İran güçleri, Suriye-Lübnan sınırı yakınındaki Şayrat Hava Üssü’ne konuşlandı

Humus’un doğusundaki T-4 Hava Üssü’nden tahliyelere başlandı

Şayrat Hava Üssü. (AP)
Şayrat Hava Üssü. (AP)
TT

İran güçleri, Suriye-Lübnan sınırı yakınındaki Şayrat Hava Üssü’ne konuşlandı

Şayrat Hava Üssü. (AP)
Şayrat Hava Üssü. (AP)

İran güçlerinin T-4 Hava Üssü’nden çekilmeye başlamasının ardından Humus’un güneydoğusundaki Şayrat Hava Üssü’ne konuşlandığına dair belirtiler olduğu bildirildi. Açıklama, Suriye muhalefetinden bir askeri kaynak tarafından yapıldı.
İran geçen cumartesi günü Humus’un doğusundaki T-4 Hava Üssü’ndeki güçlerini ve askeri teçhizatını tahliye etme sürecine başlamış, güçlerini Rus tarafıyla yapılan bir dizi görüşmenin ardından Humus’un güneydoğusundaki Şayrat Hava Üssü’ne sevk etmişti. Görüşmelerde söz konusu kararın olası bir İsrail hava saldırısı ile hedef alınma korkusuyla alındığı kaydedilmişti.
Sürece ilişkin bilgi sahibi bir kaynak, Ayn Fırat ağına yaptığı açıklamada İran güçlerinin (İran Devrim Muhafızları) geçen cumartesi günü Humus’un doğusundaki T-4 Hava Üssü’nden tahliye edilmeye ve Humus’un güneydoğusundaki Şayrat Hava Üssü’ne aktarılmaya başlandığını bildirdi.
Kaynak, İran güçlerinin, Şayrat Hava Üssü’ne ‘güçlerin ve askeri teçhizatının tahliyesine hazırlık olarak’ iletişim ve takip cihazları içeren 6 kamyon ve 4 ağır silahın yanı sıra mühimmat ve bir dizi unsuru da sevk edildiğini belirtti.
Kaynak, tahliye işleminin tamamlanmasının ardından Suriye rejim güçlerinin ve Rus askerlerinin savaş uçaklarının, Su-22, Su-24, MiG-29 bombardıman uçakları ve Ka-52, Mi-28 ve Mi-24 Rus helikopterleriyle T-4 Hava Üssü’ne konuşlandırılacağını aktardı. Ayrıca İran kuvvetlerinin Humus çölündeki askeri operasyonlarını ve Suriye’nin orta doğu kesimindeki çöl kısmına geniş şekilde yayılan kendisiyle bağlantılı milisleri (Afgan Fatimiyyun Tugayı, Irak en-Nuceba Hareketi, Suriye ve Lübnan Hizbullah’ı) yönetmek için T-4 Havalimanı’nı askeri üs olarak kullandığını bildirdi.
Diğer yandan Şarku’l Avat’ın edindiği bilgiler göre rejim güçlerinden ayrılan Albay Ahmed el-Ali, son dönemde İran ve Rus tarafları arasında T-4 Hava Üssü’nü kimin kontrol ettiği konusunda anlaşmazlıklar olduğunu açıkladı. Bunun son aylarda Rusya’nın üsten geri çekilmesine neden olduğunu ve İranlı milislerin yanı sıra İran güçlerinin (İran’a ait çok sayıda radar ve unsurun bulunduğu Hirvat Tiyas ve Palmira bölgesi başta olmak üzere) üs çevresinde kaldığını aktardı. Ali, İran’ın Suriye’nin merkezi ve çölü üzerinden Irak ve Lübnan’ı birbirine bağlayan yolda, Suriye’nin derinliklerinde varlığını sürdürmeyi amaçladığını ifade etti. Albay Ahmed el-Ali, İsrail’in üsse yönelik hava saldırılarının yoğunlaşması ve Suriye hava sahasına girmesiyle birlikte son İsrail- Rusya görüşmelerinin yanı sıra İran’ın Suriye’deki rolünün sınırlandırılması ve etki alanlarının azaltılması konusunda iki taraf arasında anlaşmalara varıldığını da sözlerine ekledi.
Yetkili açıklamasını şöyle sürdürdü:
“İran güçlerinin Humus’un güneydoğusunda yer alan Şayrat Hava Üssü’ne konuşlandığına dair birçok belirti var. Bunların başında başkent Şam’ın kuzeyindeki Şinşar, el-Beyda ve Kara bölgelerinde bir dizi İran askeri üssünün varlığına ek olarak Suriye- Lübnan sınırına yakın, Lübnan Hizbullah’ının kontrol ettiği Kalamun Dağları bölgesinde olmaları geliyor. Bu durum, milislerinin askeri operasyonlarının yönetimini kontrol etmelerini kolaylaştırıyor.”



