Tarık Fehmi*
Hamas, el-Fetih Hareketi ile çalışmak ve uzlaşma başlatmak için tüm vizyonunu netleştirmeye hazırlanıyor. Hamas’tan önde gelen bir kaynak, Gazze ablukasının devam etmesi, yeniden inşa sürecindeki yavaşlama ile İsrail'in Mescid-i Aksa'ya devam eden saldırıları ve tutsakları hedef alması ile artan gerilime ilişkin seçenekler üzerinde çalışıldığını aktardı. Mısırlı arabulucunun Gazze'ye yönelik davranışından ‘hoşnutsuzluğunu’ dile getiren kaynak, Kahire’nin yeniden yapılanma ve Gazze konusunda Hamas ve direniş gruplarına verdiği sözleri tutmadığını söyledi.
Gergin atmosfer
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre görünen o ki Hamas Hareketi, Mısır'a aynı anda birkaç dosya halinde olumsuz bir mesaj göndermeyi seçmiş durumda. Bunların başında geçiş, yeniden yapılanma ve ateşkes dosyaları geliyor. Bu durumun Hamas’ın, özellikle Kahire, Gazze Şeridi'nde olanları yakından izlediği için Mısır'a karşı ayaklanmak istediğine işaret ediyor olabilir. Aynı zamanda İsrail'in konumunu kontrol etmeyi ve onu belirli bir çerçeveye yerleştirmeyi de başarmış durumda. Bu, Mısırlı arabulucunun hesapladığı bir durumdu.
Hamas lideri tarafından Mısır’a suçlamalar yöneltildiği bir dönemde Hareket, statükoyu korumak, sınırı aşmamak ve Hamas liderlerinin daha önce herhangi bir yeni çatışma durumunda tehdit ettiği ve gerçekleştirmediği B Planına geçmemek için çalışıyor. Hareket özellikle siyasi düzeyde İsrail ile güncel bir çatışmaya girmek istemiyor. Bu açıklamalar, Hamas’ın güvenlik ve siyasi açıdan statükoyu kırmaya cüret etmeden ve İsrail'in yanıt vereceğinin, şu anda barışı veya sükuneti kabul etmeyeceğinin bilincinde olmaksızın geliyor. Bu, özellikle Kahire gerçekten uygun önlemleri alabildiğinden dikkate alınması gereken bir durum.
Mısır'ın Gazze Şeridi'nde ilki kuzeyde 500, ikincisi aynı bölgede 700 ve üçüncüsü merkezde bin 500 konutluk olmak üzere üç yeni konut kenti kurmayı planladığı biliniyor. Ayrıca Gazze’nin Şecaiye mahallesinde iki köprü ve Saraya bölgesinde ikinci köprüyü inşa etmeyi planlıyor.
Yapılan açıklamalar
Mısır'a yönelik saldırı, başlıca öncelikler üzerinde gerçek bir çatışmanın varlığı ve Hamas’a yönelik Britanya'daki son adımın ardından hareketin kurumları içindeki politikaların rotasyonu temelinde açıklanabilir. Daha önce askeri kanadı yasaklanan hareketin siyasi faaliyette bulunması da engellendi. Mesaj, Avrupa hareketi üzerindeki kısıtlamaların, uluslararası İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler) grubunun doğrudan uzantıları ve bağlantılarını bulmak için Londra ve Avrupa başkentlerinde mevcut soruşturmaların başlamasından sonra geldi. Mesaj, olacakları kontrol altına almaya zorlayabilecek bir gösterge olarak değerlendirildi. Bu aslında tutum ve eğilimlerin gözden geçirilmesini ve Mısır ile Hamas arasındaki ilişkiler için bir ‘termometre’ olarak Refah Sınır Kapısı dosyasına odaklanarak tüm taraflara yöneltilen suçlamalarla dikkat çekme girişimini gerektirecektir.
Hamas krizi
Hamas Hareketi, Mısır'ı ‘durumu karıştırmakla’ tehdit ediyor. Hamas içinde hareketi daha fazla çatışmaya doğru şiddetle yönelten iten bir siyasi akım var. Bu durum, yeni bir kuşatmadan korkan Hamas’ın içindeki bölünmenin devam ettiğini gösteriyor. Bu, Fetih Hareketi’nin de lehine bir durum. Zira harekete geçmeye ve faaliyetlerini sürdürmenin gerekliliği konusunda Mısır'a bir mesaj iletmeye yöneltiyor. Aksi takdirde İsrail ile statükoyu kırmaya çalışacak ve hatta yeni bir mücadeleye bile girecektir. Bu aynı zamanda diğer adımlara geçmek için de ilk uyarı mesajı sayılabilir.
Diğer yandan İsrail Dışişleri Bakanı Yair Lapid'in Kahire'yi ziyaret etmesi beklendiği için Mısır doğrudan ve sakin adımlar atıyor ve olacaklara hazırlanıyor.
Lapid görüşmelerinin yakında Kahire'de yapılması ve Mısır'ın İsrail ile Gazze'deki Hamas Hareketi arasında aracılık ettiği geçici ateşkesin yanı sıra Gazze’de tutulan İsrailliler ve İsrailli askerlerin cesetleri meselesinin de ele alınması bekleniyor.
