İran’daki radikallerin ‘manevi lideri’ Misbah Yezdi, hayatını kaybetti

İran’daki radikallerin ‘manevi lideri’ Misbah Yezdi, hayatını kaybetti
TT

İran’daki radikallerin ‘manevi lideri’ Misbah Yezdi, hayatını kaybetti

İran’daki radikallerin ‘manevi lideri’ Misbah Yezdi, hayatını kaybetti

İran hükümeti dün muhafazakar kesim içinde “radikallerin manevi lideri”, “Uzmanlar Meclisi” üyesi ve Dini Lider Ali Hamaney’e yakınlığı ile bilinen Muhammed Taki Misbah Yezdi’nin hayatını kaybettiğini duyurdu.
Resmi haber ajansları iktidarı savunma konusunda gösterdiği sert tavırlarıyla bilinen Misbah Yezdi’nin (86) sindirim sistemindeki bir rahatsızlık yüzünden komaya girdikten 24 saat sonra hayatını kaybettiğini bildirdi.
Misbah Yezdi, Kum İlmi Medreseler Müderrisleri Birliği’nde çalıştı ve İmam Humeyni Eğitim ve Araştırma Enstitüsü başkanı olarak görev yaptı. Velayet-i Fakih sistemini eleştirenlerin aleyhine çıkardığı “Şirk” fetvası başta olmak üzere tartışmalara sebep olan hükümleriyle ün kazanmıştı.
Misbah Yezdi, İran’daki aşırı radikallerin en önde gelen teorisyenlerinden biriydi ve eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad’ın müttefiklerinden oluşan radikal “Direniş Cephesi” adlı grubun “manevi lideri” olmuştu. Grup Ahmedinejad’ın başkanlığının son yılında bu tutumlarından vazgeçerek ekibini “Yoldan Çıkanlar Akımı” olarak adlandırdı.
2009 yılında “Yeşil Hareketi”nin başlatılmasının ardından Misbah Yezdi’ye yakınlığı ile bilinen akım, iki reformist lider Mir Hüseyin Musavi ve Mehdi Kerrubi’ye karşı başlatılan bir kampanyaya liderlik etti ve onlar hakkında “İranlılar arasındaki kırılgan mevkilerini kaybettiler” şeklinde yorum yaparak Hamaney’in “İran halkının hak ettiğinden de fazla” olduğunu belirtti. Aynı zamanda Şii anlatılarına göre Hamaney, beklenen Mehdi ile ortaya çıkan “Seyyid Horasani” olarak kabul ediliyor.
Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin ofisi tarafından ölüm haberi verilen Misbah Yezdi, reformist akıma karşı önde gelen muhaliflerden biri olması ve gelecek hafta ölümünün dördüncü yılı olacak olan eski pragmatik cumhurbaşkanı Ali Ekber Haşimi Rafsancani’ye karşı çıkması ile ün kazandı.
Misbah Yezdi, İranlıların aleyhinde oy kullanmak için bir kampanya başlatmasının ardından “Uzmanlar Meclisi”nin son oturumunda yapılan seçimlerde en çok kaybedenlerden biri olmuştu.



İran Cumhurbaşkanı'nın yokluğunda süreç nasıl işleyecek?

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve yardımcısı Muhammed Muhbir (Tesnim)
İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve yardımcısı Muhammed Muhbir (Tesnim)
TT

İran Cumhurbaşkanı'nın yokluğunda süreç nasıl işleyecek?

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve yardımcısı Muhammed Muhbir (Tesnim)
İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve yardımcısı Muhammed Muhbir (Tesnim)

İran anayasası, İran cumhurbaşkanının herhangi bir nedenle iki ay süreyle yetkilerini kullanamaması durumunda, İran cumhurbaşkanlığının görevlerini geçici bir komitenin üstlenmesini öngörüyor.

131. maddeye göre başkanın ölümü, yokluğu, iki ayı aşan hastalık veya görev süresinin dolması ve yeni cumhurbaşkanının seçilmemesi halinde, cumhurbaşkanının görevlerini bir komisyon üstlenecek.

İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı, Rehber'in onayıyla, Meclis Başkanı ve Yargı Başkanının da yer aldığı bir komiteye başkanlık ediyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı, 50 gün içinde başkanlık seçimlerini düzenlemekle yükümlü olacak.

131. maddeye göre Rehber, cumhurbaşkanı yardımcısının yetkilerini gerektiği gibi kullanamaması halinde cumhurbaşkanının tüm yetkilerini doğrudan şahsen üstlenebilir veya yeni bir yetkili atayabilir.

İran Anayasası'nın 113. Maddesine göre İran Cumhurbaşkanı'nın, Rehber'den sonra ülkede en yüksek yetkili olduğunu ve Rehber ile ilgili konular hariç, Anayasa'nın uygulanmasından ve yürütme organını (hükümeti) yönetmekten sorumludur.

Bu, İran'ın başbakanlık görevini devralmak üzere geçici bir komite kurma durumu ile üçüncü kez karşı karşıya kalmasıdır.

İlki, İran devriminin ilkelerine ihanet ettiği gerekçesiyle Rehber Humeyni tarafından görevden alınan eski Cumhurbaşkanı Ebu'l Hasan Beni Sadr’ın görevden alınmasının ardından gerçekleşti. Beni Sadr 1979 devriminden sonra İran'ın ilk seçilmiş cumhurbaşkanıydı. Paris'te sürgünde iken Ekim 2021'de öldüğünde 88 yaşındaydı. Komitenin çalışmaları 22 Haziran 1980'den aynı yılın 2 Ağustos'una kadar yaklaşık iki ay sürdü.

İkincisi, 30 Ağustos 1981 tarihinde İran Başbakanı Muhammed Ali Recai'nin suikasta uğramasının ardından kurulmuştur. Komisyon, Başbakanlık binasının bombalanmasından birkaç saat sonra çalışmalarına başladı ve 9 Ekim 1981 tarihine kadar devam etmiştir.