Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu: ABD'nin GKRY'ye silah ambargosunu kaldırma kararına somut adımla cevap vereceğiz

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, "ABD'nin bu kararına (GKRY'ye silah ambargosunu kaldırması) somut adımla cevap vereceğiz. Madem tırmanma istiyorsunuz Ada'da, biz de gereğini yapacağız." dedi.

Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu (EPA)
Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu (EPA)
TT

Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu: ABD'nin GKRY'ye silah ambargosunu kaldırma kararına somut adımla cevap vereceğiz

Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu (EPA)
Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu (EPA)

Çavuşoğlu, "2023'e Doğru Şehir Buluşmaları" programı kapsamında geldiği Muğla'da, Sıtkı Koçman Üniversitesi Öğrenci sarayı VIP Salonu'nda basın toplantısı düzenledi.
Kıbrıs Rum kesimine silah yardımı hakkında konuşan Çavuşoğlu, "Bu konu Milli Güvenlik Kurulunda değerlendirildi. Bu noktaya nasıl geldik. Biz garantör ülkeyiz. Garantör ülke olarak KKTC'nin de haklarını savunmak zorundayız. Oradaki Türk kardeşlerimizi korumak, kollamak bizim hakkımız. 1960'lar, 1974'ler konuşuluyor ama o günler geçti artık. O günlere dönülmesine müsaade etmeyiz. Her zaman KKTC'nin haklarını koruduk, koruyacağız." açıklamasında bulundu.
ABD'nin son dönemde aldığı bir kararının olduğunu anımsatan Çavuşoğlu, şunları kaydetti:
"Güney Kıbrıs Rum kesimine yönelik silah ambargoları var. Bunun da sebeplerinden bir tanesi, Rum tarafının kara para aklamada en önde gelen yerlerden birisi olması. Neymiş efendim, son zamanlarda Rum kesimi ABD ile kara para aklama konusunda iş birliği yapmış. Kara para aklama konusunda da iş birliği yapmış olabilir. Benim elimde veriler olmadığı için net bir şey söyleyemeyeceğim. Ama bunun karşılığı Rum tarafının ABD'den silah almasına izin vermek mi olması lazım. Başka destekler verebilir, maddi destek verebilir. Ama Ada'da Türk tarafı-Rum tarafı dengesi var. ABD, Türkiye ve Yunanistan arasında da bir denge politikası izliyordu. Bu politikadan 2 yıldır uzaklaşmaya başladı. Bu konuda biz uyardık. Bu son kararıyla da aslında denge politikasını tamamıyla bozduğunu, tamamen Rum yanlısı olduğunu gösteriyor ABD. ABD bir karar aldı. Rum tarafı silah alır, almaz. Bugüne kadar KKTC'de biz gerekli tedbirleri aldık. Bu karardan sonra biz de ilaveten buraya ne gerekiyorsa takviye yapacağız. Silah anlamında ne gerekiyorsa bunu yapacağız. ABD'nin bu kararına biz somut adımla cevap vereceğiz. Madem tırmanma istiyorsunuz Ada'da, biz de gereğini yapacağız. KKTC ve Kıbrıs Türkünü korumak için her türlü adımı atacağız."
Bunların teknik konular olduğunu anlatan Çavuşoğlu, Milli Savunma Bakanlığının bu konuda değerlendirmelerini yaptığını söyledi.
ABD'nin bu kararına somut bir adımla tepki vermeleri gerektiğini belirten Çavuşoğlu, "Artık başkalarının aldığı kararlara boyun eğmeyen bir Türkiye'nin olduğunu da dosta düşmana herkese göstermemiz gerekiyor." ifadesini kullandı.
Çavuşoğlu, Yunanistan'ın uluslararası hukuka aykırı bir şekilde silahsızlandırılmış adaların statüsünü ihlal etmesiyle ilgili olarak Türkiye'nin gerekli tedbirleri alacağını bildirdi.
"Biz de NATO üyesiyiz, biz olur vermeseydik Yunanistan NATO'ya üye olamazdı." diyen Çavuşoğlu, "Biliyorsunuz Yunanistan ayrıldı ve tekrar geldi. Yunanistan 'Arkamda o var, yanımda bu var.' gibi söylemlerin arkasına sığınırsa kendini aldatmış olur. Yarın herhangi bir durumda geçmişte olduğu gibi bugün kendisine gaz verenlerin hiçbirisini Yunanistan yanında göremez. Biz komşuyuz, biz yan yana olan iki ülkeyiz. Sorunlarımız var ve bunları çözmek için diplomasiyi ön plana çıkardık." dedi.
"AB, maalesef yüzde 100 haksız olduğu halde Yunanistan'ın yanında olmaya çalışıyor."
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 14 Mart'ta Yunanistan Başbakanı'nı İstanbul'da misafir ettiğini ve burada gayet güzel bir mutabakata varıldığını hatırlatan Çavuşoğlu, şunları söyledi:
