S&P'den İngiltere ekonomisi için teknik resesyon beklentisi

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor's (S&P), İngiltere ekonomisinin bu yılın son çeyreğinde teknik resesyona girmesinin beklendiğini duyurdu.

AA
AA
TT

S&P'den İngiltere ekonomisi için teknik resesyon beklentisi

AA
AA

S&P'den yapılan açıklamada, İngiltere'deki ailelerin yüzde 10'da seyreden rekor seviyede yüksek enflasyon nedeniyle satın alma gücü üzerinde giderek artan bir baskıyla karşı karşıya olduğu aktarıldı.
Daha önce gelecek yıl yüzde 1 büyüyeceği öngörülen ülke ekonomisinin yüzde 0,5 daralmasının beklendiğine işaret edilen açıklamada, ekonominin 2024'te yüzde 1,4 ve 2025'te ise yüzde 1,6 büyümesinin beklendiği kaydedildi.
Açıklamada görüşlerine yer verilen S&P Global Ratings Kıdemli Ekonomisti Boris Glass, enflasyonun kış boyunca daha da yükselirken tüketici harcamalarının daralarak İngiltere ekonomisini ılımlı bir teknik resesyona sürükleyeceğini belirtti.
Glass, sonraki yıllarda büyümenin; İngiltere ekonomisinin büyüme potansiyelini artırmaya yönelik yakın zamanda açıklanan orta ve uzun vadeli maliye politikalarından sınırlı da olsa fayda sağlayacağını kaydetti.
Kış boyunca, işletmeler için benzer sübvansiyonlarla birlikte enerji fiyat garantisinin hayati bir destek olacağını aktaran Glass, mali önlemlerin yüksek bir maliyeti olduğunu, güçlü orta vadeli büyümenin ekstra harcamaları tam olarak finanse edememesi halinde orta vadeli mali sıkılaşmanın kaçınılmaz göründüğünü ve bunun da gelecekteki büyüme üzerinde baskı oluşturabileceğini vurguladı.



Suudi Arabistanlı gayrimenkul şirketlerinin kârı 1,1 milyar dolara ulaştı

Riyad'da düzenlenen Cityscape Global Fuarı'nda bir katılımcı, iki kişiye gayrimenkul projesinin ayrıntılarını anlatıyor. (Arşiv – SPA)
Riyad'da düzenlenen Cityscape Global Fuarı'nda bir katılımcı, iki kişiye gayrimenkul projesinin ayrıntılarını anlatıyor. (Arşiv – SPA)
TT

Suudi Arabistanlı gayrimenkul şirketlerinin kârı 1,1 milyar dolara ulaştı

Riyad'da düzenlenen Cityscape Global Fuarı'nda bir katılımcı, iki kişiye gayrimenkul projesinin ayrıntılarını anlatıyor. (Arşiv – SPA)
Riyad'da düzenlenen Cityscape Global Fuarı'nda bir katılımcı, iki kişiye gayrimenkul projesinin ayrıntılarını anlatıyor. (Arşiv – SPA)

Suudi Arabistan'da gayrimenkul yönetimi ve geliştirme alanında faaliyet gösteren şirketlerin finansal sonuçları değişkenlik gösterdi. Piyasadaki büyüme ve kalkınma projelerine rağmen şirketlerin kârlılığında operasyonel verimlilik, finansman yönetimi ve likidite belirleyici unsurlar olarak öne çıktı.

Bazı şirketler proje satışları ve operasyonel gelirlerin katkısıyla kârlarını artırırken bazıları gelirlerindeki düşüş ve maliyetlerdeki artış nedeniyle zorlandı. Gayrimenkul arzının genişlemesi ve rekabetin yoğunlaşması da şirketlerin performansları arasındaki farklılığı belirginleştirdi.

