşıya olduğu en büyük sınavın “resmî medyanın yeniden etkili hale getirilmesi” olduğunu belirterek, halkın güvenini kazanmak için insanların sorunlarıyla ilgilenen, onlara karşı dürüst davranan ve bildikleri gerçekleri olduğundan farklı göstermeyen bir yayıncılık anlayışına ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

Yeni görevine gelmesinin ardından ilk kez Şarku’l Avsat’a konuşan el-Avlaki, önümüzdeki dönemde bakanlığın geçici başkent Aden'deki faaliyetlerini etkinleştirmeye, resmî medya kuruluşlarının performansını iyileştirmeye ve kamu kurumları arasındaki koordinasyonu güçlendirmeye odaklanacağını belirtti. El-Avlaki, böylece bilgi akışının gazetecilere ve kamuoyuna daha hızlı ve düzenli biçimde ulaştırılmasının hedeflendiğini kaydetti.

“Yemen Şafağı” (Fecr el-Yemen) operasyonunun medya tarafından yakından takip edilmesinin temel sorumlulukları arasında yer aldığını vurgulayan el-Avlaki, bu süreçte yayıncılığın disiplinli ve sorumlu bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini ifade etti. Medyanın sahadaki gelişmeleri yakından izlerken askerî açıdan hassas bilgileri erkenden paylaşmaması, olayları abartmadan aktarması ve gerçek dışı beklentiler oluşturmadan halkın güvenini koruması gerektiğini belirtti.

fvgthy
El-Avlaki, uluslararası kamuoyuna ulaşmanın ve bu kesimlere kendi dillerinde hitap etmenin önemini vurguladı. (Enformasyon Bakanı'nın X hesabı)

El-Avlaki, Husilerin Yemen'deki çatışmanın tarihini çarpıtarak yeniden yazma girişimlerine karşı uyarıda bulunarak, bu anlatıyla mücadelenin somut olayların ve kanıtların ortaya konulmasını, Husilerin projesinin uygulamaları ve sonuçları üzerinden gerçek yüzünün gösterilmesini gerektirdiğini söyledi.

Söylentiden önce bilgi

Bakan, resmî bilginin gecikmesinin söylentilerin yayılmasına ve düzeltilmesi güç algıların oluşmasına zemin hazırladığını belirtti. Bazı kurumların bilgiyi hâlâ yavaş işleyen prosedürlerle paylaştığını veya yaşananları açıklamak için uzun süre beklediğini kaydeden el-Avlaki, buna karşılık medyanın 24 saat boyunca faaliyet gösterdiğine dikkati çekti.

Bakanlığın kamu kurumları arasındaki koordinasyonu geliştirmeye, resmî sözcülerin rolünü güçlendirmeye ve bilgi paylaşımı için daha etkili mekanizmalar oluşturmaya odaklanacağını belirten el-Avlaki, böylece gazetecilerin ve vatandaşların olaylar sırasında başvurabilecekleri açık ve güvenilir bir kaynağa erişebileceklerini ifade etti.

Medya dilinin birleştirilmesinin bütün yayın kuruluşlarının aynı kelimeleri kullanması anlamına gelmediğini vurgulayan el-Avlaki, devletin tutumunun açık, paylaşılan bilgilerin ise tutarlı olması gerektiğini söyledi. Bakan, aynı olayla ilgili devlet kurumlarından birbiriyle çelişen açıklamalar yapılmaması gerektiğini kaydetti.

Halkla ilişkilerde açık ve dürüst olmanın önemine işaret eden el-Avlaki, bazı ayrıntılar henüz doğrulanmamışsa kamuoyunun çelişkili anlatımlarla baş başa bırakılması veya eksik bilgilerin kesin gerçekler gibi sunulması yerine, bu durumun açıkça belirtilmesinin daha doğru olacağını dile getirdi.

vfgthy
Bakan, “Yemen Şafağı” operasyonunun medya tarafından yakından takip edilmesinin önemine işaret ederek haberlerin doğrulanmış ve hassasiyet gözetilerek paylaşılması gerektiğini söyledi. (SABA)

Askerî ve güvenlik koşullarının, kişilerin ve operasyonların güvenliğini korumak amacıyla bazı bilgilerin hemen paylaşılmamasını gerektirebileceğini belirten el-Avlaki, bunun açıklanabilecek konularda resmî bilgilendirme yapılmamasına gerekçe oluşturamayacağını vurguladı.