"Diplomasi yoluyla sorunlarımızı çözelim, birbirimizin aleyhinde olmayalım, üçüncü ülkeleri devreye sokmayalım. Mutabakat buydu ama Yunanistan 15 gün geçmedi tam tersine davranmaya başladı. Miçotakis'in New York'a gitmesiyle birlikte. Böyle uluslararası hukuktan yana olması lazım. Anlaşmalar varsa bu anlaşmalara uymak gerekiyor. Sonuçta Yunanistan'ın AB'nin arkasına sığınmasının da Yunanistan'a bir faydası olmaz. Siyasi cevaplar, demagoji, zayıf, cılız, hukuki argümanları ortaya koyamıyor. Tüm bu tezlerini ve yalanlarını çürüten mektuplarımızı görünce zaten zıvanadan çıktılar. Yunanistan AB tam arkamızda olur anlayışına sığınırsa yanılır. AB maalesef yüzde 100 haksız olduğu halde Yunanistan'ın yanında olmaya çalışıyor. O da uluslararası hukukun, hukukun üstünlüğünün, hakkın, hukukun eviyiz diye caka satan bir örgütten bahsediyoruz. Onlar da sorunun çözümüne katkı sağlamıyor. Oysa biz sorunlar için çözüm önerileri sunuyoruz. Hem Kıbrıs'ta hakça paylaşım, hem Ege'de sorunların çözümüyle ilgili biz her zaman öneriler ortaya koyuyoruz ama bizim üyemiz her şartta haklıdır yaklaşımının da bir faydası olmaz."
12 adaların silahlandırılmasını nasıl değerlendiriyorsunuz sorusu üzerine, Çavuşoğlu, şunları ifade etti:
"Silahsızlandırılmış adalardan bahsediyorum. Yunanistan’ın ihlal ettiği adalar. 1923 Lozan Antlaşması ile Yunanistan'a verildi bunların bir kısmı. Biz bu anlaşmanın tarafıyız. Bir kısım da 1947 Paris Barış Antlaşması ile verildi. Biz o anlaşmanın tarafı değiliz ama Türkiye’nin taraf olup olmaması da önemli değil. Bu anlaşmalar niçin imzalanmış? Barışı tesis etmek için imzalandı. Barışın şartları olarak Yunanistan’a ‘Bu adaları tamam sana verdik, senin ama bunları silahlandıramazsın.’ Yunanistan bu adaları 1960’larda silahlandırmaya başladı. Önce inkar etti, sonra Kıbrıs Barış Harekatı'ndan sonra 'Bize tehdit var o yüzden silahlandırıyoruz.' dedi. Tabii bu statü ihlali o günlerde başladı. Biz bu silahsızlandırılmış adaların statüsünü ihlal eden Yunanistan’ı bu adımlarına karşı BM'ye bir mektup yazdık. Dedik ki 'Bu alınan adalar bu şartlarda verildi, anlaşmalar da ortada. Dolayısı ile Yunanistan bu ihlalden vazgeçmezse bu adaların egemenliği tartışılır.' Yunanistan hukuki bir cevap vermek yerine 'Türkiye bizim egemenliğimizi ihlal ediyor, tehdit ediyor.' demeye başladı. Oysa anlaşmalar var. Anlaşmayı ihlal eden Yunanistan. 8 ay sonra bir cevap yazdı. Biz tabii bir cevap daha yazdık. Yunanistan’ın iki cevabı oldu. İkisi de zayıf, cılız siyasi demogojiden ibaret. Hukuki yönü çok zayıf. Biz en son geçtiğimiz günlerde üçüncü bir mektubumuzu hukukçular ile oturduk. Yunanistan’ın içine düştüğü komik durumu anlatırken yine hukuki argümanlarımızı bir kere daha güçlü bir şekilde ortaya koyduk. Yunanistan’ı da esasen zıvanadan çıkaran bu, delirten bu. Türkiye soğukkanlı hukuki argümanları, bu anlaşmalara ne kadar bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Yunanistan diyor ki 1947 Paris Barış Antlaşması'na Türkiye taraf değil. Türkiye'nin taraf olup olmaması değil, o zaman sana verilmiş, İtalyanlar vermiş ama şart koşmuş. İmza atmışsın. Kime karşı silahlandırıyorsun bunu. Türkiye'ye karşı silahlanıyorsun. Silahlandırmayacaksın. Barışın korunması için bu şart. Bu şartı bozuyorsan Türkiye'nin de eli kolu bağlı olarak beklemesi mümkün değil. Dedeağaç ve diğer bölgelerde ABD'nin sığınak yapması değişik bahaneler, efendim Rusya imiş, oraymış, buraymış, vesaire ama görüntüler öyle değil. En son Yunanistan’a verilen zırhlı araçları da bizim uçaklarımız tespit etti. Bundan da çok rahatsız oldular. Attıkları her adımın farkında olduğumuzdan da rahatsız oldular. Bu silahsızlandırılmış adaların statüsünü ihlal ettikleri bu adaları da bazılarını getirdiler bunu de tespit ettik. Bunun peşini tabii bırakmayacağız. Yunanistan ve Ankara büyükelçilerini bakanlığımıza çağırdık. Gerekli protestoları yaptık. Bundan sonra da adımlarımızı buna göre atacağız."
Mavi Vatan’a ilişkin bir soruyu yanıtlayan Çavuşoğlu şunları kaydetti:
“Dış politika milli bir politikadır. Dış politikayı içerideki kısır çekişmelere kurban etmemek lazım. Türkiye'nin milli menfaatlerini bir siyasete ya da çekişmeye kurban etmemek lazım. Adalarla ilgili önceden muhalefet milletvekilleri de gündeme getiriyordu, şimdi getirmiyorlar. Neden getirmiyorlar? Çünkü biz onlara gerçekleri belgelerle arşivlerle gösterdik. Ne yapıyorlardı? ‘AK Parti hükümetleri döneminde şu oldu bu oldu’ Bizim cevabımız gayet net. Biz AK Parti iktidarları ya da Cumhur İttifakı temize çıksın diye ülkemize zarar verecek açıklamalardan da imtina ediyoruz. Yani muhalefeti kötülemek için AK Parti'yi temize çıkarmak için ülkemizin menfaatlerine zararlı ise adım atmaktan biz imtina ederiz. Cumhurbaşkanı'mız da biz de öyle ama bizim cevabımız net. 1996 Kardak krizinden sonra hukuki ve fiziki statüsünde herhangi bir değişiklik olmamıştır. En son zırhlı araç. Zaten adaların statüsü zaten 60’lı yıllardan itibaren ihlal edilmiş. Bu bir mazeret değil ama yani ilaveten bu zırhlı araçları gönderdiler. Onu saymazsak, 1996 Kardak krizinden sonra böyle bir statünün ihlali olmamıştır. Dolayısıyla AK Parti'yi kötülemek için kara propaganda yapmaya gerek yok."
Çavuşoğlu, burada yaptığı konuşmada, Muğla'nın turizm ve tarımın göz bebeği olduğunu, Muğla ve 13 ilçesinde çeşitli programlarla hemşehrileriyle bir araya geleceklerini söyledi.
Toplam uzunluğu 1400 kilometreyi bulan sahiliyle Muğla'nın ülkenin en uzun kıyı şeridine sahip olduğunu belirten Çavuşoğlu, "Ege'deki haklarımızın korunmasında Muğla bizim için çok önemlidir. Yörük Türkmen diyarı Muğla'mız Antalya gibi ülkemizin turizm lokomotifidir. Turizm diplomasisine çok büyük önem veriyoruz. Bakanlık olarak Turizm Bakanlığımızın bu konudaki çalışmalarına da büyük önem veriyoruz. Turizm diplomasisinin bize de çok katkısı var." dedi.
Çavuşoğlu, daha fazla ve nitelikli turist çekmek için Kültür ve Turizm Bakanlığı ve sektör temsilcileriyle iş birliğinde çalıştıklarını anlattı. Türkiye'nin her coğrafyada diplomasisiyle iz bıraktığını dile getiren Çavuşoğlu, şöyle konuştu:
"Kafkaslar, Balkanlar, Afrika, Karayipler, Avrupa ve Asya... Her coğrafyada etkin ve güçlü bir Türkiye var. Geniş ufuklu, gerçekçi ve ilkeli bir politika yürütüyoruz. Her coğrafyada insanımızın girişimci yanı ve medeniyetimizin insani değerleriyle boy gösteriyoruz. Hem doğuyla hem batıyla konuşabilmemiz dış politikamıza güç katıyor. Türkiye kritik süreçlerin, diyalogları kolaylaştırıcı ve çözüm üreten ana aktörleri arasındadır. Avrupa'nın ortasındaki savaş 7 aydır devam ediyor. Salgın iklim değişikliği göç, enerji ve gıda krizleri gibi küresel sınamalar var. Bunlarla karşı karşıyayız. Küresel sistemin bu sınamalara çözüm üretemediğini bugün herkes kabul ediyor. Sistemin içinde olanlar da kabul ediyor."
Kriz dönemlerinde sağduyu, diyalog ve diplomasiyi öne çıkaran aktörlere ihtiyaç olduğuna dikkati çeken Çavuşoğlu, Cumhurbaşkanı'nın liderliğinde Türkiye'nin ortaya koyduğu küresel iddiayla tüm insanlığın sorunlarına çözüm arayışı içerisinde olduğunu vurguladı.
"Bambaşka bir Türkiye'yi hep birlikte inşa ettik"
Diplomasideki yoğun çabanın yanında birlikte ülkede de büyük hizmetler yapma gayretinde olduklarını ifade eden Çavuşoğlu, "Hükümetimiz son 20 yılda ortaya koyduğu eserlerle mihenk taşı haline gelmiştir. Türkiye’nin her bir köşesine yayılmış hizmetlerimiz var. Medeniyet bize bırakılan en büyük emanet. Muğla'da son 20 yılda 40 milyar lirayı aşan önemli kamu yatırımları gerçekleştirdik. Sağlık alanında yaptığımız bu devrim Muğla'nın sağlık turizmine canlılık getirecek hem şehir hem ülke ekonomisine önemli katkılar sağlayacak." diye konuştu.
Çavuşoğlu, konuşmasında Muğla'nın sağlık, eğitim ve diğer alanlarda yaptığı yatırımlar hakkında bilgi verdi. Muğla'da tek bir öğrencinin eğitim yılında açıkta kalmadığını vurgulayan Çavuşoğlu, tüm öğrencilerin yurtlara yerleştiğini bildirdi.
Muğla'nın turizmin yanında aynı zamanda tarım şehri olduğuna işaret eden Çavuşoğlu, 2 milyar lira destekle çiftçileri de yalnız bırakmadıklarını belirtti.
Ülkede son 20 yılda turizm, tarım, sanayi ve diplomaside büyük atılımlar yaşandığını vurgulayan Çavuşoğlu, "Bambaşka bir Türkiye'yi hep birlikte inşa ettik. Ülkemizi daha ileriye hep birlikte ileriye taşıyacağız." dedi.
Çavuşoğlu, Muğla'nın tarımdan turizme Türkiye ekonomisine ciddi katkı sağladığını, devletin de Muğla ekonomisini daha yukarıya taşımak için çalışacağını kaydetti.



