İsrail'de dini partiler arasında iç savaş

Bu akşam sona erecek olan Simha Tora kutlamalarında dua eden Ultra-Ortodoks Yahudiler (AFP)
Bu akşam sona erecek olan Simha Tora kutlamalarında dua eden Ultra-Ortodoks Yahudiler (AFP)
TT

İsrail'de dini partiler arasında iç savaş

Bu akşam sona erecek olan Simha Tora kutlamalarında dua eden Ultra-Ortodoks Yahudiler (AFP)
Bu akşam sona erecek olan Simha Tora kutlamalarında dua eden Ultra-Ortodoks Yahudiler (AFP)

İsrail’de çeşitli Yahudi dini partiler ve akımlar içindeki siyasi şiddet, siyasetin içindeki kıdemli bir din adamının sakalını yolma ve kapısına yangın çıkarıcı kimyasallar dökme girişimi boyutuna kadar ulaştı.
Birleşik Tevrat Yahudiliği (BTY) partisi milletvekili Meir Porush’un (66) polise yaptığı şikayete göre Porush, kendisi ve ailesinin hayatına karşı gerçek bir tehdit olarak gördüğü zulüm, hakaret ve bir dizi kanlı saldırıya uğradı.
Porushlar, İsrail’de dini alanda tanınmış bir ailedir. Meir Porush’un babası Menachem Porush, 30 yıl boyunca Agudat Yisrael Partisi’nin liderliğini yaptı. 37 yıl boyunca İsrail parlamentosu Knesset’in üyeliğine seçildi. Büyükbabası Moshe Porush, İsrail'in kurulmasından önce Yahudi dini partilerinin kurucularından biriydi. Ancak iki hafta önce rakip bir akımdan iki dindar genç, Meir Porush’a evinin önünde makasla saldırıp sakalını kesmeye çalıştılar. Porush, komşuların da yardımıyla gençlerin elinden kurtulmayı başardı.
Meir Porush, dün sabah uyandığında burnuna kapısının önünden kesif bir koku geldi.Porush kapıya çıktığında, evinin önüne keskin kokulu bir kimyasalın döküldüğünü gördü. Başbakan Naftali Bennett polisin, olayı, büyük bir ciddiyetle ele aldığını açıklarken, alternatif Başbakan ve Dışişleri Bakanı Yair Lapid ile koalisyondaki ve muhalefet kanadındaki çeşitli partilerin liderleri saldırıyı kınadılar. Buna karşın polis failleri bulamazken kimse de mahkemeye çıkarılmadı.
İsrail'deki Yahudi dini partilerin parlamentoda iki bloğu bulunuyor. Bunlardan biri Mizrahi Yahudilerinin yer aldığı ve Knesset’te 9 sandalyeye sahip Şaş Partisi. Diğeri ise Agudat Yisrael ve Degel HaTorah partilerinin çatısı altında birleştiği BYT partisidir. BYT’nin Knesset’te Porush dahil 7 milletvekili var.
İsrail’de bu partilere karşı çıkan dini akımlar var. Bu akımlar, partilerle çeşitli dini ve sosyal konularda, kişisel ve partizan rekabet düzeyinde çatışmalara giriyor. Ama bu anlaşmazlıklar hiçbir zaman son günlerde olduğu gibi şiddet ve hakaret boyutuna ulaşmamıştı. Birçok milletvekili bu kötü eğilim konusundaki endişelerini dile getirirken, olayı, İsrail'in kurulmasından önce laik siyasi arenada tanık olunan siyasi suikastların yeniden yaşanabileceği bir tehdit olarak gördüler. Yigal Amir isimli bir Yahudi yerleşimci, 1995 yılında dönemin İsrail Başbakanı Yitzhak Rabin'i öldürmüştü.



Powell'ın cezai kovuşturması Cumhuriyetçi Parti içinde öfkeye yol açtı

Senatör Thom Tillis, Amerikan Kongre Binası’nda (Reuters)
Senatör Thom Tillis, Amerikan Kongre Binası’nda (Reuters)
TT

Powell'ın cezai kovuşturması Cumhuriyetçi Parti içinde öfkeye yol açtı

Senatör Thom Tillis, Amerikan Kongre Binası’nda (Reuters)
Senatör Thom Tillis, Amerikan Kongre Binası’nda (Reuters)

ABD Adalet Bakanlığı’nın ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell’a yönelik başlattığı son ceza soruşturması, Cumhuriyetçi Parti içinde büyük öfkeye yol açtı. Üst düzey Cumhuriyetçi yasama üyeleri, nadir görülen bir kamuoyu tepkisi göstererek, Merkez Bankası’nın bağımsızlığının hedef alınmasının ‘ekonomik intihar’ ve küresel piyasaların istikrarını sağlayan kırmızı çizgilerin ihlali anlamına geldiği uyarısında bulundu.

