Hamaney’den uranyum zenginleştirme düzeyini yüzde 60’a çıkarma sinyali

İran parlamentosu dün genel bütçenin konuşulması planlanan oturumda hükümet ve Atom Enerjisi Kurumu arasındaki tartışma ele alındı (Icana News Agency)

İran rejimi lideri “Rehber” Ali Hamaney, ülkenin ihtiyaç duyması halinde uranyum zenginleştirme düzeyinin yüzde 60’a yükseltilebileceği imasında bulundu. Ayrıca Tahran’ın, nükleer faaliyetleriyle ilgili ABD baskısına asla boyun eğmeyeceğini ve İran’ın isterse nükleer silah edinmesini kimsenin engelleyemeyeceğini söyledi.
Hamaney, “İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesi yüzde 20 ile sınırlı olmayacak. Bunu, ülkenin ihtiyacı olan seviyeye yükselteceğiz. Yüzde 60’a çıkarabiliriz. Tahran hiçbir zaman bir nükleer silah edinme arayışında olmadı. Ancak bunu yapmak isterse, Tahran'ın bunu elde etmesini kimse engelleyemez” şeklinde konuştu.
Hamaney, İran parlamentosundaki tartışmalı oturumdan saatler sonra İran hükümetini savunan bir konuşma yaptı. Söz konusu oturumda milletvekilleri, Kapsamlı Önlemler Anlaşmasının uygulanmasıyla ilgili olarak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile İran Atom Enerjisi Teşkilatı arasındaki ‘geçici anlaşmayı’ protesto etti. Denetimleri sınırlayan yasa tasarısının bugün yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Hamaney, "Hükümetimiz yükümlülüklerinden vazgeçmedi, ancak bir kısmını kademeli olarak azalttı. Karşı taraf yükümlülüklerini yerine getirirse bu durum tersine çevrilebilir” dedi. ABD ve üç AB ülkesine atıfta bulunarak, “Dört ülke ilk günden bu yana yükümlülüklerini yerine getirmedi” şeklinde konuştu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Said Hatibzade, bugün gazetecilere yaptığı açıklamada, UAEA Başkanı ile yapılan toplantıların önemli bir diplomatik ve teknik başarıya yol açtığını söyledi. Dışişleri Bakanlığı'nın ABD’nin ‘4 + 1’ toplantısına ‘misafir’ olarak katılması için bir Avrupa önerisi üzerinde çalıştığına dikkat çekti.
Yeni yasada ABD yaptırımlarının kaldırılması için öngörülen 60 günlük süre geçtiğimiz Pazar günü sona erdi. Buna göre İran uranyumu yüzde 20 oranında zenginleştirmeye başladı ve nükleer silahların üretiminde kullanılabilecek uranyum metali üretti.
Grossi, Viyana’ya ulaşmasının ardından ‘geçici anlaşmanın’ üç ayı bulacak bir süre boyunca takip edilmesi gerektiğini söyledi. Tahran'ın ajansla işbirliğini azaltma planına devam edeceğini vurgulayan Grossi, anlaşmanın İran’ın bu adımını bir miktar hafifleteceğini ifade etti. Ayrıca “Üzerinde anlaştığımız şey, aramızdaki uçuruma bir köprü kurmak. Durumu şimdi kurtarmak için uygulanabilir ve faydalı bir adım atmak” dedi. Siyasi müzakereleri hızlandırma gereğini vurguladı.
UAEA Başkanı, “İki taraf, Tahran'ın beyan ettiği nükleer tesislerini izlemedeki temel yükümlülüklerini temsil eden Kapsamlı Koruma Önlemleri Anlaşması’nı uygulamaya devam ettiğini doğruluyor” dedi. İran, alacağı tedbirler arasında UAEA’nın bazı lokasyonlara yerleştirilen kameraların kayıt almasını durdurmak bulunduğunu açıkladı. Hatibzade, bazı yerlere yerleştirilen kameraların çalışmaya devam edeceğini, ancak UAEA'ya kayıt yapılmayacağını belirtti.
İran Atom Enerjisi Kurumu tarafından dün erken saatlerde yapılan açıklamada “Nükleer tesislerle ilgili ‘güvenlik nedenleriyle’ anlaşmanın ayrıntılarını yayınlamayacak ve güvenlik kamerası kayıtlarının geçici anlaşmanın üç ayı boyunca Tahran'da kalacak. Bu sürenin sonunda ABD yaptırımlarının kaldırılması durumunda ajansa verilecek, yoksa imha edilecek ” ifadelerine yer verildi.
Grossi, teşkilatın aynı sayıda müfettişi sahada tutacağını söyledi. Ancak, kameralara erişimin reddedilmesi, bu müfettişler bir yerde olmadığında, UAEA İran işlerini izleyemeyeceği anlamına geliyor.