Putin ve Arakçi İran’daki savaşı sonlandırma tekliflerinin perde arkasında ne konuştu?

Putin ve Arakçi arasındaki görüşme, yeni bir askeri tırmanışın önüne geçecek güvencelerin bulunmasını ele aldı (Görsel yapay zeka ile tasarlandı)
Putin ve Arakçi arasındaki görüşme, yeni bir askeri tırmanışın önüne geçecek güvencelerin bulunmasını ele aldı (Görsel yapay zeka ile tasarlandı)
TT

Putin ve Arakçi İran’daki savaşı sonlandırma tekliflerinin perde arkasında ne konuştu?

Putin ve Arakçi arasındaki görüşme, yeni bir askeri tırmanışın önüne geçecek güvencelerin bulunmasını ele aldı (Görsel yapay zeka ile tasarlandı)
Putin ve Arakçi arasındaki görüşme, yeni bir askeri tırmanışın önüne geçecek güvencelerin bulunmasını ele aldı (Görsel yapay zeka ile tasarlandı)

Said Tanios

İran nükleer dosyası, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasındaki görüşmelerin gündeminde ön sıraya yerleşti. Yüzde 60 zenginleştirilmiş İran uranyumunun ‘muhafaza altına alınması’ meselesinde Moskova'nın üstlenebileceği role ilişkin teklifler masaya yatırıldı.

Putin ile Arakçi arasındaki görüşme aynı zamanda İran'ın Washington ile askıda kalan dosyaları birden fazla uluslararası tarafa dağıtma yönelimi çerçevesinde yeni bir askeri gerilimi önleyecek güvencelerin bulunmasını da ele aldı.

İran’ın Moskova Büyükelçisi Kazım Celali, Arakçi'nin ziyaretinin ABD ile gerilimi sona erdirmeye yönelik diplomatik hareketler kapsamında değerlendirildiğini ve Rusya-İran iş birliğinin başta siyasi ve askeri alanlar olmak üzere güçlendirilmesini de kapsadığını teyit etti.

İran'ın önerileri

Sızdırılan diplomatik bilgilere göre, Arakçi, Moskova'ya ‘İran Dini Lideri’nden’ bir mesajla geldi. Bu mesaj, bölgedeki derin gerilimler ve Washington ile müzakerelerin çıkmaza girdiği bir ortamda Rusya'nın desteğini talep etmeyi amaçlıyor ve aşağıdaki noktalara odaklanıyor:

1- Nükleer dosyayı savaşın sona erdirilmesiyle ilişkilendirme girişimi:

Raporlar, Tahran'ın (Pakistan’ın arabuluculuğu ve ardından Moskova’nın aracılığıyla) üç aşamalı çözümü içeren bir teklif sunduğunu ortaya koydu. Bu teklif, nükleer dosyanın geçici olarak ertelenmesini, ABD ve İsrail saldırılarının sona erdirilmesini ve İran'a yönelik deniz ablukasının kaldırılmasını, bunun karşılığında Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı üzerinde mutabık kalınacak kolaylaştırıcı koşullar çerçevesinde açmasını öngörüyor.

İran’ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumunun muhafaza altına alınması ve daha fazla uranyum zenginleştirilmemesine ilişkin güvenceler ile Rusya'nın her iki tarafça güvenilir bir garantör olarak üstlenebileceği rol çerçevesinde Moskova, 2015 yılında yaptığına benzer şekilde gerilimi azaltmak amacıyla İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu kendi topraklarına kabul etme ve depolama teklifini yeniledi. Bu mesele, Arakçi'nin Rus yetkililerle görüşmelerinin odak noktasını oluşturdu. Görüşmelerde 450 kilogramlık zenginleştirilmiş uranyumun İran toprakları dışına çıkarılmaması ve Buşehr reaktöründe bu reaktörü işleten Rus uzmanların gözetimi ve güvencesi altında muhafaza altına alınması seçeneği de ele alındı.

Savaşı tamamen sona erdirecek ve ABD ile İsrail'in gelecekte İran'a saldırı düzenlemeyeceğini güvence altına alacak bir uzlaşıya ulaşılmasının zorunluluğu, bu konuda Arakçi, ülkesinin söz konusu uzlaşının koşullarını ve nükleer ile askeri tesislerine yönelik saldırıların yinelenmeyeceğine dair güvenceleri müzakere etmeye hazır olduğunu teyit etti.

Moskova'daki Rus ve İranlı diplomatlar, Arakçi'nin ziyaretinin Rusya’nın desteği talep etmek, Tahran'ın konumunu güçlendirmek ve Batı baskıları karşısında Rusya'nın yardımıyla stratejik bir denge aramak amacıyla gerçekleştiği konusunda hemfikir.

