عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
YAŞAM

Maymun çiçeği salgınında 'genetik mutasyonların' rolü sorgulanıyor

Geçtiğimiz Mayıs ayında bir tıbbi laboratuvarda maymun çiçeği virüsü ile enfekte olmuş vaka örnekleri (Reuters)
Geçtiğimiz Mayıs ayında bir tıbbi laboratuvarda maymun çiçeği virüsü ile enfekte olmuş vaka örnekleri (Reuters)
TT
TT

Maymun çiçeği salgınında 'genetik mutasyonların' rolü sorgulanıyor

Geçtiğimiz Mayıs ayında bir tıbbi laboratuvarda maymun çiçeği virüsü ile enfekte olmuş vaka örnekleri (Reuters)
Geçtiğimiz Mayıs ayında bir tıbbi laboratuvarda maymun çiçeği virüsü ile enfekte olmuş vaka örnekleri (Reuters)

Maymun çiçeği virüsü, modern tarihteki tüm virüslerden daha hızlı yayılıyor. Washington Eyalet Üniversitesi'nden Virolog Dr. Heather Koehler, bu hızlı yayılmanın virüsün kendisiyle bir ilgisi olduğunu düşünmüyor.
Virüs-konak etkileşimleri konusunda uzman olan Koehler, şu anda yayılımını sürdüren maymun çiçeği suşu üzerinde araştırmalar yürütüyor. Aynı zamanda DNA ve protein dizilerini inceleyerek virüsün genetiğini anlamaya çalışıyor.
1 Ağustos’ta Washington Eyalet Üniversitesi'nin web sitesinde yayınlanan röportajında Kohler, “Bulaşmadaki değişikliği açıklayabilecek yeni büyük mutasyonlar yok. Bunun nedeni, sınırlama stratejilerinin uygun şekilde veya yeterli güçle uygulanmaması veya enfekte kişilerin semptomları tanımaması ve zamanında tedavi araması olabilir” ifadelerini kullandı.
Geçmişteki salgınlar nispeten küçüktü ve hızla kontrol altına alındı. Ancak Temmuz ayı sonu itibariyle 16 bin 500 aşkın maymun çiçeği vakası kaydedildi. Koehler, bunların çoğunun hiçbir virüs vakasının kaydedilmediği, ancak maymun çiçeği genomunda çok az şeyin değiştiği ülkelerde olduğunu vurguladı.
Küçük bir değişikliğin hastalığın yayılmasına yol açması mümkün olsa da, Koehler ve araştırma ekibi, bu kadar büyük bir etkiye sahip görünen herhangi bir belirgin değişiklik bulamadı.
Koehler virüs-konak etkileşimlerini moleküler düzeyde inceliyor ve insan proteinlerinin şu anda dolaşımda olan Batı Afrika kökenli maymun çiçeği türünün proteinleriyle nasıl etkileştiğini araştırıyor.
Batı Afrika türü, maymun çiçeği virüsü için endemik olarak kabul edilir. Bu, hayvanlardan insanlara bulaşabilen zoonotik hastalıklar için bir rezervuar görevi gören türlere sahip olduğu anlamına geliyor.
Geçmişte, endemik olmayan ülkeler, endemik ülkelere seyahat, geleneksel olmayan hayvan konakları veya insandan insana yayılma ile ilişkili vakalar gördü. Ancak Koehler, mevcut salgının öncelikle insandan insana bulaşmaya dayandığını söylüyor.
Maymun çiçeği sebebiyle Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 28 Temmuz’da acil durum ilan etti. Beyaz Saray ise ABD'de maymun çiçeğine karşı ulusal aşı stratejisinin ilk aşamasını duyurdu.
Koehler’e göre, maymun çiçeği hızla kontrol altına alınan önceki salgınlara ve bu benzeri görülmemiş salgının yaygın doğasına dayanarak herhangi bir virologun beklediğinden daha hızlı yayılıyor.
Geçmişte de endemik bölgelere seyahat eden insanlara hastalık bulaştığı pek çok durum oldu. Ancak bu durum insanların temaslarını izole ederek ve aşılayarak kontrol altına alındı. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri de dahil olmak üzere birçok ülkede maymun çiçeği aşı stokları bulunuyor. Aşılar, Washington eyaletindeki King County gibi ciddi şekilde etkilenen bölgelere dağıtıldı ancak bu dozlar yayılmayı durdurmak için yeterli olmadı.
Koehler, sorunlardan birinin, hastalığın bir kuluçka dönemi olduğu için, insanların maymun çiçeğine maruz kaldıklarını fark etmemeleri olduğunu düşünüyor. Hastalık semptomlar ortaya çıkana kadar bulaşıcı değil. Ateş, kas yorgunluğu ve şiddetli baş ağrısını hastalığın semptomlarından, ancak cilt lezyonları virüsün açıklayıcı bir işareti.
Uzmanlar, lezyonların avuç içi ve ayak tabanları dahil olmak üzere vücudun herhangi bir yerinde ortaya çıkabileceğini söylüyor.
Koehler ayrıca hastalığın yanlış yorumlanmasının (maymun çiçeğinin öncelikle eşcinseller tarafından yayıldığı inancının) sorunu daha da kötüleştirdiğinden endişe ediyor.
Maymun çiçeğinin el sıkışma veya sarılma dahil her türlü yakın temas yoluyla bulaşabileceğini ve son zamanlarda çocuklarda iki vaka tespit edildiğini söyleyen Koehler, bunun endişe verici olduğunu çünkü çocuklar ve hamile kadınların hastalığın en kötü etkilerine karşı en savunmasız olanlar arasında olduğunu bildirdi.
Koehler, bazı medya kuruluşlarının maymun çiçeği hakkında konuşma şeklini eleştirerek, bunu yalnızca taraflı ve yanlış olmakla kalmayıp, aynı zamanda insanların tıbbi yardım aramasını da engelleyebileceğini belirtti. Virolog açıklamasında, “Temas yoluyla bulaşan hiçbir hastalığı etiketlememeliyiz. Cinsel yöneliminiz önemli değil, ne tür bir fiziksel müdahaleniz olduğu önemli değil, bir kişiyle uzun süreli fiziksel temasta bulunduysanız enfekte olmanız olası” ifadelerini kullandı.
Maymun çiçeği semptomları arasında ateş, baş ağrısı, şişmiş lenf düğümleri, boğaz ağrısı, titreme, bitkinlik ve ciltte kızarıklık gibi etkiler görülebiliyor.

