Mısır’da keşfedilen mumyanın yanındaki baston şaşkınlığa neden oldu

(Açık Baskı Dergisi)
(Açık Baskı Dergisi)
TT

Mısır’da keşfedilen mumyanın yanındaki baston şaşkınlığa neden oldu

(Açık Baskı Dergisi)
(Açık Baskı Dergisi)

Doktorlar tarafından felç sonrası önerilen rehabilitasyon önlemleri arasında, yürümeyi yeniden öğrenirken stabilite ve vücut ağırlığına yardımcı olmak için bacak desteklerine ek olarak yürüteç veya koltuk değneği kullanımını gerektirebilecek hareket egzersizleri yer alıyor.
Şaşırtıcı olan ise İspanya’daki Alcala, ABD’deki New Jersey ve Kahire'deki Amerikan üniversitelerinden ortak bir araştırma ekibinin keşfiyle ortaya çıkan, eski Mısırlıların felç hastalarının rehabilitasyonu için bu prosedürleri bilmesiydi. Bu, İspanya-Mısır ortak misyonu tarafından Luksor’da, Nil nehrinin batı kıyısında yer alan Dra' Abu al-Naga'nın mezarlıklarında çalışan 25’inci aileye ait Mısırlı bir mumyanın bulunmasıyla ortaya çıktı.
Ind-6833 numarasıyla kayda geçen mumya, erken 18’inci hanedana (MÖ 1550-1292) ait olan Heri'nin (TT 12) mezarında bulunan 17 mumyalanmış ceset arasında bulundu. Araştırmacılar, mumya üzerinde radyografiksel görüntüleme (röntgen) ve testler yaptıktan sonra bilimsel literatürdeki inme (felç) hastalığı ile ilgili en eski vaka olduğu için mumyayı benzersiz olarak nitelendirdiler. Araştırmacıların bulguları bununla da sınırlı değildi. Ayrıca vücudun sol tarafında hemiplejiye neden olan yaralanmanın sonuçlarıyla başa çıkmak için yapılan benzersiz uygulamaları da ortaya çıkardılar.
World Neurosurgery dergisinin son sayısında yayımlanan çalışmada araştırmacılar, mumya ile birlikte bulunan bastondan yola çıkarak doktorların şu an önerdiklerine oldukça benzeyen, bastonun ayak desteği olarak kullanılması şeklindeki prosedürleri tanımladılar.
Araştırmacılar, mumyanın 25 ila 40 yaşları arasında bir kadına ait olduğunu ve yüksek nitelikte bir mumyalama uygulandığını söylediler. Mumyalama ve iç çıkarma sürecinin dikkatli bir şekilde yapıldığı kaydedildi. Mumyalanan kadının hayatının sonlarında felç geçirdiği ve sonrasında birkaç yıl yaşadığı bildirildi.
Tarihçi ve Mısırbilimci Bassam El-Şamma söz konusu keşif hakkında şu değerlendirmede bulundu:
"Eski Mısırlılar, bazı tıbbi müdahalelerin uygulanmasında öncüydü. Bu durum garip değil. Edwin Smith tıbbi papirüsünde belirtildiği gibi; beynin ilk kez doğru bir tanımını yapanlar da Mısırlılardı. Başında, kafatası kemiklerine ulaşan ve kemiklerin zedelenmiş olduğu açık bir yaradan muzdarip bir adamı muayene ederseniz ve kafatasının iç kısımları (beyni) ortaya çıkmışsa, yarayı elinizle hissedersiniz. Beynin yaranın alt kısmındaki yüzeyinin bir potadaki erimiş bakır yüzeyi gibi göründüğünü görür ve parmak uçlarınızla kan akışını hissedersiniz. Bu kafatası kemikleri henüz tam gelişmemiş, yeni doğmuş bir bebeğin başının üzerine elinizi koyduğunuzda hissettiğinizle aynıdır.”
El-Şamma, Şarku'l Avsat'a yaptığı özel açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Bu keşif, bazılarının eski Mısır'ın ülkenin Nubiya işgali sırasında 25’inci hanedanlık döneminde bir düşüşe tanık olduğu yönündeki iddialarını çürütüyor. Bunun nedeni, keşfin o döneme ait olması ve mezarlarda bulunduğunda genellikle dini ve ideolojik olarak yorumlanan eski Mısır'daki bastonların tarihini yeniden çalışmak için önemli bir bulgu niteliği taşıması. Ayrıca bastonların tıbbi işlevleri olabileceğini de gösteriyor.”



Çin'in yapay zeka atılımı: "Düşünebilen model, OpenAI'yı geride bıraktı"

ABD, gelişmiş yapay zeka teknolojilerinin Çin'e girmesini daha sıkı kontrol etme hazırlığı yapıyor (Reuters)
ABD, gelişmiş yapay zeka teknolojilerinin Çin'e girmesini daha sıkı kontrol etme hazırlığı yapıyor (Reuters)
TT

Çin'in yapay zeka atılımı: "Düşünebilen model, OpenAI'yı geride bıraktı"

ABD, gelişmiş yapay zeka teknolojilerinin Çin'e girmesini daha sıkı kontrol etme hazırlığı yapıyor (Reuters)
ABD, gelişmiş yapay zeka teknolojilerinin Çin'e girmesini daha sıkı kontrol etme hazırlığı yapıyor (Reuters)

Çin merkezli teknoloji şirketi DeepSeek, yeni yapay zeka modelini açık kaynaklı olarak yayımladı. Şirket yeni araçlarının, OpenAI'ın benzer modellerini geride bıraktığını öne sürüyor.

DeepSeek, Kasım 2024'te önizleme versiyonunu kullanıma sunduğu R1 serisini, açık bir MIT lisansı altında 20 Ocak Pazartesi günü piyasaya sürdü. 