Hürmüz Boğazı'nın yeniden kapatılması müzakereleri zorlaştırıyor

ABD'ye ait iki AH-64 Apache saldırı helikopteri Hürmüz Boğazı üzerinde (CENTCOM)
ABD'ye ait iki AH-64 Apache saldırı helikopteri Hürmüz Boğazı üzerinde (CENTCOM)
TT

Hürmüz Boğazı'nın yeniden kapatılması müzakereleri zorlaştırıyor

ABD'ye ait iki AH-64 Apache saldırı helikopteri Hürmüz Boğazı üzerinde (CENTCOM)
ABD'ye ait iki AH-64 Apache saldırı helikopteri Hürmüz Boğazı üzerinde (CENTCOM)

İran, dün, sınırlı olarak açılmasından saatler sonra Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapatarak, ABD'nin limanlarına uyguladığı ablukanın kaldırılmasını talep etti. Bu hamle, devam eden müzakereleri daha da karmaşık hale getirerek hayati önem taşıyan su yolunda gerilimi yeniden artırdı.

Karar, Washington'ın boğazın yeniden açılmasının deniz ablukasının kaldırılması anlamına gelmediğini teyit etmesinin ardından geldi. ABD ordusu, deniz ablukasının başlamasından bu yana 23 geminin İran'a geri dönme emrine uyduğunu belirtti. Bu gelişmeler, İslamabad'ın arabuluculuğuyla yapılacak üçüncü tur görüşmeleri beklenirken yaşandı.

Boğazın kapalı olması nedeniyle, İran Devrim Muhafızları^na ait iki deniz aracı, Umman'ın kuzeydoğusunda bir tankere önceden telsiz uyarısı yapmadan ateş açtı. Reuters, üç deniz güvenliği ve nakliye kaynağına atıfta bulunarak, boğazdan geçmeye çalışan en az iki ticari gemiye ateş açıldığını bildirdi. Devrim Muhafızları, tankerin ve mürettebatının güvende olduğunu açıkladı. Bu arada, Hindistan, ham petrol yüklü bir gemiye yapılan saldırının ardından Tahran büyükelçisini çağırdı.

Washington'da ABD Başkanı Donald Trump, İran ile görüşmelerin "çok iyi gittiğini" söyledi ancak Tahran'ı Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapatmaya çalışmakla suçlayarak, "Bize şantaj yapamazlar" ifadesini kullandı. Çarşamba günü sona erecek olan ateşkesi, uzun vadeli bir anlaşmaya varılmaması halinde uzatmayacağı tehdidinde bulunan Trump, ablukanın devam edeceğini teyit etti. Şarku’l Avsat’ın Wall Street Journal’den aktardığına göre, her iki taraf da yeniden çatışma olasılığına hazırlanırken, ABD ordusu İran bağlantılı tankerlere ve uluslararası sulardaki ticari gemilere el koymaya hazırlanıyor.