Daha fazlasını oku

 
 
YAŞAM

ABD Sağlık Bakanlığı’ndan antidepresan hamlesi

ABD Sağlık Bakanlığı, ilaç dışı müdahaleleri teşvik edecek (Reuters)
ABD Sağlık Bakanlığı, ilaç dışı müdahaleleri teşvik edecek (Reuters)
TT
TT

ABD Sağlık Bakanlığı’ndan antidepresan hamlesi

ABD Sağlık Bakanlığı, ilaç dışı müdahaleleri teşvik edecek (Reuters)
ABD Sağlık Bakanlığı, ilaç dışı müdahaleleri teşvik edecek (Reuters)

ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. Amerikalıların daha az antidepresan kullanması için harekete geçti.

Kâr amacı gütmeyen Amerika'yı Yeniden Sağlıklı Yap Enstitüsü'nün (Make America Healthy Again Institute) pazartesi günkü etkinliğinde konuşan Kennedy Jr. şunları söyledi:

Çok sayıda hasta, riskleri, bu ilaçları ne kadar süreyle kullanacağını veya nasıl bırakacağını net şekilde anlamadan tedaviye başlıyor. Bu sorunu çözeceğiz.

Wall Street Journal'ın aktardığına göre bakanlık, ruh sağlığı sorunlarında ilaç dışı müdahaleleri teşvik eden bir bildiri üzerinde çalışıyor. Ayrıca doktorlara kılavuz hazırlanması, federal onaylı sağlık merkezlerindeki personelin "psikiyatrik ilaç riskleri, doz azaltma ve ilaç kesme" konularında eğitim alması planlanıyor.

Sağlık bakanı, "Şunu açıkça belirtmek isterim: Eğer psikiyatrik ilaç kullanıyorsanız, size bunları bırakmanızı söylemiyoruz. Sizin ve doktorunuzun, durumunuzla ilgili doğru kararı verebilmesi için gerekli bilgiye ve desteğe sahip olmanızı sağlıyoruz" diye ekledi.