Suudi Arabistan Borsası'nda işlem gören gayrimenkul yönetimi ve geliştirme şirketlerinin toplam net kârı, 2026'nın ilk dokuz ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7 azalarak yaklaşık 1,1 milyar dolara (4,11 milyar riyal) geriledi. Şirketlerin toplam kârı, 2025'in aynı döneminde 1,18 milyar dolar (4,42 milyar riyal) seviyesindeydi. Bazı şirketlerin kârlarını artırmasına karşın diğer şirketlerdeki düşüş ve kaydedilen zararlar, sektörün genel performansını olumsuz etkiledi.

Toplam kârdaki gerilemeye rağmen büyük şirketler yüksek kârlılık seviyelerini korudu. Listenin başında Sinomi Centers, Masar ve Dar Al Arkan yer alırken, Akaria şirketi de söz konusu dönemde kârını önemli ölçüde artırdı. Ancak bu artışta bir defaya mahsus gelirlerin de etkili olması, şirketlerin gelir kaynakları ve finansal sonuçlarının gerçek operasyonel performansla ilişkisi arasındaki farklılığı ortaya koydu.

Söz konusu dönemde sektörün toplam net kârı, geçen yılın aynı dönemindeki 1,18 milyar dolardan 1,1 milyar dolara geriledi. Böylece yaklaşık 82,7 milyon dolarlık (310 milyon riyal) düşüş kaydedildi. Bazı şirketlerin kâr artışı, diğer şirketlerdeki gerilemeyi ve zararları telafi etmeye yetmedi.

Bu performans, Suudi Arabistan gayrimenkul piyasasında, özellikle Riyad'da, geliştirme projelerinin ve arzın genişlediği bir dönemde gerçekleşti. Bu süreçte sermayenin etkin yönetimi, projelerin zamanında tamamlanması ve yatırımların sürdürülebilir gelir ve nakit akışına dönüştürülmesi, şirketlerin kârlılığını artırması ve koruması açısından daha fazla önem kazandı.

En yüksek kâr elde eden şirketler

Sinomi Centers, 2026'nın ilk dokuz ayında elde ettiği yaklaşık 264,8 milyon dolarlık (993,1 milyon riyal) net kârla gayrimenkul şirketleri arasında ilk sırada yer aldı. Ancak şirketin kârı, geçen yılın aynı dönemindeki 317,3 milyon dolara (1,19 milyar riyal) kıyasla yüzde 16,6 geriledi.

Masar, yaklaşık 247,5 milyon dolarlık (927,95 milyon riyal) kârla ikinci sırada yer aldı. Şirketin kârı yıllık bazda yüzde 1,7 arttı. Dar Al Arkan Gayrimenkul Geliştirme Şirketi ise kârını yüzde 12,1 artırarak 210,4 milyon dolara (789 milyon riyal) yükseltti ve üçüncü sırada yer aldı. Şirket, geçen yılın aynı döneminde 187,6 milyon dolar (703,6 milyon riyal) kâr elde etmişti.

XASRFEGTHC
Suudi Arabistan'da Sinomi Centers bünyesinde faaliyet gösteren alışveriş merkezlerinden biri. (Şirketin internet sitesi)

En yüksek kâr elde eden şirketlerin sıralaması, gayrimenkul varlıklarının işletilmesi, alışveriş merkezlerinin yönetimi ve proje geliştirme gibi farklı gelir modellerini yansıtıyor. Gelir getiren gayrimenkul varlıklarına sahip şirketlerin kârları daha çok operasyonel getirilerden etkilenirken, proje geliştirme şirketlerinin finansal sonuçları arsa ve konut satışlarının, projelerin tesliminin ve gelirlerin muhasebeleştirilmesinin zamanlamasına bağlı olarak değişiyor.

Akaria'nın kârında dikkat çekici artış

Suudi Gayrimenkul Şirketi Akaria, söz konusu dönemde kârını en fazla artıran şirketlerden biri oldu. Şirketin net kârı, geçen yılın ilk dokuz ayında kaydedilen 71,6 milyon dolardan (268,5 milyon riyal) yüzde 127,2 artışla yaklaşık 162,6 milyon dolara (609,9 milyon riyal) yükseldi.