Özetle İran’ın önerileri; bölgedeki savaşın durdurulmasına ve deniz geçiş yollarının açılmasına en yüksek önceliği tanıyan, buna karşılık nükleer dosyanın siyasallaştırılmamasını ve Rusya ile varılacaklar da dahil olmak üzere teknik mutabakatlar çerçevesinde tutulmasını, özellikle de yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumun depolanması meselesini öngören bir ‘dosyaların dağıtılması’ girişimini kapsıyordu.

Silah amaçlı olmaksızın uranyum zenginleştirme

Üst düzey bir Rus diplomatik kaynağa göre Arakçi, Rus yetkililere Tahran'ın nükleer silah edinilmesini önlemeye yönelik her türlü anlaşmaya hazır olduğunu teyit etti.

Kaynak, Arakçi'nin şunları söylediğini belirtti:

"Defalarca vurguladığımız gibi nükleer programımızın barışçıl niteliğinden tam anlamıyla eminiz ve bu güveni 2015 nükleer anlaşmasında yaptığımız gibi dünyaya kanıtlamaktan çekinmeyiz. İran'ın nükleer silah edinmesini önlemeye yönelik her türlü anlaşmaya hazırız; zira nükleer silahların yasaklanmasının zorunluluğuna tam olarak inanıyoruz.”

svf
Rusya Devlet Başkanı Putin, İran Dışişleri Bakanı Arakçi'yi kabul ederken (AFP)

Kaynağa göre Arakçi şöyle devam etti:

“Eğer ABD ile anlaşmanın amacı İran'ı meşru nükleer haklarından yoksun kılmaksa, doğal olarak böyle bir anlaşmaya hazır değiliz."

Kaynak, Tahran'ın Washington ile müzakerelere tam da bu mantıkla girdiğini ve birkaç turda yer aldığını da belirtti.

Arakçi, Rus yetkililere şunları söyledi:

“Görüşümüze göre bu teklif (dosyaların dağıtılması), bir anlaşmaya ulaşılmasının önünü açabilir. Siyonist yapının nükleer meseleye ilişkin hiçbir anlaşma istemediği, hatta müzakere ve diplomasiye da karşı çıktığı son derece açıktır. Nükleer görüşmelerin tam ortasında İran'a yapılan saldırı, Siyonist yapının her türlü müzakereye karşı olduğunun kanıtıdır.”

Moskova'nın kendi rolünün yeniden canlandırılmasını memnuniyetle karşılaması!

Rusya, ABD Başkanı Donald Trump'ın Rusya Devlet Başkanı Putin’in arabuluculuk teklifini görmezden geldiği ve son telefon görüşmesinde Putin'in yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyumun Rusya'ya nakledilmesi önerisine kulak tıkadığı bir dönemde, İran'ın onu uluslararası anlaşmazlıklarda arabulucu olarak yeniden devreye sokmasını memnuniyetle karşıladı.

Bu nedenle Putin, Arakçi ile görüşmesi sırasında ülkesinin Ortadoğu'da barışın bir an önce sağlanması için elinden gelen her şeyi yapmaya hazır olduğunu ilan etti; İran'ın bu zorlu dönemi onuruyla atlatmasını ve nihayetinde barışın hâkim olması dileğini de dile getirdi.

Putin ayrıca geçen hafta İran Yüce Rehberi Mücteba Hamaney'den bir mesaj aldığını açıkladı. Rus arabuluculuk rolünü Ortadoğu krizinde yeniden canlandıran bu mesaja karşılık olarak Arakçi'den mesaj için teşekkürlerini, sağlık ve refah dileklerini iletmesini istedi.

Görüşmenin önemine işaret eden bir ayrıntı olarak Putin ile Arakçi arasında yaklaşık iki saat süren toplantı, Boris Yeltsin Başkanlık Kütüphanesi'nde gerçekleşti.

Verimli görüşmeler

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'a göre St. Petersburg'daki Putin-Arakçi görüşmeleri verimli ve yararlı geçti.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise toplantının Ortadoğu'daki son durum göz önünde bulundurulduğunda son derece önemli olduğunu belirterek, "Bu görüşmelerin İran ve Ortadoğu’daki durumun nasıl gelişeceği açısından önemini abartmak güçtür" dedi.

Telegraph gazetesine göre İran, Arakçi'nin ziyareti sırasında uzun süredir beklenen S-400 Hava Savunma Sistemi’nin teslimatı sürecinin hızlandırılmasını talep etti. ABD saldırılarının İran hava savunma sistemindeki zayıf noktaları açığa çıkarması ve altyapısına ağır hasar vermesinin ardından bu talep özellikle aciliyet kazandı.

sdsewf
İran'da uranyum zenginleştirme düzeyinin yükseltilmesi uluslararası toplumun endişelerini artırıyor (AP)

Gazete, İran'ın Rusya'yı ABD ile müzakereleri görüşmek için güvenli bir platform olarak gördüğünü ve bunun Arakçi'yi Ortadoğu'daki ateşkesin başlamasından bu yana en önemli ziyaret niteliği taşıyan St. Petersburg görüşmesine yönelten birkaç nedenden biri olduğunu belirtti.

Gazeteye göre Rusya, Tahran'a savaşı sona erdirmek için olası tavizleri sosyal medya aracılığıyla bilgi sızıntısı korkusu olmadan müzakere edebileceği güvenli bir alan sunuyor. Çünkü Putin, karşılıklı uzlaşı olarak sunulmadan önce kamuoyuna sızdırılırsa siyasi skandala yol açabilecek olası tavizlerin kapalı bir kanalda görüşülmesine imkân tanıyor.