En az iki Cumhuriyetçi senatörün, bu soruşturma nedeniyle Trump’ın Fed için yapacağı gelecek atamaları engellemeye hazırlandığı bildirildi. Fed’den bilgi sahibi yetkililer, Adalet Bakanlığı’nın adımına yönelik öfkenin artmasıyla birlikte bu sayının önümüzdeki günlerde yükselebileceğini öngördü.

Uzun bir aradan sonra üst düzey Cumhuriyetçiler sessiz kalmakla yetinmeyip, nadir ve açık bir şekilde Başkan’ı uyardı. Bu adımın önemi, muhalefet edenlerin ‘hain ya da ayrılıkçı’ kişiler değil, Kongre’de ekonomik kararların kilit noktalarını kontrol eden etkili üyeler olmalarından kaynaklanıyor.

thywdefrgt
ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell, geçtiğimiz aralık ayındaki para politikası komitesi toplantısının ardından düzenlediği basın toplantısında (Reuters)

Cumhuriyetçi öfke, yasama üyelerinin ‘kurumsal aşağılanma’ hissinden kaynaklanıyor. Başsavcı Jeanine Pirro, Powell’a yönelik suç duyurusunu, Kongre denetim komiteleriyle hiçbir koordinasyon olmaksızın başlattı; Cumhuriyetçiler bunu kasıtlı bir dışlama ve partinin mali istikrarın bekçisi olarak itibarının zedelenmesi olarak değerlendirdi. Yasama üyeleri, ‘bina onarım maliyetleri’ gerekçesiyle Powell’a ceza davası açılmasını ‘akıl almaz bir bahane’ olarak nitelendirirken, asıl amacın ‘siyasi korkutma’ ile Fed’i faizleri düşürmeye zorlamak olduğunu savundu. Senatör Thom Tillis, bunun ‘dünyanın en önemli finans kurumunun bağımsızlığını sona erdirmeye yönelik aktif bir girişim’ olduğunu söyledi.

Cumhuriyetçi Senatör Thom Tillis (Kuzey Carolina), bu muhalefet cephesine liderlik ederek, “Hiçbir yeni atamayı onaylamayacağız” dedi. Tillis, Trump yönetimini ‘Fed’in bağımsızlığını sonlandırmak için aktif şekilde çalışmakla’ suçladı. Senatör Lisa Murkowski (Alaska) de Tillis’in tutumunu güçlü bir şekilde destekledi, “Riskler göz ardı edilemeyecek kadar büyük” uyarısında bulundu ve Merkez Bankası’nın bağımsızlığını kaybetmesinin piyasa istikrarını sarsacağını vurguladı.

gthy
Fed binası (Reuters)

Cumhuriyetçi Senatör Thom Tillis’in isyanının asıl tehlikesi, onun Senato’daki Bankacılık Komitesi’ndeki stratejik konumundan kaynaklanıyor. Bu üyelik, kendisine Merkez Bankası’nda başkan, başkan yardımcıları ve yönetim kurulu üyeleri dahil olmak üzere liderlik atamalarının kaderini belirleyecek kritik bir oy hakkı veriyor.

Financial Times’ın aktardığı komite içi sayısal hesaplamalara göre, Tillis tüm Demokrat üyelerle birlikte Trump’ın adaylarına karşı hareket ederse, komitedeki üyeler 12-12 olarak eşitleniyor. Bu eşitlik, yasal olarak ‘komite felci’ anlamına geliyor ve başkanın adaylarını ilerletmesini veya aday isimlerini Senato’nun tamamına sunmasını imkânsız hâle getiriyor.

xcsdfvg
Bir borsacı hisse senetlerinin hareketini izliyor… Solundaki ekranda Powell'ın aralık ayındaki basın toplantısı gösteriliyor. (AP)

Bu senaryo, Trump için ciddi bir ‘siyasi kâbus’ anlamına geliyor. Zira Powell’ın ikinci dönemi gelecek mayıs ayında sona eriyor ve Başkan yeni bir halefini açıklamaya hazırlanıyor. Seçilecek her adayın önce Bankacılık Komitesi’nde çoğunluğun desteğini, ardından Senato’daki 100 üyenin çoğunluğunu alması gerekiyor. Tillis’in oyu olmadan, atamalar belirsizlikte kalıyor.

Cumhuriyetçi Senatör Lisa Murkowski de bu öfkeye katıldı ve sert bir üslupla “Riskler göz ardı edilemeyecek kadar büyük” uyarısında bulundu. Murkowski, Fed’in bağımsızlığının kaybının Amerikan piyasalarına olan güveni sarsacağını vurguladı.