Buna karşın şirketin gelirleri yüzde 27,3 azalarak 408 milyon dolardan (1,53 milyar riyal) yaklaşık 293,3 milyon dolara (1,1 milyar riyal) geriledi. Operasyonel kârdaki düşüşle aynı döneme rastlayan bu artışta, şirketin yılın ilk çeyreğinde elde ettiği olağan dışı gelirlerin etkili olduğu değerlendiriliyor.

Bu durum, özellikle projelerin teslim takvimi ve gelirlerin muhasebeleştirilmesinde yaşanan farklılıklar nedeniyle gayrimenkul şirketlerinin finansal performansı değerlendirilirken, tekrarlanmayan kalemlerden kaynaklanan muhasebe kârları ile temel faaliyetlerden elde edilen kârların birbirinden ayrılması gerektiğini ortaya koyuyor.

Mekke İnşaat ve Kalkınma Şirketi yaklaşık 110,8 milyon dolar (415,6 milyon riyal) kâr elde ederek kârını yaklaşık yüzde 9 artırdı. Taybe Yatırım Şirketi'nin kârı ise 61,6 milyon dolar (230,9 milyon riyal) oldu.

Semo Gayrimenkul Şirketi, gayrimenkul geliştirme ve müteahhitlik faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerdeki artışın desteğiyle kârını yüzde 1,3 artırarak yaklaşık 29,3 milyon dolara (110 milyon riyal) çıkardı. Retal Kentsel Gelişim Şirketi ise yaklaşık 25 milyon dolar (93,7 milyon riyal) kâr açıkladı.

Buna karşılık Emaar Ekonomik Şehir, Red Sea International, Laden ve Ayan şirketleri zarar kaydetti. Bu şirketlerdeki kayıplar, sektörün toplam kârındaki artışı sınırladı.

Şirketler arasındaki bu farklılık, borsada işlem gören gayrimenkul şirketlerinin iş modelleri ve gelir kaynaklarının birbirinden ayrıldığını gösteriyor. Bazı şirketler arsa ve konut satışlarına dayanırken, diğerleri gayrimenkul varlıklarının ve alışveriş merkezlerinin işletilmesinden ya da proje geliştirme ve inşaat faaliyetlerinden gelir elde ediyor. Bu farklılık, gelirlerin muhasebeleştirilme zamanı ile inşaat ve finansman maliyetlerinin finansal sonuçlar üzerindeki etkisini değiştiriyor. Dolayısıyla aynı sektörde faaliyet gösteren şirketlerin kârlılık seviyeleri de birbirinden ayrışıyor.

Üçüncü çeyrek sonuçları

2026'nın üçüncü çeyreğinde gayrimenkul şirketlerinin toplam net kârı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 16,8 azalarak yaklaşık 402,9 milyon dolara (1,51 milyar riyal) geriledi. Şirketler, 2025'in üçüncü çeyreğinde toplam 484,1 milyon dolar (1,82 milyar riyal) kâr açıklamıştı.

Buna karşılık toplam kâr, çeyreklik bazda iyileşme gösterdi. İkinci çeyrekte 346,7 milyon dolar (1,3 milyar riyal) olan toplam kâr, üçüncü çeyrekte yüzde 16,5 arttı. Bu durum, yıllık bazda baskılar devam etse de son üç ayda finansal sonuçlarda kısmi bir toparlanmaya işaret etti.

DESFVB
Suudi Arabistan'da gayrimenkul geliştirme projeleri ve konut arzı artıyor. (SPA)

Üçüncü çeyrekte sektörün en yüksek kârını yaklaşık 177,8 milyon dolarla (666,9 milyon riyal) Masar elde etti. Şirketin kârı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 29,1 arttı.