İsrail Dışişleri Bakanı geçtiğimiz temmuz ayında Brüksel'deki bir Avrupa Birliği konferansının oturum aralarında Mısır Dışişleri Bakanı Samih Şukri ile bir araya geldi. İsrail Şin Bet Güvenlik Servisi Başkanı ve İsrail Başbakanı Naftali Bennett'in Ulusal Güvenlik Danışmanı, geçtiğimiz günlerde Mısır'da Gazze konusunda görüşmeler yapmak üzere önemli bir toplantı düzenlemişti. Mısır'ın bu adımı, Birleşmiş Milletler'in Ortadoğu Elçisi Tor Wennesland’in, İsrail-Filistin çatışmasının ana itici güçlerini ele almak için hızlı ve kararlı adımlar atılmazsa bölgenin bir başka ölümcül şiddet tırmanışına kayma riski olduğu konusundaki uyarısı ile aynı zamana denk geldi. Wennesland’a göre Batı Şeria ve Gazze Şeridi'ndeki durum ve Filistin Otoritesi’nin karşı karşıya olduğu zorluklar, Batı Şeria'daki Filistin kurumlarının istikrarını tehdit eden ciddi bir ekonomik krize yol açacak.
Tekrarlanan vizyon
Hamas Hareketi, Kahire'ye yönelik olumsuz açıklamalar yayınlamadan önce, Mısır'a Filistin’in kapsamlı ve entegre bir direniş projesi temelinde yeniden düzenlenmesi çağrısına odaklanan bir çalışma belgesi sunmuştu. Bu belgede Filistin'i özgürleştirme hedefinin sabit olduğu ve hiçbir koşulda geri alınmayacağı ifade edildi. Ayrıca siyasi hareketin iç ve dış ilişkilerini içeren bir sonraki aşama için vizyonunu da içeriyordu. Sunulan belge, 2017 yılında açıklanan hareket bildirgesindeki çalışma esasına göre oluşturulmuştu. Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) Ulusal Konseyi'nden başlayarak Yasama Konseyi ve Devlet Başkanlığı'na kadar tüm kurumlar için kapsamlı seçimler temelinde uzlaşma dosyasının canlandırılması için yeni bir girişimi kapsıyor. Girişim, Kudüs sorunu ve İsrail'in Filistin arenasına müdahalesi konusunda uzlaşmaya dayalı çözümlere ulaşmak için diyalog oturumları düzenlemeyi de içeriyordu. Bu, uzlaşmayı ve Filistin siyasi arenasının yeniden oluşturulmasını engelleyen tüm bahanelerin ortadan kalkmasına yol açar. Ayrıca FKÖ’nün tüm hizipler için kapsayıcı bir çerçeve olacak şekilde yeniden düzenlenmesi ve ‘Fetih’ hareketinin kararlarındaki bireysellik durumuna son verilmesine de olanak sağlar.
Mahkum değişimine gelince… Hamas’a göre İsrail hapishanelerinde mahkumlar olduğu sürece daha fazla İsrail askerini yakalama girişimleri de durmayacak. Bu durum, mahkum değişimi anlaşması imzalanmasını sağlayacak. Dört tutuklunun dosyasının başka dosyalarla değiştirilmesi de kabul edilmeyecek. Hamas, iki aşamalı bir anlaşmaya varma teklifini yeniden sundu. Bunlardan ilki kadın, çocuk, hasta ve yaşlı mahkumların serbest bırakılmasını içeriyor. İkincisi, cezaları ağır olanların tahliyesini kapsıyor. Hareket anlaşmanın devam etmesi için son dönemde gerekli tavizleri verdiğini ancak İsrail'in sürekli olarak ertelemeler yaptığını bildirdi.
Hamas hareketi konuya dair iki şekilde ilerledi. Birincisi, Mısır'a doğrudan mesajların hareketin Mısır'daki ilgili kurumlarla gerçekleştirdiği iletişimler yoluyla değil, medya aracılığıyla iletilmek. İkincisi, Hamas’ın felsefesini Mısırlı arabulucuya aktarmaya çalışmak ve özellikle Kahire her iki tarafa da ‘Fetih’ ve Hamas’a açık olduğu için aşılması zor olan müzakereleri yeniden başlatmak. Ancak Hamas’ın Mısır'a yönelik medya saldırısı, halen duygusal ve ideolojik bir dille konuşan hareketin kaldıramayacağı sonuçlara yol açacaktır. Gerçeğe gelince; özellikle Hamas Hareketi’nin seçenekleri dar olduğu için gerçekte olandan tamamen farklı. İngiltere'deki yeni gerçekliğin ve yasak sonrası iklimin diğer başkentlere de sıçrama olasılığı nedeniyle çok sınırlı bir döngüde bulunuyor.
Bu nedenle, Hamas Hareketi gerçek bir çıkmaza girdi. Uzlaşmayı ciddiye almak için acele etmedikçe seçenekleri Filistin ve bölgesel düzeylerde de daralacak.
*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia’dan çevrildi.