Üst düzey liderlerden gelen nadir ‘kınama’ örnekleri

* Senatör John Kennedy (Louisiana), bilinen sadakatiyle öne çıkarak sessizliğini bozdu ve Powell’ın dürüstlüğüne olan tam güvenini vurguladı. Kennedy, soruşturmayı alaycı bir dille eleştirerek, “Bu soruşturmaya ihtiyacımız, başımızdaki bir deliğe ihtiyacımız kadar” dedi.

* Senato Çoğunluk Lideri John Thune, konunun ‘acilen netleştirilmesi’ çağrısı yaparak, Fed’in para politikasını ‘siyasi müdahaleden uzak’ şekilde sürdürmesini sağlamak gerektiğini vurguladı.

* Temsilciler Meclisi’nin etkili Finansal Hizmetler Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi French Hill ise uzun bir açıklama yayımlayarak Fed Başkanı’nı övdü ve Adalet Bakanlığı soruşturmasını ‘gereksiz bir dikkat dağıtma’ olarak nitelendirdi. Hill, Powell’ı, ‘dürüst bir kişi’ olarak tanımladı.

‘Eleştirel müttefiklerin’ öfkesi

Diğer Cumhuriyetçi yasama üyeleri de soruşturma karşısında rahatsızlıklarını gösterdi. Senatör Kevin Cramer (Kuzey Dakota), Bankacılık Komitesi’ndeki diğer üye olarak, Powell’ı ‘Fed’in başarısız bir başkanı’ ve bina onarım maliyetleri konusunda Kongre’ye karşı ‘kurnazca davranan’ biri olarak tanımlamaktan çekinmedi. Buna rağmen Cramer, öfkesini soruşturmanın ‘cezaî’ yönüne yöneltti ve Powell’ın suçlu olduğuna inanmadığını belirtti. Senatör, Powell’ın görev süresinin sona ermesiyle birlikte soruşturmanın ‘derhal durdurulmasını’ umut ettiğini ifade etti.

Trump'ın savunucuları

Buna karşılık Trump yönetiminin taktiklerini güçlü bir şekilde savunan bir cephe de öne çıktı. ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson, Adalet Bakanlığı’nın ‘politik bir silaha’ dönüşmediğini vurgulayarak, herkesi ‘sabırlı olmaya ve yasal sürecin işlemesine izin vermeye’ çağırdı.

Florida Temsilcisi Anna Paulina Luna ise en sert eleştirileri yöneltti. Powell’ı yemin altında yalan söylemek ve yetkilileri yanıltmakla suçlayan Luna, X platformunda şunları yazdı: “Seçilmemiş bürokratlar ücretsiz geçiş izni alamaz… Kimse hukukun üstünde değildir… Adalet Bakanlığı’nın bu konuyu ciddiye almasına minnettarım.”


Moskova: Trump Grönland'ı ilhak etmekte acele etmezse, Grönland Rusya'ya katılmak için oy kullanabilir

Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitry Medvedev (Reuters)
Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitry Medvedev (Reuters)
TT

Moskova: Trump Grönland'ı ilhak etmekte acele etmezse, Grönland Rusya'ya katılmak için oy kullanabilir

Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitry Medvedev (Reuters)
Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitry Medvedev (Reuters)

Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitry Medvedev dün yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump'ın Arktik adasını ilhak etmek için hızlı bir şekilde harekete geçmemesi halinde, Grönland sakinlerinin Rusya'ya katılmak için oy kullanabileceklerini belirtti.

Interfax Haber Ajansı’nın haberine göre Rusya eski Devlet Başkanı Medvedev açıklamasında, "Trump acele etmeli. Doğrulanmamış bilgilere göre, birkaç gün içinde sürpriz bir referandum düzenlenebilir ve Grönland'ın 55 bin sakini Rusya'ya katılmak için oy kullanabilir... Ve sonra her şey biter. (Amerikan) bayrağında yeni küçük yıldızlar olmayacak" ifadelerini kullandı.

Şarku'l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Trump, Danimarka'nın özerk bölgesi Grönland'ı ABD'nin kontrolü altına almak için çabalarını yeniledi ve Washington'un Rusya'yı caydırmak için bu bölgeyi ele geçirmesi gerektiğini söyledi.

ABD başkanı, Grönland'ın konumu ve kaynaklarının ulusal güvenlik açısından hayati önem taşıdığını belirterek, Danimarka ve Grönland'dan güçlü itirazlar aldı.