Kennedy Jr., ABD'de okullara düzenlenen bazı silahlı saldırılarla antidepresan kullanımını kanıt olmaksızın ilişkilendirdiği açıklamalarıyla gündem olmuştu.

Amerika'yı Yeniden Sağlıklı Yap Enstitüsü'nün geçen yıl yayımladığı raporda, çocuklara psikiyatrik ilaçların "aşırı reçete edildiği" savunulmuş, bu ilaçların yoğun kullanımının yan etkilere neden olabileceği belirtilmişti.

Antidepresanlar, ABD'de en yaygın reçete edilen ilaçlar arasında. 2025'te 30 binden fazla ABD'li yetişkinle yapılan bir ankette, katılımcıların yüzde 16,6'sının antidepresan kullandığı ortaya konmuştu.

Amerikan Psikoloji Derneği (APA), yetişkinlerde depresyon tedavisi için serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) diye adlandırılan ilaçlar veya diğer reçeteli antidepresanlarla terapi uygulanmasını öneriyor. Ancak bu ilaçları bırakmanın zorluğuyla ilgili tartışmalar da son yıllarda gündemden düşmüyor.

Öte yandan etkinliğe büyük tıp kuruluşlarından temsilci katılmaması dikkat çekti. APA Genel Müdür Dr. Marketa Wills, "aşırı reçete yazma hipotezine" itiraz ettiğini belirtti:

Tıbbın her alanında muhtemelen hem aşırı hem de yetersiz reçete yazma vakaları vardır, ruh sağlığı hizmetlerinde de durum benzer.  Öte yandan ruh sağlığı tedavisine ihtiyaç duyduğu halde bu hizmetlere hiç erişemeyen kişiler de var.

Wills, bakanın ruh sağlığı meselelerine odaklanmasını memnuniyetle karşıladıklarını söylerken, APA olarak ilaç reçete edilmesine ilişkin klinik kılavuzların hazırlanması sürecine dahil olmak istediklerini de vurguladı.

Independent Türkçe, Wall Street Journal, New York Times

YAŞAM

Güneş Sistemi'nin uzak köşesinde bilim insanlarını şaşırtan keşif

2002 XV93'ün ince atmosferi yıldız örtülmesi denen olay sayesinde keşfedildi (Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi/Ko Arimatsu)
2002 XV93'ün ince atmosferi yıldız örtülmesi denen olay sayesinde keşfedildi (Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi/Ko Arimatsu)
TT
TT

Güneş Sistemi'nin uzak köşesinde bilim insanlarını şaşırtan keşif

2002 XV93'ün ince atmosferi yıldız örtülmesi denen olay sayesinde keşfedildi (Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi/Ko Arimatsu)
2002 XV93'ün ince atmosferi yıldız örtülmesi denen olay sayesinde keşfedildi (Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi/Ko Arimatsu)

Gökbilimciler Güneş Sistemi'nin en dış kısımlarındaki küçük bir gökcisminde ilk kez atmosfer keşfetti. Bulgular, atmosfer oluşumuna dair bilinenlere meydan okuyor.

Güneş Sistemi'nin sınırında yer alan Kuiper Kuşağı'nda Neptün ötesi cisim (NÖC) denen, buzul ve kayalık binlerce cisim bulunuyor. Neptün'ün yörüngesinin ötesinde yer aldıkları için bu şekilde adlandırılan bu dünyalar, Güneş Sistemi'nin erken dönemine dair fikir veriyor.

NÖC'lerin en büyüğü olan Plüton ince bir atmosfer barındırırken, ondan sonra gelen daha küçük cüce gezegenlerde böyle bir katman gözlenmemişti.

Dondurucu soğuklar ve zayıf yüzey kütleçekimi nedeniyle bu NÖC'lerin atmosferi olamayacağı düşünülüyordu.

Gökbilimciler bu cisimlerin çok küçük ve uzak olması nedeniyle onları her zaman detaylıca inceleme fırsatı bulamıyor.

Japonya Ulusal Astronomik Gözlemevi'nden Ko Arimatsu liderliğindeki araştırmacılar, 2024'te (612533) 2002 XV93 isimli NÖC'yi gözlemlemek için nadir bir fırsat yakaladı.