Halkın güvenini yeniden kazanmak

Yemen Enformasyon Bakanı, halkın medya kuruluşlarıyla ilişkisinin önemli ölçüde değiştiğini belirterek, vatandaşların artık cep telefonları üzerinden çok sayıda kaynağı takip edebildiğini, bunları karşılaştırdığını ve çelişkileri hızla fark ettiğini söyledi. El-Avlaki, bir bilginin yalnızca resmî bir medya kuruluşundan yayımlanmasının artık güven kazanmak için yeterli olmadığını ifade etti.

Halkın bir medya kuruluşunu takip etmesini ve ona güvenmesini sağlayan unsurların güvenilirlik, içerik kalitesi, insanların sorunlarına ve gündelik yaşamlarına gösterilen ilgi olduğunu kaydeden el-Avlaki, “Hükümetin başarılarından söz ediyorsak vatandaşın hangi işlerin aksadığını, neden aksadığını ve bunların çözümü için neler yapıldığını da bilmeye hakkı var” dedi.

Hükümete bağlı medyanın devlet kurumlarını ve politikalarını yansıtması gerektiğini belirten el-Avlaki, bunun yanı sıra olayları aktarma, kamusal meseleleri tartışma ve sorumlu eleştiriye alan açma gibi mesleki görevlerini de yerine getirmesi gerektiğini vurguladı.

Güvenin yeniden tesis edilmesinin açık yayın ilkelerini, gazetecilerin mesleki yetkinliklerini kullanabilecekleri bir çalışma ortamını ve haber ile yorumun birbirinden ayrılmasını gerektirdiğini belirten el-Avlaki, doğruluk, denge, cevap hakkı ve düzeltme ilkelerine bağlı kalınmasının önemine dikkati çekti.

El-Avlaki, “Halkın sorunlarını görmezden gelen veya insanların ayrıntılarını bizzat bildiği bir gerçekliği kusursuzmuş gibi sunan bir medyaya güveneceğini düşünmüyorum. İnsanlar kendilerine karşı dürüst davranan ve bilinçlerine saygı duyan bir medya istiyor” ifadelerini kullandı.

“Yemen Şafağı” operasyonunun takibi

El-Avlaki, “Yemen Şafağı” operasyonunun Husi isyanını sona erdirme ve devlet kurumlarını yeniden tesis etme amacı taşıyan ulusal mücadelenin bir parçası olduğunu belirterek, operasyonun medyada takip edilmesinin Enformasyon Bakanlığının temel sorumluluklarından biri olduğunu söyledi.

Bakanlığın, sahadaki gelişmeleri yakından takip etmek ve toplumun mücadelenin hedefleri ile boyutları konusunda bilinçlenmesini sağlamak amacıyla ilgili askerî ve güvenlik birimleriyle koordinasyon içinde çalışacağını kaydetti.

fvgthy
Yemen Güney Amalika Tugayları mensupları, Babülmendep Boğazı yakınlarında. (AP)

Askerî koşullarda medyanın yüksek düzeyde disiplin ve sorumlulukla hareket etmesi gerektiğini vurgulayan el-Avlaki, haberlerde ilk olma arzusunun silahlı kuvvetlere zarar verebilecek, birliklerin hareketlerini açığa çıkarabilecek veya operasyonların güvenliğini tehlikeye atabilecek bilgilerin yayımlanmasına yol açmaması gerektiğini ifade etti.