Bu tavizler arasında uranyum zenginleştirme düzeyleri, denetim sistemleri ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması yer alırken, bunların Arakçi tarafından önceden duyurulması halinde katı muhafazakarlardan ani ve sert bir tepkiyle karşılaşacağı değerlendiriliyor.

Telegraph gazetesi, İran Dışişleri Bakanı'nın Tahran'a Putin'in ustaca icra ettiği diplomatik nezaket ifadelerinden fazlasını taşımaya kararlı olduğunu değerlendirdi. Zira St. Petersburg'daki görüşmeler, 8 Nisan'da ilan edilen ABD-İran ateşkesinden bu yana İranlı yetkililerin, karar merkezleriyle gerçekleştirdiği en önemli toplantılardan biriydi.

Gazete, Tahran'ın yalnızca askeri teçhizat değil, aynı zamanda danışmanlık desteği aradığını, bunun yanı sıra sızıntı riski olmadan olası tavizleri görüşebileceği güvenli ve kapalı bir forum düzenlenmesini istediğini bildirdi. Bu yüzden İran, arabulucuları devre dışı bırakarak mesajlarını doğrudan hem Tahran hem de Washington'da nüfuz sahibi bir lidere iletiyor.

İranlı siyaset bilimci Rahman Kahramanpur'a göre Arakçi, yeni bir müzakere turu için geniş kapsamlı teklifler, koşullar ve kırmızı çizgiler oluşturmaya çalışıyor.

Kahramanpur, Arakçi'nin yeni bir müzakere turu için İran'ın genel teklifleri, koşulları ve kırmızı çizgilerini ilettiğini ve İran kurumunun bu kez bunları birleşik ve uzlaşıya dayalı bir formülü dile getirmeye çalıştığını vurguladı.

İran'ın müzakereleri deniz ablukasının kaldırılmasına ve belki de barışçıl amaçlarla uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasına bağladığını da belirten Kahramanpur, Arakçi'nin yolculuğunun aynı anda hem bu mesajı ABD'ye iletmeyi hem de bölge ülkelerinin desteğini güvence altına almayı ya da kendi ifadesiyle ‘Tahran'ın tutumunu onlara ulaştırmayı’ hedeflediğini vurguladı.

Kahramanpur, Putin'in uluslararası konumundan hareketle Trump'a, Tahran'ın bizzat doğrudan ortaya koyması halinde kabul edilemez ya da tehlikeli bulunacak fikirleri aktarabildiğini ifade etti.

İran-Rusya koordinasyonu

Rusya'nın Tahran Büyükelçisi Kazım Celali, ülkesinin diplomatik adımlarını Rusya ile koordineli biçimde attığını teyit ederek şunları söyledi:

“Herhangi bir girişim söz konusu olursa iki taraf bunlar hakkında ve ortak girişimler konusunda da istişare ve görüşme yapacaktır."

Celali, iki dışişleri bakanının savaşın başlangıcından bu yana 11 telefon görüşmesi gerçekleştirdiğini de belirtti.

Rus uzmanlar, Putin'in Mücteba Hamaney'i İran’ın Dini Lideri olarak tanımasının Tahran'daki iktidar içi siyasi çatışma üzerinde yansımaları olduğunu değerlendiriyor. Uzmanlar ayrıca İran'ın aynı zamanda Trump ile nasıl başa çıkılacağı konusunda Putin'in tavsiyelerine ihtiyaç duyduğunu vurguluyor. Çünkü Rusya'nın Amerikan başkanının müzakere tarzı, pragmatik güdüleri ve iç siyasi kısıtlamalarıyla başa çıkma konusunda geniş bir deneyimi bulunuyor.

Putin, Trump'ın Washington'da olumsuz tepkiye yol açmadan diplomatik bir ‘zafer’ elde etme arzusunu tatmin edecek olası tavizlerin neler olabileceğini açıklığa kavuşturabilecek konumda.

Rus uzmanların görüşleri

Rusya Federasyonu Hükümeti'ne bağlı Finans Üniversitesi'nde öğretim üyesi olan Siyasi Bilgi Merkezi'nin baş analisti İvan Pyatibratov'a göre İran'ın mesajı, Rusya'nın arabuluculuğuyla ABD ile diyalogu yeniden başlatma girişimi olarak değerlendirilebilir. Ancak siyasi etkinliği şüpheli. Zira böyle bir gelişme Washington'ın temel hedeflerinin gerçekleştirilmesi anlamına gelmiyor.

Pyatibratov, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Trump'ın bu fırsatı değerlendirmesi pek olası değil. Bununla birlikte İran'ın teklifi, fiilen uzun süredir olmayan diyalog kapısını aralıyor. Anlaşmazlığın bu hafta çözüme kavuşmasını beklemiyorum ama genel olarak her iki taraf da müzakere zorunluluğundan söz ediyor ve bu olumlu bir gelişme.”