MIT lisansı sayesinde yapay zeka modelinin kodu incelenebiliyor, değiştirilebiliyor ve ticari olarak kullanılabiliyor. 

R1, OpenAI'ın geçen yıl çıkan o1 serisi gibi "düşünebilen" veya "mantık yürüten" yapay zeka sınıfında yer alıyor. 

ChatGPT gibi geniş dil modellerinden farklı çalışan bu araçlar, verdikleri yanıtların doğruluğunu kontrol ediyor ve bu nedenle cevap vermeleri biraz daha zaman alıyor. Ancak hata yapma ihtimalini azaltan "düşünce zinciri" sistemi, özellikle bilimsel çalışmalarda ciddi fayda sağlıyor. 

DeepSeek, R1'in matematik, kelime problemleri ve programlama gibi testlerde OpenAI'ın o1'inden daha iyi performans gösterdiğini bildiriyor. Şirketin verilerine göre R1'in geride kaldığı testlerde bile iki model arasında çok az fark var.

Diğer yandan Ars Technica, yapay zeka testlerinin gerçek performansı her zaman yeterince iyi yansıtmadığını ve bu sonuçların henüz bağımsız bir şekilde doğrulanmadığını ifade ediyor.

R1 ailesinin en gelişmiş versiyonu 671 milyar parametre içeriyor. Parametreler temelde modelin problem çözme becerilerinin ne kadar iyi olduğunu gösteriyor. 

Şirket, R1'in 1,5 milyarla 70 milyar parametre arasında değişen "damıtılmış" versiyonlarını da yayımladı. Bunların en küçüğü dizüstü bilgisayarda çalışabilirken, en gelişmiş versiyonu daha güçlü bir donanım gerektiriyor. 

TechCrunch'a göre DeepSeek'in yeni yapay zeka ailesi, performansının yanı sıra o1'den yüzde 90 civarında daha ucuza satılmasıyla da öne çıkıyor. Ayrıca açık kaynaklı modeller genellikle o1 gibi muadillerinin gerisinde kaldığı için R1, teknoloji meraklılarının dikkatini çekti. 

George Mason Üniversitesi'nde yapay zeka alanında çalışan Dean Ball, X'teki gönderisinde şöyle yazdı:

DeepSeek'in damıtılmış modellerinin etkileyici performansı, çok yetenekli muhakeme cihazlarının yaygın bir şekilde çoğalmaya devam edeceği ve yukarıdan aşağıya herhangi bir kontrol rejiminin gözünden uzakta, yerel donanımlarda çalıştırılabileceği anlamına geliyor.

Yeni yapay zeka modelinin, Çin merkezli diğer araçlar gibi karşılaştığı bir sorun var. Asya ülkesindeki yasalara göre "temel sosyalist değerleri içermesi" gereken araçlar, Tayvan'ın özerkliği gibi belirli konular hakkında yanıt vermiyor. Ancak model bulutta değil, Çin dışında yerel olarak çalıştırıldığında böyle bir sınırlama yaşanmıyor. 

ABD ve Çin arasındaki yapay zeka yarışı

DeepSeek'in son serisi, ABD'nin yapay zeka teknolojilerini Çin'e satışına daha fazla kısıtlama getirmeyi düşündüğü bir dönemde çıktı. 

Çin'deki şirketlerin gelişmiş yapay zeka çipleri satın alması daha önce engellenmişti. Ancak görevden ayrılan Joe Biden yönetiminin teklif ettiği yeni düzenlemeler yürürlüğe girerse kısıtlamaların kapsamı genişleyecek. Uzmanlar bu değişikliğin, Çin'in özellikle Ortadoğu'daki ülkeler aracılığıyla ABD çiplerine erişmesini engellemeyi amaçladığını söylüyor. 20 Ocak'ta göreve başlayan Donald Trump, bu teklifle ilgili henüz yorum yapmadı.

Ancak son gelişmelere bakılırsa ABD'nin kısıtlamaları Çin merkezli teknolojilerin önüne geçemiyor. 

TechCrunch, DeepSeek'in yanı sıra Çin merkezli Alibaba ve Kimi'nin de o1'i geride bıraktığı öne sürülen yapay zeka modelleri geliştirdiğini aktarıyor. 

Ayrıca DeepSeek, Aralık 2024'te DeepSeek-V3 adlı başka bir yapay zeka modelini piyasaya sürmüştü. ChatGPT'ye rakip olan araç, GPT-4o ve Anthropic'in Claude Sonnet 3.5'ini yakalamış, Meta ve Alibaba teknolojilerini geride bırakmıştı. 

Şirket, V3'ü sadece iki ayda 5,5 milyon dolara geliştirdiğini öne sürüyor. Uzmanlar bu miktarın, Silikon Vadisi'nde üretilen araçlara harcananın çok altında kaldığını ifade ediyor.

New York Times'a göre ABD'nin kısıtlamalarının, Çinli bilim insanlarını daha yaratıcı yöntemler bulmaya itmesiyle gelişmiş teknolojiler ortaya çıkıyor olabilir. 

ChatGPT'nin eğitim verilerini işlemek için 10 bin Nvidia GPU'ya ihtiyaç duyduğu tahmin edilirken, DeepSeek mühendisleri V3'ün sadece 2 bin çiple eğitildiğini söylüyor.

OpenAI'ın stratejik ortaklarından Microsoft'un CEO'su Satya Nadella, bu hafta İsviçre'nin Davos kentinde düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nda "Çin'deki gelişmeleri çok ama çok ciddiye almalıyız" ifadelerini kullandı.

Independent Türkçe, TechCrunch, Ars Technica, Live Science, New York Times, CNN