Grossi, İran parlamento yasasına da değinerek: “Bu yasa yürürlükte ve uygulanacak. Bu da ek protokolün maalesef askıya alınacağı anlamına gelir. Çalışmamız kısıtlanacak, bununla yüzleşelim. Bununla birlikte, gerekli izleme ve doğrulama derecesini sağlayabildik” ifadelerini kullandı. Ayrıca yeni düzenlemeleri ‘geçici teknik anlaşma’ olarak niteleyen Grossi, ancak denetimlerin ‘eskisi gibi olmadığını’ kabul etti.
Hatibzade, “Yalnızca Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesine İlişkin Antlaşma’nın ek protokolünün uygulanması gönüllü olarak askıya alındı. Ancak şu anda üzerinde anlaşılan her şey kanun çerçevesindedir” dedi. Ancak, bu hareket Parlamento'da sert eleştirilere yol açtı ve milletvekilleri İran hükümetini yasayı ‘atlamakla’ suçladı.
200'den fazla milletvekili, yasaların uygulanmasını izlemekle görevli ‘90’ıncı Madde’ komitesine İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani aleyhinde hükümetin geçtiğimiz Aralık ayı başında Yaptırımların Kaldırılması Yasası adı altında Parlamento tarafından onaylanan bağlayıcı bir yasayı uygulama yöntemi ile ilgili şikayette bulundu. Söz konusu yasa Ruhani yönetiminin ek protokolün uygulanmasın askıya almasını gerektirir.
Dün İran parlamentosunun oturumuna katılan 239 milletvekilinden 221'i İran hükümeti ve İran Atom Enerjisi Kurumu’nu dava etmek için yasal bir maddeye oy verirken, 6 milletvekili yasaya karşı çıktı ve 7’si ise çekimser kaldı.
İran İslami Şura Meclisi Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Twitter üzerinden yaptığı açıklamada, 2yasanın Salı gününden itibaren yürürlüğe gireceğini’ belirterek, gelecekte ek protokoldeki herhangi bir işbirliğinin parlamentonun onayını gerektirdiğini ifade etti.
Reuters’in haberine göre İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı Mücteba Zünnur, "Hükümetin keyfi olarak karar verme ve hareket etme hakkı yok. Bu düzenleme parlamentoya bir hakarettir” dedi.
Öte yandan Milletvekili Muhammed Hasan Asfari, “Ajansa üç aylık bir fırsat tanınmasına yönelik geçici anlaşma, ‘parlamentonun kararıyla çeliştiğini’ ve meclis yasasının uygulamamanın suç olduğunu söyledi.
Milletvekili Nizamuddin Musavi geçen hafta İran yasasının ertelenmesini öneren bir paylaşım yaptı. Musavi, “UAEA’nın müdürü, ek protokolün askıya alınmasına rağmen izleme ve doğrulama faaliyetlerinin sürdürülmesi için zaman sınırından bahsediyor. Bu kanunu atlamak anlamına mı geliyor? İfadelerini kullandı.
Milletvekili Ahmed Nadiri, “UAEA ile hükümet arasında imzalanan anlaşmaya cevaben yasayı ihlal edenleri yargıya sevk etmek için 234’üncü maddenin etkinleştirilmesini öneriyorum. Ulusal çıkarları savunmaktan vazgeçmeyeceğiz” dedi.
Milletvekili Ali Hudriyan, milletvekillerinin ‘İran Atom Enerjisi Teşkilatı'nı yargıya sevk etmeyi kabul ettiklerini’ belirtti.
Nükleer Program Özel Komitesi Başkanı Feridun Abbasi Davani, "daireye üç aylık bir süre tanımanın ölümcül bir hata olduğuna" işaret etti. Mahmud Ahmedinejad döneminde İran Atom Enerjisi Örgütü'nün başkanlığını yapan Davani, şöyle devam etti: "Nükleer anlaşma bir testti.” Ülkedeki dolar ve otomobil fiyatları ile enflasyondaki yükselişe işaret eden Davani, “Nükleer anlaşma, kaybedişin bir sonucudur. İnsanlar ne zamana kadar sıkıntı çekecek? Parlamento yasasına uyulmalı ve bu aşağılanma kabul edilmemelidir” şeklinde konuştu.
Milletvekili Malik Şeriati, geçici anlaşmanın ‘şüphe uyandırdığını’ belirterek, "Parlamento, hükümetin teknik ve siyasi raporlarını okumalı ve buna ikna olmalı" diyerek, yasanın uygulanmasına göz yumanların yargılanması çağrısında bulundu.