Siyasi Koşullar Merkezi Müdür Yardımcısı ve ‘Siyasi Olmayan Dünya’ projesinin yazarı Mihail Karyagin ise şunları söyledi: "ABD-İran çatışması hâlâ gündemin odağında yer almakta ve müzakereler yeni bir çıkmaza girmiş durumda. 27 Nisan'da İslamabad'da yapılması planlanan yeni Amerikan-İran toplantısı yerine Vladimir Putin ile Abbas Arakçi arasında St. Petersburg'da bir görüşme gerçekleşti. Görüşmenin kamuoyuna açık kısmının ayrıntılar açısından zengin olması beklenmiyor, ancak formatının kendisi birçok önemli sonuç içeriyor, zira Rusya bölgede önemli bir rol oynuyor" diyor.

Rusya Dış Politika ve Savunma Konseyi üyesi ve ekonomist Andrey Klimov, Rus gazetesi Parlamentskaya Gazeta’ya verdiği röportajda, Washington'ın bu müzakerelerde istikrarlı bir tutum sergilemediğini ve hâlâ da bu pozisyona sahip olmadığını vurguladı.

Klimov değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

"Kanımca Trump, Pakistan'da dehasının en son mucizesini dünyaya sergilemek ve 'mutlak gücünü' kanıtlamak istedi. Ancak İran söz konusu olduğunda işler planladığı gibi yürümedi. Bence Trump ve çevresinin İran'la girilen savaştan elde ettiği tek kazanım, sadece finansal piyasaları manipüle etmekten sağlanan çıkarlar."

Rus uzmanların büyük çoğunluğu, Ortadoğu'daki askeri gerilim sonucu fiyatların yükseldiği bir dönemde Trump'a yakın isimlerin bu şüpheli koşullardan yaklaşık 10 milyar dolar kazandığı konusunda hemfikir.

Uzmanlar, bu miktarın Amerikan bütçesine gelir değil, içeriden bilgiye sahip olanlara servet transferi anlamına geldiğini belirtmektedir. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analize göre bu bilgiye ulaşmanın kolay bir iş olmadığı göz önüne alındığında failin Trump'a çok yakın biri olabileceği ihtimalini de dışlamıyorlar.

Öte yandan Rus siyaset uzmanı Aleksandr Dmitriev yaptığı değerlendirmede, "Moskova, Arakçi'nin ziyaretinin ardından Washington ve Tahran için önemli olan tüm meseleleri çözemez. Asıl mesele Trump'ın kendisinden çok çevresindekilerle ilgilidir. Cumhuriyetçi Parti temsilcilerinin ve genel olarak onu Amerika'da iktidara taşıyan kişilerin tutumları da buna dahil. Bu kişiler açısından ABD'nin iç durumu açıkça felakete doğru sürükleniyor. ABD Kongresi'nin her iki kanadında (Cumhuriyetçiler ve Demokratlar) çoğunluklarını koruma fırsatlarını fiilen yitiriyorlar ve aralarında derin iç çatışmalar yaşıyorlar. Dolayısıyla başlangıçta isteksiz görünseler de Rusya'nın arabuluculuğuna ihtiyaçları var” ifadelerini kullandı.

Dmitriev, sözlerine şöyle devam etti:

“Bu grubun pek çok üyesi, hoşgörü ve ABD için tehdit oluşturabilecek her türlü yeni tehdit, savaş ya da jeopolitik macerayı reddetme sloganları taşıyarak siyasi kariyerlerini inşa etti. Ülkelerini neoliberal hileler ya da dış maceralar aracılığıyla değil, güçlü ve müreffeh kılmak istediler. Ancak bugün görüyoruz ki, 'Büyük Amerika'nın geri dönüşü' ufukta görünmüyor.”

Siyaset uzmanı, sözlerini şöyle tamamladı:

“Öyle sanıyorum ki, geçtiğimiz yıldan bu yana siyasi çekiciliğini yitiren Trump'a karşı bir hayal kırıklığı hissi var. Trump döneminde Beyaz Saray'ın Ortadoğu'ya yaklaşımı bana ‘Kaos yarat, işe yararsa ondan faydalanırsın, işe yaramazsa başkasına devredersin’ izlenimi verdi. Açıkçası bunun hiçbir sonucu olmadı."

Anayasa uzmanı Sergey Romanov ise görüşünü şöyle dile getirdi:

“Bugün İran ile yürütülen müzakerelerin, en azından Amerikalı seçmenler gözünde Trump'ı ve ekibinin geri kalanını temize çıkaracak bir madde içermesi kuşkusuz önem taşıyor.  Beyaz Saray'ın bu konuda yoğun çaba harcadığını düşünüyorum. İranlıları tatmin edecek ve Washington'ın zafer olarak sunabileceği bir anlaşmaya ulaşmaları gerekiyor. Arakçi'nin ziyareti de bu çerçevede değerlendirilebilir. Rusya, Amerikan çıkmazını anlıyor ve Trump'a ağaçtan inmesi için bir merdiven uzatıp uluslararası arabulucu olarak nüfuzunu yeniden canlandırarak bu durumdan faydalanmaya çalışıyor."

* Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia’dan çevrilmiştir.


