İsrail ve BAE Washington’da 160 anlaşma imzalayacak

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Enver Kargaş geçen Pazartesi Abu Dabi’de İsrail ve ABD heyetlerinin başkanlarını ağırladı (Reuters)

Tel Aviv’deki siyasi kaynaklar, geçtiğimiz pazartesi Abu Dabi’de bir araya gelen İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) müzakerecilerinin iki ülke arasında çeşitli alanlarda işbirliği yapmak üzere en az 160 protokolün taslaklarını birbirlerine verdiklerini açıkladılar. Her iki taraf da söz konusu taslakları Washington’da yapılması planlanan resmi imza törenine kadar hazırlamak amacıyla kendi ülkesindeki siyasi yetkililer ve uzmanlarla birlikte gözden geçiriyor.
Kaynaklara göre ABD Başkanı Donald Trump’ın Kıdemli Danışmanı Jared Kushner iki ülkeye de ABD yönetiminin Yahudi bayramlarından Roş Aşana tatilinden Sukot Bayramı’na kadar yani 19 Eylül-10 Ekim arasında olan süre zarfında bu anlaşmaların tamamlanmasına önem verdiğini bildirdi.
Kushner’in ekibi, 14 Eylül’de iki tarafla birlikte ABD’nin başkentinde bulunan Beyaz Saray’ın bahçesinde imza törenini gerçekleştirme olasılığını gözden geçirdi. Ancak İsrail ve BAE ekipleri her şeyin zamanında tamamlanabileceğini düşünmüyor. Zira meselenin yerel ve uluslararası kanuni işler ile ilgili bir boyutu var ve bunların profesyonel bir şekilde incelenmesi ve gerekli hükümlerin verilmesi için zamana ihtiyaçları var. Bu yüzden her iki ülkenin siyasi liderliği iki seçenek üzerinde duruyor; ya anlaşmanın imza törenini gelecek aya ertelemek ya da bazı anlaşmaları imzalayıp bazılarını kanuni işler ile ilgili işlemler tamamlanana dek ertelemek.
Bu sorunlar; diplomatik ilişkiler, karşılıklı büyükelçiliklerin ve konsoloslukların açılması, koronavirüs (Kovid-19) salgını ile mücadele başta olmak üzere diğer sağlık işleri, karşılıklı turistik ve ticari uçuşların başlaması, ticari, ekonomik ve tarımsal ilişkiler, teknolojik, bilimsel, kültürel, spor ve medya işleri, çevresel meseleler ve çölü yeşillendirme gibi çeşitli alanları kapsıyor. Aynı zamanda henüz görüşülmeye başlanmamış ve iki hafta sonraya ertelenen güvenlik konuları da bulunuyor. Bu sebeple gecikmenin kaçınılmaz olduğuna dair bir kanaat var. Ancak ABD tarafı ısrarcı olursa anlaşmaların sadece bir kısmı imzalanacak.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya yakınlığı ile bilinen İsrail Bölgesel İşbirliği Bakanı Ofir Akunis, Israel Hayom gazetesi ile yaptığı bugün yayınlanacak bir röportaj sırasında “Elimize her nesilde yalnızca bir kez ortaya çıkacak altın bir fırsat geçti. Günde 18 saat çalışıyoruz. Bölgesel işbirliği anlaşmadaki önemli dosyalardan biri” ifadelerini kullandı.
Akunis, bakanlığının tek başına yaklaşık 500 milyon dolar değerindeki anlaşmaları incelediğini vurgulayarak “Burada tarihsel nitelikteki anlaşmalardan söz ediyoruz. Bu yeni ve güçlü Ortadoğu, zayıf Ortadoğu değil. Birbirine kenetlenmiş, sağlam ve barışçıl olmasını istiyoruz. Teknik meseleler vakit istiyor” dedi.
Diğer taraftan her iki ülkedeki özel sektörün de, siyasetçilerin anlaşmaları imzalamasını beklemediği görülüyor. Zira İsrail El Al Havayolları Şirketi dün yaptığı bir açıklama ile Dubai ile bir havacılık anlaşması imzaladığını duyurdu. Anlaşma uyarınca El Al Havayolları, ilk kargo uçağı seferini 16 Eylül’de yapacak ve uçakta tarım ürünleri ve “Hi-Tech” ürünlerini olacak. Bunun ardından ise haftalık kargo uçağı seferleri düzenlenecek. El Al ilk seferin Boeing 747 tipi uçak ile gerçekleştirileceğini ve her perşembe saat 18.00’da Tel Aviv’den havalanıp cuma günü sabah BAE’den kalkış yaparak geri döneceğini söyledi. Uçağın rotası Tel Aviv’den Belçika’daki Liege’ye ve oradan da Dubai’ye seyahat edecek şekilde belirlendi. Şirkete göre, bu hattın açılması, şirketin İsrailli müşterilerinin Dubai ve Dubai üzerinden birkaç Asya ülkesi ile ithalat ve ihracat yapmasına imkan tanıyacak.
İsrailli üst düzey bir yetkili Bahreyn’in çok yakında İsrail ile ilişkilerinin normalleştiğini duyurmasını beklediğini ve duyurunun BAE ile anlaşma imzalanmasının ardından geleceğine inandığını söylemişti. İsrail devlet televizyonu Kan 11, Arapça olarak yetkilinin sözlerini “Bahreyn ile resmi normalleşme, en erken ya önümüzdeki ay ya da ondan sonraki ay olacak” şeklinde aktarmıştı.
Diğer taraftan başka bir İsrailli generalin daha geçmişte, İsrail ordusunun ABD F-35 savaş uçaklarının satılmasına ilişkin mevcut görüşüne karşı çıkan üst düzey askeri yetkililerin arasına katıldığına dikkat çekmek gerekir. İsrail Askeri İstihbarat Şubesi Başkanı ve Kara Kuvvetleri Kurucu Komutanı General Amos Malka, geliştirmesine rağmen İsrail ordusunun bu uçağın satışına itiraz etmesine mantıklı bir sebep bulamadığını açıkladı.
Malka “ABD’nin BAE’ye F-35 uçaklarını tedarik etmesi halinde İsrail’in güvenliğine herhangi bir zarar geleceğini düşünmüyorum (Tabiki İsrail savaş deneyiminin bir sonucu olarak uçakta yapılan değişiklikleri ihraç etme yasağı istisna). Aksine tam tersi. İlk olarak, uçağın İsrail’e saldıracağını farzedersek, havada iki kez yakıt ikmaline ihtiyaç duyacak (İsrail’e yolculuğu sırasında), BAE Hava Kuvvetleri’nde bunun gerçekleştirilmesi yaklaşık 7 ila 10 yıl sürecek. İkincisi, BAE Hava Kuvvetleri’nde son derece gelişmiş ekipmanlar bulunuyor (hava teknolojisinin son sözleriyle). Elinde dünyadaki en gelişmiş uçaklardan biri olan F-16’dan 80 tane var ve ABD’liler ve Mısırlılarla müttefik olarak zengin bir savaş tecrübesine sahip. F-35 büyük bir güç katmıyor” şeklinde değerlendirmelerde bulundu.