Sinomi Centers, 108 milyon dolarlık (404,9 milyon riyal) kârla ikinci sırada yer aldı. Ancak şirketin kârı yıllık bazda yüzde 19,1 geriledi. Dar Al Arkan ise yaklaşık 77,3 milyon dolar (290 milyon riyal) kârla üçüncü sırada yer alırken, kârını yüzde 13,5 artırdı.

Knowledge Economic City'nin (Bilgi Ekonomik Şehri) üçüncü çeyrek kârı yüzde 253 artarak yaklaşık 26,6 milyon dolara (99,7 milyon riyal) yükseldi. Şirket, 2025'in üçüncü çeyreğinde yaklaşık 7,5 milyon dolar (28,2 milyon riyal) kâr açıklamıştı.

Akaria'nın kârı ise yüzde 20,6 azalarak yaklaşık 8,2 milyon dolara (30,9 milyon riyal) geriledi. Şirketin geçen yılın aynı dönemindeki kârı 10,4 milyon dolar (38,9 milyon riyal) seviyesindeydi. Bu gerilemeye üç aylık gelirlerdeki yüzde 10,3'lük düşüş de eşlik etti.

Tameer şirketinin kârı yüzde 73,8 azalarak yaklaşık 10 milyon dolara (37,7 milyon riyal) gerilerken, Al Ramz'ın kârı yüzde 94,1 düşüşle yaklaşık 2,7 milyon dolara (10,1 milyon riyal) indi.

Bazı şirketlerin zararları da sektörün toplam finansal sonuçlarını olumsuz etkiledi. Emaar Ekonomik Şehir'in üçüncü çeyrek zararı yaklaşık 64,3 milyon dolara (241 milyon riyal), Red Sea International'ın zararı ise 8,3 milyon dolara (31,2 milyon riyal) ulaştı.

Performans farklılıkları ve büyümenin önündeki engeller

Gayrimenkul uzmanı Abdullah el-Musa, Suudi Arabistanlı gayrimenkul şirketlerinin 2026'nın ilk dokuz aylık finansal sonuçlarının, sektörde genel bir daralmadan ziyade finansal ve operasyonel performans farklılıklarını yansıttığını belirtti.

El-Musa, toplam kârın yüzde 7 gerilemesine rağmen bazı şirketlerin kâr artışını sürdürmesinin, şirketlerin piyasa koşullarındaki değişikliklere uyum sağlama kapasitelerinin farklı olduğunu gösterdiğini ifade etti. Bu farklılıkta şirketlerin faaliyet alanları, gelir kaynakları ve projelerinin hangi aşamada bulunduğu belirleyici rol oynuyor.

VEF
Mekke'de, Mekke-Cidde kara yolu üzerinde ve 60. Cadde yakınında bulunan Devvarik Meydanı. (SPA)

Şarku'l Avsat'a konuşan El-Musa, borsada işlem gören şirketlerin sonuçları değerlendirilirken gayrimenkul piyasasının genel performansı ile şirketlerin muhasebe kayıtlarına yansıyan kârlarının birbirinden ayrılması gerektiğini vurguladı.

Şirketlerin kârlarının yalnızca gayrimenkule yönelik talep ve işlem hacmine bağlı olmadığını belirten El-Musa, proje uygulama ve teslim takvimlerinin, gelirlerin muhasebeleştirilme zamanının, finansman ve işletme maliyetlerinin yanı sıra olağan dışı gelirlerin de finansal sonuçları etkilediğini kaydetti. Bu tür gelirlerin, operasyonel performansta benzer bir iyileşme yaşanmadan da şirketlerin kârını artırabileceğine dikkati çekti.

El-Musa, şirketlerin farklı iş modellerinin kârlılık düzeylerindeki ayrışmayı açıklayan unsurlardan biri olduğunu belirterek, gelir getiren gayrimenkul varlıklarına sahip şirketlerin düzenli operasyonel gelir elde ettiğini, gayrimenkul geliştirme şirketlerinin sonuçlarının ise proje döngülerine, arsa ve konut satışlarına bağlı olduğunu ifade etti.