İsrail ordusu, Gazze'ye giden yardım gemilerini kuşattı

İsrail Donanması’na ait bir askeri unsur, geçtiğimiz ekim ayında durdurulduktan sonra ‘Sumud Filosu’na ait gemilerden birini Aşdod Limanı'na götürürken (Reuters)
İsrail Donanması’na ait bir askeri unsur, geçtiğimiz ekim ayında durdurulduktan sonra ‘Sumud Filosu’na ait gemilerden birini Aşdod Limanı'na götürürken (Reuters)
TT

İsrail ordusu, Gazze'ye giden yardım gemilerini kuşattı

İsrail Donanması’na ait bir askeri unsur, geçtiğimiz ekim ayında durdurulduktan sonra ‘Sumud Filosu’na ait gemilerden birini Aşdod Limanı'na götürürken (Reuters)
İsrail Donanması’na ait bir askeri unsur, geçtiğimiz ekim ayında durdurulduktan sonra ‘Sumud Filosu’na ait gemilerden birini Aşdod Limanı'na götürürken (Reuters)

İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik ablukasını kırmak ve oraya yardım ulaştırmak amacıyla bu ayın başlarında yola çıkan Sumud Filosu organizatörleri bugün İsrail Donanması'nın gemilerini uluslararası sularda kuşattığını ve bir kısmıyla iletişimin kesildiğini duyurdu.

Filonun organizatörleri tarafından gece yapılan açıklamada, “İsrail askeri gemileri, uluslararası sularda filoyu yasadışı biçimde kuşattı ve kaçırma ile şiddet kullanmaya dair tehditler savurdu” denildi. Açıklamada ayrıca "11 gemiyle iletişimin kesildiği" belirtildi.

Dün İsrail Ordu Radyosu, bir İsrail kaynağına dayandırdığı haberde İsrail'in kendi kıyılarından uzakta Gazze’ye doğru yol alan yardım gemilerini kontrol altına almaya başladığını bildirmişti. Haberde kaç gemiye müdahale edildiği ve gemilerin müdahale sırasındaki konumları belirtmedi.

Filo, son haftalarda Fransa'nın Marsilya, İspanya'nın Barselona ve İtalya'nın Sirakuza şehirlerinden hareket eden 50'den fazla gemiden oluşuyor. Filonun organizasyonuna ait internet sitesindeki canlı takip verilerine göre gemiler şu an Yunanistan'ın Girit Adası'nın batısında bulunuyor.

Filonun sosyal medya platformu X hesabından yapılan paylaşımda "Askeri botlar gemilerimizi durdurarak kendilerini 'İsrail'e ait' olarak tanıttı” denildi. Filonun organizatörleri, gemilerde bulunan kişilerin lazer ışınları ve yarı otomatik taarruz silahlarıyla hedef alındığını ve aktivistlere gemilerin ön tarafında toplanmaları ile dört ayak üstüne çömelmeleri emrinin verildiğini de belirtti.

İsrail Donanması, 2025 yılı sonunda İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg dahil olmak üzere aralarında siyasetçiler ve aktivistlerden oluşan yaklaşık 50 teknelik ilk filoya el koymuştu. Organizatörler ve Uluslararası Af Örgütü bunu yasadışı olarak nitelendirmişti.

Tüm mürettebat ve gemilerdekiler, İsrail tarafından gözaltına alınarak sınır dışı edilmişti.

Hamas’ın kontrolündeki Gazze Şeridi, 2007 yılından bu yana İsrail ablukası altında.


Lübnan’da Cumhurbaşkanı Avn ile Meclis Başkanı Berri arasında müzakere tartışması

Dün İsrail'in kuzeyin görülen, Lübnan'ın güneyindeki İsrail askeri araçları (AP)
Dün İsrail'in kuzeyin görülen, Lübnan'ın güneyindeki İsrail askeri araçları (AP)
TT

Lübnan’da Cumhurbaşkanı Avn ile Meclis Başkanı Berri arasında müzakere tartışması

Dün İsrail'in kuzeyin görülen, Lübnan'ın güneyindeki İsrail askeri araçları (AP)
Dün İsrail'in kuzeyin görülen, Lübnan'ın güneyindeki İsrail askeri araçları (AP)

İsrail ile doğrudan müzakereler, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile Meclis Başkanı Nebih Berri arasında sözlü tartışmaya neden oldu. Avn, bu alandaki tüm adımlarını Berri ve Başbakan Nevvaf Selam ile koordineli biçimde attığını söylerken Berri, Avn’ın ‘söylediklerinin doğru olmadığını’ öne sürerek sert tepki gösterdi.

Avn, İsrail'in önce ateşkesi tam anlamıyla uygulaması, ardından müzakerelere geçilmesi gerektiğini gerektiğini belirterek müzakerelerle ilgili her adımının ‘Berri ve Selam ile koordineli ve istişareli biçimde’ atıldığını vurguladı. Berri ise hiç vakit kaybetmeden verdiği yanıtta, “Avn'ın söyledikleri gerçeği yansıtmıyor, tabi buna başka bir şey demiyorsak” ifadelerini kullandı. Berri, bu değerlendirmenin 2024 yılının kasım ayında varılan ateşkes anlaşması ve müzakereler konusu için de geçerli olduğunu da ekledi.

Sahadaki gelişmelere gelince İsrail, ateş gücüyle Lübnan topraklarında bir ‘kırmızı hat’ dayattı. Bu hat, haftalarca önce ilan edilen sarı hat bölgesine paralel uzanarak onlarca Lübnan köyünü tehdit ediyor. Söz konusu geniş coğrafi alan, sınırdan 25 kilometre derinliğe kadar uzanırken aralıksız devam eden hava saldırılarına ve bölgenin tahliye edilmesi için yapılan uyarılara maruz kalıyor.