Ekip, parlak bir yıldızın önünden geçeceği sırada cismi inceleyebilmek için Kyoto ve Nagano Prefektörlüğü'ndeki gözlemevlerinin yanı sıra Fukuşima'daki amatör bir bilim insanı tarafından işletilen teleskobu kullandı.

Bir gökcisminin, arka plandaki parlak bir yıldızın önünden geçmesiyle yaşanan ve yıldız örtülmesi diye bilinen bu olay, uzak ve küçük cisimlerin büyüklüğü, şekli ve özellikleri hakkında bilgi edinme imkanı sunuyor.

Normalde böyle bir olayda yıldızın ışığının, örtülme süreci boyunca keskin bir değişim geçirmesi gerekir. Yani ışığın, cisim yıldızın önüne geçtiğinde aniden kesilmesi ve ardından aynı keskinlikte geri gelmesi beklenir.

Ancak bulguları hakemli dergi Nature Astronomy'de dün (4 Mayıs) yayımlanan çalışmaya göre 2002 XV93, yıldızın önünden geçerken ışık kademeli bir şekilde azaldı. Bilim insanları bu durumun bir atmosferin varlığına işaret ettiğini söylüyor.

CNN'e konuşan Arimatsu "Gözlem verileri, gölgenin kenarına yakın yıldızın parlaklığında yaklaşık 1,5 saniye süren yumuşak bir değişim gösterdi" diyerek ekliyor: 

Bu türden yumuşak bir parlaklık değişiminin doğal açıklaması, yıldız ışığının cismin etrafındaki çok ince bir atmosfer tarafından bükülmesi olabilir.

Sadece 500 kilometre çapa sahip 2002 XV93'ün atmosfer barındırması son derece çarpıcı bir bulgu. Buna karşılık Plüton, 2 bin 377 kilometre çapa sahip. 

Araştırmacılar kararma ve aydınlamaya dayanarak cismin ne tür bir atmosferi olduğunu saptamaya çalıştı. Plüton'un atmosferini temel alan ekip, büyük ölçüde metan, azot ve karbonmonoksitten oluşan bir bileşime sahip olabileceğini düşünüyor.

NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu'yla yapılacak gözlemler, atmosferin yapısı hakkında daha kesin veriler sunabilir.

Atmosferin yoğunluğunu da hesaplayan gökbilimciler, deniz seviyesindeki Dünya atmosferinden yaklaşık 5 ila 10 milyon kat daha ince olduğunu tespit etti.

Bilim insanları atmosferin nasıl oluştuğunu henüz bilmese de iki tahminleri var. Cismin Plüton'da olduğu gibi kriyovolkanları varsa bunlar, yüzeyin altındaki metan, azot veya karbonmonoksit gibi gazları serbest bırakabilir. Bir diğer ihtimal de kuyrukluyıldız benzeri cisimlerin 2002 XV93'e çarparak yüzeyin altındaki gazları açığa çıkarmış olması.

Arimatsu, eğer ikinci senaryo doğruysa atmosferin sadece birkaç yüz yıl varlığını sürdürebileceğini ancak düzenli kriyovolkan aktivitesi atmosferi sürekli yeniliyorsa çok daha uzun süre dayanabileceğini belirtiyor.

Arimatsu, "Gelecekteki örtülme gözlemleri basınçta istikrarlı bir azalma gösterirse, bu çarpma sonucu meydana gelen kısa süreli bir atmosfer anlamına gelir" diyor.

Araştırmacılar diğer NÖC'lerin atmosferi olup olmadığını öğrenmek üzere çalışmalarını sürdürmeyi planlıyor. Bu sayede 2002 XV93'ün bir istisna olup olmadığını anlamayı umuyorlar.

 

Independent Türkçe, Science Alert, CNN, Nature Astronomy

YAŞAM

Bilim insanları esnemenin şaşırtıcı faydalarını ortaya çıkardı

Peru'daki Miraflores Merkez Parkı'nda bir kedi esniyor (AFP)
Peru'daki Miraflores Merkez Parkı'nda bir kedi esniyor (AFP)
TT
TT

Bilim insanları esnemenin şaşırtıcı faydalarını ortaya çıkardı

Peru'daki Miraflores Merkez Parkı'nda bir kedi esniyor (AFP)
Peru'daki Miraflores Merkez Parkı'nda bir kedi esniyor (AFP)

Çığır açıcı yeni bir araştırma, esnemenin beyindeki sıvıların düzenlenmesinde gözden kaçmış bir rol oynayabileceğini gösterirken, esnemeyi bastırmaya çalıştığımızda neler yaşandığına da ışık tutuyor.