Tahran'da, İran'ın birinci başkan yardımcısı Muhammed Rıza Arif, ateşkesin uzatılmasını reddedeceğini belirterek, "Ya müzakere masasında haklarımızı bize verecekler ya da savaş alanına döneceğiz" dedi.

Genelkurmay Operasyonlar Komutanı Ali Abdullahi, Hürmüz Boğazı'nın sıkı gözetim altında "eski haline" döndüğünü söylerken, Parlamento Başkanı Mohammad Bakır Kalibaf, Trump'ı "yanlış iddialarda bulunmakla" suçladı.

Ulusal Güvenlik Konseyi, Tahran'ın, cuma akşamı Tahran'a yaptığı üç günlük ziyaretini tamamlayan Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir'in ilettiği önerileri incelediğini bildirdi.


İsrail ordusu Lübnan'ın güneyinde bir askerin öldüğünü açıkladı

Lübnan sınırını geçmek üzere olan İsrail askeri araçları (EPA)
Lübnan sınırını geçmek üzere olan İsrail askeri araçları (EPA)
TT

İsrail ordusu Lübnan'ın güneyinde bir askerin öldüğünü açıkladı

Lübnan sınırını geçmek üzere olan İsrail askeri araçları (EPA)
Lübnan sınırını geçmek üzere olan İsrail askeri araçları (EPA)

İsrail ordusu dün yaptığı açıklamada, bir askerinin Lübnan’ın güneyinde, cuma günü ateşkesin yürürlüğe girmesinin ardından aldığı yaralar nedeniyle hayatını kaybettiğini duyurdu.

Ordu, 48 yaşında başçavuş rütbesindeki askerin hayatını kaybetmesinde neden olan olayda, üç askerin daha yaralandığını bildirdi.

Şarku'l Avsat'ın AFP'den aktardığına göre ordu olayla ilgili daha fazla ayrıntı paylaşmazken, “Ynet” haber sitesi olayın, Lübnan’ın güneyinde sınırdan yaklaşık 3,5 kilometre uzaklıkta bulunan binalarda yürütülen arama-tarama faaliyetleri sırasında meydana geldiğini belirtti. Habere göre asker, sonradan patlayan tuzaklanmış bir binaya giren ilk kişiler arasındaydı.

AFP’nin askeri verilere dayandırdığı sayımlara göre, 2 Mart’ta Hizbullah ile başlayan çatışmalarda İsrail ordusunun kayıpları böylece 14 kişiye yükseldi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın açıklamasına göre ateşkes perşembeyi cumaya bağlayan gece yarısı yürürlüğe girdi ve 10 gün sürmesi öngörülüyor.

Hizbullah ise dün yaptığı açıklamada, İsrail’in ateşkesi ihlal etmesi durumunda misillemede bulunacağı uyarısını yaptı ve ateşkesin “iki taraflı” olması gerektiğini vurguladı.

Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım, ateşkesin “tüm saldırgan eylemlerin tamamen durdurulması” anlamına geldiğini belirterek, “Bu düşmana güvenmediğimiz için direniş güçleri sahada kalacak, elleri tetikte olacak ve ihlallere karşılık verecektir” ifadelerini kullandı.

Kasım ayrıca, ateşkesin yalnızca direniş tarafından uygulanamayacağını, her iki tarafın da buna uyması gerektiğini söyledi.

Öte yandan İsrail ordusu, ateşkes yürürlükte olmasına rağmen hava kuvvetlerinin Lübnan’ın güneyinde “terörist hücre” olarak nitelendirdiği bir gruba yönelik saldırı düzenlediğini açıkladı.

Ordudan yapılan açıklamada, söz konusu hava saldırısının “kuzeydeki yerleşimlere yönelik doğrudan tehdidi önlemek amacıyla, ön cephe hattı yakınlarında faaliyet gösteren bir terör hücresinin etkisiz hale getirilmesi” için gerçekleştirildiği, ancak ölü sayısına dair bilgi verilmediği ifade edildi.