Rusya, Grönland üzerinde hak iddia etmemiştir, ancak Kuzey Atlantik rotalarındaki konumu ve burada bulunan önemli bir ABD askeri ve uzay gözetleme tesisi nedeniyle, Grönland'ın Arktik güvenliğindeki stratejik rolünü uzun süredir izlemektedir.

Kremlin, Trump'ın hamlesi hakkında yorum yapmamıştır, ancak Arktik'i Rusya'nın ulusal ve stratejik çıkarları açısından önemli bir bölge olarak tanımlamış ve geçen yıl Grönland ile ilgili “biraz dramatik” tartışmaları yakından izlediğini açıklamıştır.


Filistinli bir yazarın katılmasına izin verilmemesinin ardından, Avustralya'nın önde gelen edebiyat festivali iptal edildi

Filistinli bir yazarın katılmasına izin verilmemesinin ardından, Avustralya'nın önde gelen edebiyat festivali iptal edildi
TT

Filistinli bir yazarın katılmasına izin verilmemesinin ardından, Avustralya'nın önde gelen edebiyat festivali iptal edildi

Filistinli bir yazarın katılmasına izin verilmemesinin ardından, Avustralya'nın önde gelen edebiyat festivali iptal edildi

Avustralya'nın en büyük yazarlar festivallerinden birinin organizatörleri, 180 yazarın etkinliği boykot etmesinin ardından bugün etkinliği iptal etti. Festival direktörü istifa ederek, Filistinli bir yazarı susturmaya ortak olmayacağını ve Sidney'deki toplu katliamın ardından protestoları yasaklama girişimlerinin ifade özgürlüğünü tehdit ettiği uyarısında bulundu.

Holokost'tan sağ kurtulan ebeveynleri olan Louise Adler, bugün yaptığı açıklamada, festival yönetim kurulunun Filistin kökenli Avustralyalı bir yazarın davetini iptal etme kararı almasının ardından, şubat ayında düzenlenecek Adelaide Kitap Festivali'ndeki görevinden istifa ettiğini söyledi.

Şarku'l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Filistinli romancı ve akademisyen Randa Abdul Fettah, bu kararın “utanç verici, bariz bir anti-Filistin ırkçılığı ve sansür eylemi” olduğunu belirtti.

Avustralya Başbakanı Anthony Albanese bugün 22 Ocak'ı, geçen ay Sidney'deki Bondi Plajı'nda bir Yahudi kutlaması sırasında meydana gelen silahlı saldırıda hayatını kaybeden 15 kişiyi anmak için ulusal yas günü ilan etti.

Polis, saldırganların militan grup DEAŞ'tan ilham aldığını söylüyor. Olay, ülke çapında antisemitizmle mücadele çağrılarına, eyalet ve federal hükümetlerin nefret söylemi yasalarını sıkılaştırma girişimlerine yol açtı.

Festival yönetim kurulu bugün yaptığı açıklamada, Randa Abdul Fettah'ın “Bondi olayından kısa bir süre sonra” edebiyat etkinliğine katılması, kültürel hassasiyetleri göz ardı ettiği gerekçesiyle davetini iptal etme kararının “bu felaketin acısını yaşayan topluma saygıdan” alındığını duyurdu. Yönetim kurulu açıklamasında, “Ancak bu karar daha fazla bölünmeye yol açtı ve bunun için içtenlikle özür dileriz” denildi.

Yönetim kurulu, festivalin gerçekleştirilmeyeceğini ve kalan yönetim kurulu üyelerinin görevlerinden istifa edeceğini duyurdu.

Avustralya medyası, Yeni Zelanda eski Başbakanı Jacinda Ardern, İngiliz yazar Zadie Smith, Avustralyalı yazar Kathy Lette, ⁠ve Pulitzer Ödülü sahibi Amerikalı yazar Percival Evert ile eski Yunanistan Maliye Bakanı Yanis Varufakis'in önümüzdeki ay Güney Avustralya'da düzenlenecek festivale katılmayacaklarını açıkladıklarını bildirdi.

Festival yönetim kurulu bugün, Randa Abdul Fettah'a “kararın sunulma şekli” nedeniyle özür diledi.

Açıklamada, “Bu, kimlik veya muhalefetle ilgili değil, Avustralya tarihinin en kötü terör saldırısının ardından ülkemizde ifade özgürlüğünün kapsamı konusunda ulusal söylemde yaşanan hızlı ve sürekli bir değişimle ilgilidir” denildi.

Adler daha önce The Guardian gazetesinde, konseyin kararının “ifade özgürlüğünü zedelediğini ve lobiciler ile siyasi baskılar kimin konuşma hakkına sahip olduğunu belirlediği, daha az özgür bir ulusu müjdelediğini” yazmıştı.