Sektörün kademeli bir dönüşümden geçtiğini belirten El-Musa, operasyonel verimlilik, gelir kalitesi ve likidite yönetiminin giderek daha fazla önem kazandığını söyledi. Gayrimenkul portföylerinin büyüklüğü ve projelerin toplam değerinin artık şirketlerin gücünü değerlendirmek için tek başına yeterli olmadığını vurgulayan El-Musa, asıl belirleyici unsurun yatırımları istikrarlı nakit akışına ve sürdürülebilir getirilere dönüştürme kapasitesi olduğunu kaydetti.

2027'de kâr marjları

2027 yılına ilişkin beklentilerini de değerlendiren El-Musa, nüfus artışı, kentsel genişleme, kalkınma projeleri ve konut programlarından kaynaklanan talebin gayrimenkul şirketleri için büyüme fırsatları yaratmayı sürdüreceğini öngördü.

Ancak şirketlerin bu fırsatlardan yararlanabilmesinin mali güçlerine, projeleri hayata geçirme verimliliklerine ve piyasanın ihtiyaçlarıyla tüketicilerin satın alma gücüne uygun ürünler geliştirebilme kapasitelerine bağlı olacağını belirtti.

Özellikle Riyad'da gayrimenkul arzının artmasının aynı zamanda hem fırsat hem de zorluk oluşturduğunu ifade eden El-Musa, arz genişlemesinin seçenekleri artırarak rekabeti güçlendirdiğini, ancak fiyatlar ve bazı gayrimenkul geliştiricilerinin kâr marjları üzerinde baskı yaratabileceğini söyledi. Bu baskının özellikle birbirine benzer ürünlerde veya fiyatları gerçek talep düzeyiyle örtüşmeyen projelerde daha belirgin olabileceğini kaydetti.Verimli çalışan şirketlerin satış hacmini artırarak ve sermaye devir hızını yükselterek kâr marjları üzerindeki olası baskıyı kısmen telafi edebileceğini belirten El-Musa, rekabette öne çıkacak şirketlerin geliştirme portföylerini çeşitlendirebilen, inşaat ve finansman maliyetlerini kontrol altında tutabilen ve projelerini daha kısa sürede tamamlayabilen şirketler olacağını vurguladı.

DC
Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'daki konutlar. (SPA)

El-Musa, finansman ve inşaat maliyetleri, uzun proje geliştirme süreçleri, likidite yönetimi ve projelerin teslim takviminin gayrimenkul şirketlerinin karşı karşıya olduğu başlıca zorluklar olmaya devam edeceğini ifade etti. Bu sorunların özellikle yüksek sermaye yatırımı ve yoğun finansmanla büyüyen şirketleri daha fazla etkileyebileceğini belirtti.

Gayrimenkul piyasasında rekabetin ve fiyatlama disiplininin giderek güçlendiğine işaret eden El-Musa, 2027'nin şirketlerin sürdürülebilir büyüme sağlama kapasiteleri açısından önemli bir sınav olacağını öngördü.

El-Musa, sektörde başarıyı yalnızca en büyük gayrimenkul portföyüne veya en fazla sayıda projeye sahip olmanın belirlemeyeceğini, asıl farkı varlıklarını verimli biçimde geliştiren, piyasanın ihtiyaçlarına uygun ürünler sunan ve yatırımlarını sürdürülebilir nakit akışı ile kâra dönüştürebilen şirketlerin yaratacağını kaydetti.