Barış ne zaman istisna değil, kural haline gelecek?

Birleşmiş Milletler'in yapısal reforma ihtiyacı var (Reuters)
Birleşmiş Milletler'in yapısal reforma ihtiyacı var (Reuters)
TT

Barış ne zaman istisna değil, kural haline gelecek?

Birleşmiş Milletler'in yapısal reforma ihtiyacı var (Reuters)
Birleşmiş Milletler'in yapısal reforma ihtiyacı var (Reuters)

Antoine el Hac

Uluslararası ilişkiler alanında, analistler arasında giderek yaygınlaşan bir görüşe göre dünya, yeni bir küresel sisteme girmiş bulunuyor. Bu yeni düzende, “hukukun gücü”nün yerini “gücün hukuku”nun aldığı ve yerleşik kurallara dayanan eski uluslararası sistemin etkisini yitirdiği ileri sürülüyor. Dolayısıyla uluslararası ilişkilerin artık uzlaşı ve çok taraflılık yerine güç ve nüfuz mantığıyla yürütüldüğü değerlendiriliyor. Mevcut sistem, farklı büyüklüklerdeki güç merkezlerinden oluşurken, aktörlerin eşitliğe dayalı uluslararası anlaşmalardan ziyade güç kullanımı yoluyla etki alanlarını ve ekonomik kaynaklarını genişletmeye yöneldiği görülüyor.

Herhangi bir katılımcı küresel düzenin birincil hedefinin, sürdürülebilir barışı sağlamak olduğu genel kabul görmektedir. Nitekim Baruch Spinoza barışı, güven, adalet ve iyi niyete dayanan erdem olarak tanımlarken; Albert Einstein barışın zorla değil, anlayış yoluyla sağlanabileceğini vurgulamıştır. Antik düşünürler Platon ve Aristoteles de benzer şekilde barışı toplumsal düzenin en yüksek hedeflerinden biri olarak görmüş; Mahatma Gandhi ise kalıcı barışın, zorluklar karşısında bile ancak adalet temelinde mümkün olacağını ifade etmiştir.

Bununla birlikte tarihsel deneyim, barışın çoğu zaman istisna olduğunu ortaya koymaktadır. İnsanlık tarihinin yaklaşık 3 bin 500 ila 5 bin yıllık yazılı döneminde, büyük savaşların tamamen yaşanmadığı sürelerin toplamı 230 ila 268 yıl arasında kalmıştır. Bu da savaşsız dönemlerin, insanlık tarihinin yüzde 10’undan daha azına karşılık geldiğini göstermekte; dolayısıyla çatışmanın hem bireysel hem de kolektif düzeyde baskın bir olgu olduğunu düşündürmektedir.

Bu bağlamda “uluslararası sistem” ile “küresel düzen” arasında ayrım yapmak önem taşımaktadır. Uluslararası sistem, dünya siyasetinin işleyiş mekanizmalarını; aktörleri, güç dengelerini ve sınırlayıcı unsurları ifade ederken, küresel düzen daha çok siyasi, kurumsal ve kültürel bir inşa sürecini tanımlar. Bu düzen; müzakere, iş birliği ya da zorlayıcı süreçler sonucunda şekillenebilir. Nitekim I. Dünya Savaşı ve II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan düzenler, galip ve mağlup ilişkileri üzerinden inşa edilmiştir. Bu açıdan küresel düzen sabit değil, aktörlerin bilinçli tercihleriyle şekillenen dinamik bir yapıdır.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan küresel düzenin önemli kazanımlar sağladığı kabul edilmektedir. Büyük ölçekli savaş ihtimali azalmış, klasik imparatorluk yapıları sona ermiş, ekonomik refah artmış ve birçok devletin egemenliği güçlenmiştir. Bu süreçte Vestfalya Barışı ilkeleri de ulus-devlet sisteminin temelini oluşturmuştur. Ancak bu düzenin, günümüzde yaşanan derin dönüşümlere yeterince yanıt veremediği hususunda güçlü bir kanaat oluşmuştur. Bu durum, küresel ölçekte artan belirsizlik ve kriz algısını beslemekte; hatta nükleer riskler nedeniyle olası bir büyük savaş ihtimaline dair endişeleri artırmaktadır.

