İran, Fordo’daki nükleer tesisinde yüzde 20 oranında daha hızlı uranyum zenginleştirmesinin yasal olduğunu savundu

Kemalvendi, Kasım 2021 tarihinde başkent Tahran'daki İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı’nda UAEA Direktörü Rafael Grossi'yi karşılarken (AP)

İran Atom Enerjisi Kurumu, resmi adı Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olan 2015 tarihli nükleer anlaşmanın çökmek üzere olduğu konusunda Batı ülkeleri ile İran arasında gerilimin yaşandığı bir ortamda İran'ın Fordo bölgesinde bulunan yeraltı nükleer tesisinde daha hızlı uranyum zenginleştirme imkanı sağlayan IR6 santrifüjlerini devreye sokma adımının yasal olduğunu savundu.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Cumartesi günü yayınladığı gizli bir raporda, İran'ın uranyum zenginleştirme sürecini hızlandırmak için yeni nesil IR6 santrifüjlerini kullanmaya başladığını bildirdi.
İran Atom Enerjisi Kurumu Sözcüsü Behruz Kemalvendi, gelişmiş IR6 santrifüjlerinden ilk kez Cumartesi günü yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş uranyumun elde edildiğini açıkladı. Ülkesinin bu gelişmeyi iki hafta önce UAEA’ya bildirdiğini belirten Kemalvendi, İran’ın söz konusu santrifüj makineleri zincirinden ilk kez iki hafta önce yüzde 20 zenginleştirilmiş uranyum elde ettiğini kaydetti.
İran’ın resmi haber ajansları Kemalvendi’nin yeni nesil santrifüjlere gaz verilmesinin İran Atom Enerjisi Kurumu'nun meşru görevleri arasında olduğunu söylediğini aktardılar. Ajanslara göre İranlı yetkili ayrıca bin adet yeni nesil IR6 santrifüjün çalışmada kullanılacağını vurguladı.
Reuters, Cumartesi günü yayınladığı gizli raporun, İran’ın 7 Temmuz 2022 tarihinde UAEA’yı bilgilendirdiğine ve aynı gün 166 makinelik IR6 santrifüj grubunu yüzde 5'e kadar zenginleştirilmiş uranyum heksaflorür (UF6) ile beslemeye başladığını bildirdiğine işaret etti. Reuters’ın haberine göre İran, o sırada, uranyumu hangi seviyede zenginleştireceğini açıklamadan, 166 makinelik gelişmiş IR6 santrifüj grubu aracılığıyla uranyum zenginleştirmeye hazırlandığını bildirdi.
Bu tür modifiye edilmiş makinelerin kullanımı, İran'ın daha hızlı ve daha kolay bir şekilde daha yüksek saflık oranına sahip uranyum zenginleştirebileceği anlamına geldiğinden Batılı diplomatlar sık ​​sık 166 makinelik bu gelişmiş IR6 santrifüj grubunun kullanımıyla ilgili endişelerini dile getiriyorlar.
Tahran, 2015 tarihli nükleer anlaşmaya göre Fordo’daki yeraltı tesisini nükleer amaçlı olmayan kullanımlar için bir araştırma ve geliştirme tesisi olarak kullanmayı ve santrifüj envanteri haline getirmeyi kabul etti. Fordo’daki yeraltı tesisinde IR6 santrifüjlerinin kullanılmaya başlanması, nükleer anlaşmayı canlandırılmasına karşı halihazırda zayıf olan beklentilere indirilen bir başka darbe oldu.
İran, geçtiğimiz yıl Nisan ayından bu yana Natanz Nükleer Tesisi’nde yüzde 60'a kadar uranyum zenginleştiriyor. Yani, nükleer silah üretmek için gerekli olan yüzde 90 oranına giderek yaklaşıyor. Bu oran aynı zamanda dünya güçleriyle İran arasında 2015 yılında nükleer anlaşmanın imzalanmasından önce İran’ın ürettiği yüzde 20 seviyesinden çok daha yüksek. Nükleer anlaşma ise İran'ın uranyum zenginleştirme oranını yüzde 3,67 saflıkla sınırlandırıyor.
Nükleer silahların yayılmasının önlenmesi alanından uzmanlar, İran'ın nükleer silah elde etme yönünde ilerlemeyi seçmesi halinde artık tek bir nükleer silah yapmak için yeterli bölünebilir malzemeye sahip olduğu konusunda uyardılar. İran'ın nükleer faaliyetlerinin artması, özellikle şeffaflıktaki hızlı düşüş çerçevesinde alarm durumunu artırdı. İran, geçtiğimiz ay ülke genelinde nükleer çalışmaların yapıldığı çeşitli tesislerde UAEA müfettişlerine ait 20'den fazla gözetleme kamerasını kapattı.
İran, bu adımı, anlaşmayı yeniden canlandırmayı amaçlayan görüşmelerin çıkmaza girdiği ve Batılı güçlerin bir anlaşmaya varmak için zamanın tükenmekte olduğu konusunda uyardığı bir dönemde attı.
Kemalvendi açıklamasında, Aralık 2020 tarihinde İran Meclisi’nden geçen ve ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımlara karşı nükleer anlaşmadaki taahhütlerini ihlal etmekten daha ileri adımlar atmayı öngören bağlayıcı yasaya atıfta bulundu. Tahran, yasanın onaylanmasının ardından bunun Savunma Bakanlığı Araştırma ve İnovasyon Kurumu Başkanı ve nükleer dosyadaki askeri ve güvenlik boyutlarından sorumlu isim olan Muhsin Fahrizade'nin öldürülmesine verilen bir yanıt olduğunu söyleyerek kendini savundu. Ancak İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, geçtiğimiz hafta, üst düzey yetkilileri yasayı geçirmeye ikna etmek için aylardır istişarelerde bulunduğunu açıkladı.
Eski İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif ise geçtiğimiz hafta söz konusu yasayı, geçtiğimiz yıl Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin kazandığı cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olmasını engelleme girişimi olarak değerlendirerek eleştirdi.