Buna karşılık resmî bilgi eksikliğinin de söylentilere ve psikolojik savaşa açık bir alan bırakmaması gerektiğini belirten el-Avlaki, şöyle konuştu:

“İhtiyacımız olan medya, sahadaki gelişmeleri hassas bilgileri önceden paylaşmadan takip eden, olayları abartmadan aktaran ve gerçek dışı beklentilerden uzak durarak halkın güvenini koruyan bir medyadır.”

Operasyonun medya takibinin, cephede mücadele edenlerin fedakârlıklarının öne çıkarılmasını, Husilerin kontrolündeki bölgelerde yaşayan sivillerin mağduriyetlerinin gündeme taşınmasını, ihlallerin ortaya çıkarılmasını ve yaşananların gerçek boyutlarının aktarılması için Arap ve uluslararası medya kuruluşlarıyla iletişimin güçlendirilmesini de kapsadığını söyledi.

El-Avlaki, operasyonun medya tarafından başarılı biçimde takip edilmesinin haber sayısının veya kullanılan söylemin sertliğinin ölçülmesiyle değerlendirilemeyeceğini belirterek, asıl ölçütün güvenilir bilgi sunmak, iç cephede dayanışmayı güçlendirmek ve mesajı Yemen'de ve ülke dışında kamuoyuna ulaştırmak olduğunu kaydetti.

Husilerin anlatısına karşı gerçeklerin ortaya konulması

El-Avlaki, Husilerin Yemen'deki çatışmanın tarihini yeniden yazmaya ve kendilerini dış güçlere karşı ulusal egemenliği savunan bir hareket olarak sunmaya çalıştığı uyarısında bulundu.

Bu anlatının, kendi ifadesiyle, çatışmanın kökenlerini, silahlı isyan sürecini, askerî yayılmayı, 2014 yılında Sana'nın ele geçirilmesini ve devlet kurumlarının işlevsiz hale getirilmesini görmezden geldiğini belirtti.

Husilerin söylemiyle mücadelenin yalnızca siyasi tutumu tekrarlamakla sağlanamayacağını vurgulayan el-Avlaki, somut olayların ve kanıtların ortaya konulması, Husi projesinin uygulamaları ve sonuçları üzerinden gerçek niteliğinin gösterilmesi gerektiğini ifade etti.

Bu kapsamda Taiz kuşatmasının, sivillere yönelik saldırıların, insani yardım kuruluşları ile Birleşmiş Milletler kuruluşlarında çalışan personelin alıkonulmasının ve uluslararası deniz taşımacılığına yönelik tehditlerin gündeme getirilmesi gerektiğini belirten el-Avlaki, Husilerin politikalarının yol açtığı insani, ekonomik ve toplumsal mağduriyetlerin de anlatılması gerektiğini söyledi.

dsfvghyju
El-Avlaki, bakanlığın doğrulama mekanizmalarını güçlendirmeye ve bilgilerin resmî kaynaklardan temin edilmesini sağlamaya odaklanacağını belirtti. (SABA)

Yemen Enformasyon Bakanı, ülke içindeki ve dışındaki kamuoyuna farklı yöntemlerle ulaşılması gerektiğine dikkati çekti. Yemenlilerin gündelik yaşamlarında karşılaştıkları sorunları krizin nedenleriyle ilişkilendiren bir medya diline ihtiyaç duyduğunu belirten el-Avlaki, uluslararası kamuoyuna ulaşmak için ise onların dilinden konuşulması, doğrulanabilir bilgiler, tanıklıklar, raporlar ve belgeler sunulması gerektiğini kaydetti.

Hükümetin zaman zaman kendi anlatısını sürekli ve sistemli biçimde ortaya koymak yerine Husi propagandasına yanıt vermekle meşgul olduğunu belirten el-Avlaki, “Haklı bir davamız ve dünyaya ulaştırılması gereken çok sayıda gerçeğimiz var. Ancak davamızın haklı olması, onu doğru biçimde anlatıp belgelemediğimiz ve dünyaya ulaştırmadığımız sürece başkalarını ikna etmeye yetmez” dedi.