Son yıllarda küresel güç dengelerinde belirgin değişimler yaşanmaktadır. Özellikle BRICS ülkelerinin yükselişi, Batı merkezli sistemin tek başına belirleyici olma özelliğini zayıflatmaktadır. Bu dönüşüm yalnızca ekonomik ve askeri güç unsurlarını değil, aynı zamanda düşünsel ve kültürel alanları da içermektedir. Batı dışı aktörlerin kendi kimliklerini vurgulaması ve alternatif kalkınma modelleri geliştirmesi bu sürecin önemli parçasıdır.

“Batı sonrası dönem” olarak da tanımlanan bu süreç hem Batı dünyası hem de yükselen güçler açısından ciddi sınamalar içermektedir. İklim değişikliği, siber güvenlik, göç, organize suçlar ve terörizm gibi küresel sorunlar, daha geniş uluslararası iş birliğini zorunlu kılmaktadır. Ancak büyük güçler arasındaki rekabet, özellikle ekonomik ve ticari alanlarda yaşanan gerilimler ve zaman zaman ortaya çıkan askeri karşılaşmalar, istikrarlı bir küresel denge kurulmasını zorlaştırmaktadır.

Ayrıca milliyetçilik ve popülist akımların yükselişi de uluslararası iş birliği açısından olumsuz bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Bu eğilimler, çoğu zaman uluslararası kurumlara olan güveni zayıflatarak, dar ulusal çıkarların ön plana çıkmasına yol açmaktadır. Antoine el-Hac'ın Şarku'l Avsat için kaleme aldığı analize göre özellikle büyük güçler arasında rekabetin artması, küresel sistemdeki dağılmayı daha da derinleştirmektedir.

Bir diğer önemli mesele ise küresel değerler ile ulusal öncelikler arasında denge kurulmasıdır. Tek taraflı dayatmaların, kültürel ve siyasi çeşitliliği göz ardı etmesi nedeniyle sürdürülebilir olmadığı görülmektedir. Bu nedenle esnek, çok katmanlı ve ağ temelli diplomasi yöntemlerinin önemi giderek artmaktadır.

Sonuç olarak mevcut uluslararası sistem, çok boyutlu bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Yeni güçlerin yükselişi, Batı’nın göreli etkisinin azalması, artan çatışmalar ve küresel sorunlar bu dönüşümün temel dinamiklerini oluşturmaktadır. Bu süreçte devletlerin ekonomik ve stratejik çıkarlarını koruma çabası ise belirleyici olmaktadır.

Gelecekte küresel sistemin nasıl şekilleneceği, büyük ölçüde uluslararası aktörlerin iş birliği kapasitesine ve değişime uyum sağlayabilme yeteneklerine bağlı olacaktır. Alternatif yaklaşımların ortaya çıkışı bir tehditten ziyade, çok kutuplu dünyayı anlamak açısından bir fırsat olarak görülebilir. Nitekim oluşmakta olan yeni düzen, gücün tek bir merkezde toplanmadığı daha karmaşık bir yapıya işaret etmektedir.

Bu doğrultuda daha çok katmanlı ve çeşitli yönetim modellerinin bir arada var olacağı bir küresel düzenin temelleri atılmaktadır. Ancak bu yeni yapının sağlıklı işleyebilmesi için mevcut kurumların güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası kuruluşlarda reform ihtiyacı sıklıkla dile getirilmektedir. Sonuç olarak, daha adil, barışçıl ve sürdürülebilir bir dünya düzeninin inşası, farklılıkları yönetebilen ve iş birliğini teşvik edebilen ortak iradenin varlığına bağlıdır.