Daha önce bu davranışın esasen oksijen seviyelerini düzenlemek için evrimleştiği düşünülüyordu. Alternatif teoriler ise esnemenin, aynı türden diğer bireylere yorgunluk sinyali vermeye yaradığını öne sürüyordu.

MR taramaları kullanılan yeni araştırmada, esnemenin beyin-omurilik sıvısının beyinden dışarı akışını yeniden düzenlediği tespit edildi. Bu sıvının beyinden atık maddeleri uzaklaştırmaya ve kritik kimyasalları taşımaya katkı sağlayarak basınç dengesini koruduğu ve organın genel sağlığını desteklediği biliniyor.

Çalışma ayrıca her insanın biraz farklı şekilde esnediğini de belirtiyor.

Hakemli dergi Respiratory Physiology & Neurobiology'de yayımlanan çalışmada, "Anlaşılan esneme, son derece uyarlanabilir bir davranış ve fizyolojik önemi üzerine yapılacak daha fazla araştırma meyve verebilir" ifadeleri yer alıyor.

Esneme; çene, baş ve boynun tutarlı ve tekrarlanabilir bir düzende koordineli hareketini içeriyor. Çalışmaya göre bu hareketler, beyin ve omurilik çevresindeki beyin-omurilik sıvısının akışını etkiliyor.

Çalışmada 22 sağlıklı katılımcının beyin sapı ve üst omurga çevresindeki sıvı akış yollarının, normal ve derin nefes alma gibi hareketlerin yanı sıra bastırılmış esnemelere kıyasla esnemeden nasıl etkilendiği incelendi.

Araştırmacılar, esnemelerin normal nefes almaya kıyasla beyin-omurilik sıvısı akışını artırdığını saptadı ve bu da davranışın, sadece yorgunluğu gösteren bir sosyal işaretin ötesinde "işlevsel bir fizyolojik amaç" taşıdığına işaret ediyor.

Derin nefesler de sıvı akışını artırıyor gibi görünse de esneme, beyin-omurilik sıvısı çıkışıyla "daha sık" ilişkilendirildi.

Buna karşılık derin nefes alma, ters yönde beyin-omurilik sıvısı akışı gösterdi.

Çalışmada bulaşıcı esnemenin bile, derin veya normal nefes alma sırasında görülmeyen, nefes verme aşamasında belirgin bir beyin omurilik sıvısı akışına yol açtığı tespit edildi.

Araştırmacılar, bir kişinin her esnediğinde kas hareketlerinin neredeyse aynı olduğunu saptayarak esnemenin beyin sapı tarafından kontrol edilen istemsiz bir hareket olduğunu doğruladı.

Dikkat çekici bir şekilde, bastırılmış esnemeler bile bastırılmayanlarla neredeyse aynı süreye sahipti; bu da bastırmanın altta yatan süreci etkilemediği anlamına geliyor.

Bilim insanları, "Esneme bir kez başladıktan sonra, kısmen örtülebilen ancak tamamen kesilmesi zor olan yapılandırılmış bir süreç olarak ilerliyor" diye açıklıyor.

Çalışmada esneme sırasında gözlemlenen akış modeli, bunun beyindeki çözünen madde taşınımı ve ısı alışverişini de etkilediğine işaret ediyor.

Araştırmada şu ifadeler kullanılıyor:

Esneme sırasında beyin-omurilik sıvısıyla venöz kan akışının uyumu ve karotis arter kan akışındaki artış, ısı alışverişini optimize ederek beynin soğumasına katkıda bulunabilir.

Daha hedefe yönelik beyin çalışmalarıyla doğrulanırsa bu bulgular, migren gibi beyin-omurilik sıvısı akışının bozulduğu rahatsızlıklar hakkında daha fazla bilgi sağlayabilir.

Independent Türkçe