Doğrulama mekanizmaları güçlendirilecek

Bakan, eleştiri ile dezenformasyonun birbirine karıştırılmaması ve hükümetin tutumuna aykırı her görüşün devleti hedef alan bir kampanyanın parçası olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.

Gazetecilerin hükümetin ve kurumlarının performansını eleştirme, vatandaşların ise sert veya resmî tutumla çelişen görüşlerini dile getirme hakkı bulunduğunu belirten el-Avlaki, söylentilerle mücadelenin bu hakları kısıtlamak için gerekçe haline getirilmemesi gerektiğini söyledi.

İyi niyetle yanlış bilgi yayımlayan ve hatasını düzeltebilecek bir gazeteciyle kamuoyunu yanıltmak amacıyla kasıtlı olarak olayları çarpıtan, içerik üreten ve bunları yayan kişiler arasında ayrım yapılması gerektiğini kaydeden el-Avlaki, ikinci durumda hukuka uygun ve hak ve özgürlüklere saygılı yöntemlerle hareket edilmesi gerektiğini ifade etti.

Bakanlık olarak doğrulama mekanizmalarını güçlendirmeye, bilgilerin doğrudan resmî kaynaklardan temin edilmesini sağlamaya, hatalı haberleri hızla düzeltmeye ve dezenformasyonu medya özgürlüğüne zarar vermeden ortaya çıkaracak mesleki yöntemler geliştirmek üzere basın camiasıyla iş birliği yapmaya odaklanacaklarını belirtti.

El-Avlaki, “Basın özgürlüğüne saygı göstermek devletin de yararınadır. Çünkü mesleki ilkelerle çalışan basın, hataların erkenden ortaya çıkarılmasına yardımcı olur, kamuoyu tartışmalarına alan açar ve kurumlara performanslarını düzeltme fırsatı verir” diye konuştu.

Gazetecilerin çalışmaları kolaylaştırılacak

El-Avlaki, gazetecilerin bazen basit bir bilgiye ulaşmak için bir kamu kurumunda büyük çaba harcamak zorunda kaldığını, ancak sorularına yanıt verecek kimseyi bulamadığını belirtti. Buna rağmen eksik haber yayımlandığında medyanın eleştirildiğini kaydeden bakan, gazetecilerle iletişimi kolaylaştırmak için kamu kurumlarıyla birlikte çalışma yürüteceklerini söyledi.

Bu çerçevede medya ofislerinin ve resmî sözcülerin etkinleştirilmesi, soruların yanıtlanmasına yönelik açık mekanizmaların geliştirilmesi ve bilgilerin zamanında paylaşılmasının sağlanması hedefleniyor.

Sektörde çalışanların birikmiş ekonomik ve mesleki sorunlarla karşı karşıya bulunduğunu belirten el-Avlaki, bazı gazetecilerin ağır koşullarda yaşam mücadelesi verdiğini, medya kuruluşlarının ise imkân ve donanım eksikliği yaşadığını ifade etti.

Bakanlığın öncelikle bu sorunları tespit ederek önem sırasına koyacağını, ilgili kurumlarla koordinasyon içinde çalışanların alacak ve haklarının takibini yapacağını, çalışma koşullarını iyileştirmek ve eğitim ile mesleki gelişim imkânları sağlamak için çaba göstereceğini kaydetti.

El-Avlaki, görevleri nedeniyle ihlallere maruz kalan gazetecilerin durumuna, basın özgürlüğüne ve mesleki güvenliğe de önem verdiklerini vurguladı.

Bakanlığın resmî, özel, yerel ve bağımsız medya kuruluşlarında çalışan gazetecilerle yakın ilişki kurması gerektiğini belirten el-Avlaki, bu ilişkinin medya kuruluşlarının bağımsızlığı korunarak iş birliği ve karşılıklı saygı temelinde yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Bakan, söz konusu meselelerin ciddiyet ve şeffaflıkla takip edileceğini, ancak bazı sorunların çözümünün bakanlığın yetkilerini aşan kararlar ve kaynaklar gerektirdiğinin de farkında olduklarını sözlerine ekledi.