Etiyopya’dan Nahda Barajı’na koruma takviyesi

Mısır Cumhurbaşkanı Sisi, ülkesinin ‘su haklarını’ bir ‘ulusal güvenlik meselesi’ olarak görüyor.

Mısır ve Etiyopya arasındaki anlaşmazlıkları artıran Rönesans Barajı’ndan bir kare (Reuters)

Etiyopya, Mısır ve Sudan ile arasındaki müzakerelerin çıkmaza girdiği bir dönemde dün Nahda (Rönesans) Barajı’nı faaliyete geçirmeye 12 ay içinde elektrik üretimine başlama niyetinde olduğunu açıkladı. Ayrıca baraja koruma takviyesinde bulunduğunu ve bir ‘güvenlik önlemi’ olarak barajın hava sahasını uçuşa kapattığını duyurdu.
Etiyopya’nın bu yeni duyurusunun, Nil Nehri’nin ana kolu üzerine inşa edilen barajının doldurulması ve işletilmesi ile ilgili kurallara ilişkin nihai bir anlaşmaya varılmadan tek taraflı olarak herhangi bir adımın atılmasına itiraz eden Mısır ve Sudan ile Etiyopya arasındaki gerginliği artırması bekleniyor. Kahire ise barajın Nil Nehri suyunun yüzde 90’ını çekmesinin kendi su hakları üzerindeki etkisini hesaplıyor.
Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi dün akşam, ülkesinin ‘su haklarına’ koruma konusundaki kararlılığını vurgulayarak, Mısırlıların, su haklarını bir ‘ulusal güvenlik meselesi’ olarak gördüklerini söyledi.
Mısır, Sudan ve Etiyopya, yaklaşık 10 yıl önce başlayan uzun müzakerelere rağmen, Nil Nehri havzasındaki ülkelerin barajın inşasına yönelik endişelerini ortadan kaldıracak uzlaşmacı bir çözüme varamadılar. Üç ülke geçtiğimiz Temmuz'dan bu yana Afrika Birliği'nin (AfB) himayesinde yeni bir müzakere turu yürütmeye çalıştılar. Ancak müzakereler, yaşanan teknik ve hukuki anlaşmazlıkların ardından geçtiğimiz Ağustos ayı sonlarında askıya alındı. Mısır ve Sudan söz konusu müzakereler sırasında, barajın güvenliğine, kuraklık zamanlarında doldurulmasına, işletilmesine ve anlaşmazlıkları çözme mekanizmasına ilişkin bir takım kurallar öngören bağlayıcı bir yasal anlaşma çağrısında bulundular.
Etiyopya Cumhurbaşkanı Sahle-Work Zewde dün parlamentoya hitaben yaptığı konuşmada, “Bu yıl, Büyük Etiyopya Rönesans Barajı’nın iki türbinden elektrik üretmeye başlayacağı yıl olacak. Önümüzdeki 12 ay içerisinde barajın ikinci kez doldurulması için çalışmalar devam ediyor” ifadelerini kullandı. Geçtiğimiz Temmuz ayında bölgedeki yağışların etkisiyle barajı birinci dolum aşamasının tamamlandığını duyuran Etiyopya, Sudan sınırına yakın bir noktaya inşa edilen barajın ülkenin ekonomik büyümesi açısından hayati önem taşıdığını sık sık dile getiriyor.
Öte yandan Etiyopya Sivil Havacılık Otoritesi (ECAA) Genel Müdürü Wesenyeleh Hunegnaw, ‘Reporter’ adlı internet sitesine yaptığı açıklamada, Nahda Barajı’nın inşa edildiği Etiyopya'nın kuzeybatısındaki Benishangul-Gumuz Bölge Eyaleti'nin hava sahasının ‘güvenlik gerekçesiyle’ uçuşlara kapatıldığını söyledi. Hunegnaw, hiçbir yolcu veya kargo uçağının barajın üzerinden uçmasına izin verilmeyeceğini, ancak gerekli durumlarda izin alınabileceğini ekledi.
Etiyopya, Mısırlı yetkililerin herhangi bir askeri harekâta başvurmayı reddettiğini onaylamasına ve çatışmayı siyasi yollarla çözmeye çalışmasına rağmen, barajın askeri bir saldırıya maruz kalmasından çekiniyor. Hava Kuvvetleri Komutanı Tuğgeneral Yılma Merdassa, geçtiğimiz hafta yerel basına yaptığı açıklamada, Etiyopya’nın barajı her türlü saldırıdan korumaya tamamen hazır olduğunu söylemişti.
Bir diğer gelişmede ise Kenya Devlet Başkanı Uhuru Kenyatta ile Pazar günü Kahire'de bir araya gelen Mısır Cumhurbaşkanı Sisi görüşme sırasında, Mısır’ın ‘Rönesans Barajı'nın doldurulması ve işletilmesi için açık kurallar içeren yasal bir anlaşmaya vararak, Nil Nehri’ndeki su haklarına bağlı kalacaklarını’ bir kez daha vurguladı.
Mısır Cumhurbaşkanlığı Resmi Sözcüsü Bessam Radi, Facebook’taki resmi hesabından yaptığı açıklamada, Kenya ve Mısır arasında önümüzdeki dönemde hassas ve hayati bir konu olan iki ülke arasındaki koordinasyonun yoğunlaştırılmasının kararlaştırıldığı Kenyatta-Sisi görüşmesinde, özellikle Rönesans Barajı başta olmak üzere bölgedeki son gelişmelerin ele alındığını aktardı.
Radi’nin açıklamalarına göre Sisi görüşmede, su hakları meselesinin Mısır halkı için son derece önemli bir konu olduğunu, çünkü bunu ‘bir ulusal güvenlik meselesi’ olarak gördüklerini, Mısır'ın Nahda Barajı’nın doldurulması ve işletilmesi sürecine ilişkin açık kurallar koyan ve tüm tarafların ortak çıkarlarını sağlayan yasal bir anlaşmaya varılmasıyla su haklarını korumakta kararlı olduğunu vurguladı. Sisi, geçtiğimiz ayın sonunda Birleşmiş Milletler'e (BM) gönderdiği yazıda da, su haklarıyla ilgili bir sorunu ‘bir ulusal güvenlik meselesi’ olarak tanımlamış, ülkesinin baraj ile ilgili anlaşmazlıkların devam etmesinden duyduğu endişeyi dile getirmişti.
Gözlemciler, Etiyopya’nın konuyu oldu-bittiye getirmek için müzakerelerdeki çıkmazdan yararlanarak zaman kaybedilmesini hedeflediğini düşünüyorlar.
Öte yandan Mısır’ın eski Su Kaynakları ve Sulama Bakanı Dr. Muhammed Nasruddin Allam, ülkesini ‘mevcut çıkmazdan kurtulmak için hızlı hareket etmeye’ çağırdı. Allam, Mısır'ın su payından taviz verilmesine, Nil Nehri ve ana kolları üzerinde gelecekte herhangi bir ülkenin herhangi bir projeye girişmesine veya tarihi su kotalarının düşürülmesi talebine karşı uyardı.