500 milyar dolarlık yatırım hamlesi Türkiye'yi küresel enerji denkleminde merkez konumuna taşıyor

Türkiye'nin Çatalca bölgesinde enerji üreten rüzgâr türbinlerini havadan görünüşü, 2 Kasım 2026
Türkiye'nin Çatalca bölgesinde enerji üreten rüzgâr türbinlerini havadan görünüşü, 2 Kasım 2026
TT

500 milyar dolarlık yatırım hamlesi Türkiye'yi küresel enerji denkleminde merkez konumuna taşıyor

Türkiye'nin Çatalca bölgesinde enerji üreten rüzgâr türbinlerini havadan görünüşü, 2 Kasım 2026
Türkiye'nin Çatalca bölgesinde enerji üreten rüzgâr türbinlerini havadan görünüşü, 2 Kasım 2026

Abdulfettah Hattab

Türkiye, 5 Kasım 2026'da Milli Enerji 2040 vizyonunu açıkladı ve enerji sektörünü yeniden şekillendirmek, ekonominin elektrifikasyonunu hızlandırmak, yerli üretimi genişletmek ve ithalata bağımlılığı azaltmak için 500 milyar dolarlık yatırım sözü verdi. Plan, enerji güvenliğinin giderek daha önemli hale geldiği ve ekonomik rekabetin jeopolitik değişimlerle iç içe geçtiği bir dönemde açıklandı. Bu arada Antalya, 9-20 Kasım tarihleri ​​arasında düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Konferansı'na (COP31) ev sahipliği yapmaya hazırlanıyordu.

Bu vizyon, sadece enerji santrallerini genişletmeye veya doğalgaz üretimini artırmaya yönelik bir program değil, Türkiye'yi yakıt ithal eden bir ülkeden yerli elektriğe daha fazla bağımlı bir ekonomiye ve doğalgazda transit ülkeden potansiyel bir ticaret ve fiyatlandırma merkezine dönüştürme girişimi. Ankara, 2040 hedeflerini gerçek enerji bağımsızlığına dönüştürebilir mi, yoksa artan talep, maliyetler ve yabancı teknolojiye bağımlılık yeniden zayıf noktalar mı üretecek?

Ekonomide daha fazla elektrikleşme ve kapasite genişletme

Vizyon, elektriği ekonomik dönüşümün merkezine yerleştiriyor ve elektrikli ulaşımın genişletilmesi, sanayi ve hizmetlerin dönüşümüyle birlikte, onun enerji üretimindeki payını (elektrifikasyonu) 2040 yılına kadar yüzde 36'ya çıkarmayı hedefliyor. Plan, elektrik talebinin 2025'te 365 terawatt-saatten (TWh) 2040'ta 680 TWh'ye yükseleceğini öngörüyor; bu da iletim ve dağıtım şebekelerinin modernizasyonunu, depolama ve talep yönetiminin geliştirilmesini gerektiriyor.

Ulaşım, 20 milyon elektrikli ve hibrit aracın gerektirdiği 1,5 milyon şarj noktası ile yeni talebin en önemli kaynaklarından birini oluşturuyor. Elektrikli ulaşıma geçişin yıllık elektrik talebine yaklaşık 90 TWh ekleyeceği tahmin ediliyor. Bu politikanın başarısı, şebekenin en yoğun zamanlarda rekabetçi fiyatlarla elektrik tedarik edebilmesine bağlı olmayı sürdürüyor.

Türkiye, 2053 yılına kadar karbon nötr hedefine ulaşma yolunda bir adım olarak, 2040 yılına kadar emisyonlarını yüzde 40 oranında azaltmayı hedefliyor

Plan, kurulu elektrik üretim kapasitesini 2025 yılında yaklaşık 123 gigawatt'tan (Eylül 2026 sonunda 127,4 gigawatt'a ulaştı) 2040 yılında 281 gigawatt'a çıkarmayı ve üretime toplam 190 milyar dolarlık yatırım yapmayı hedefliyor.

Doğalgaz boru hattı inşaatında kullanılan yarı batık vinç SAIPEM 7000, İstanbul Boğazı'ndan geçiş yapıyor, 6 Ağustos 2026 (Reuters)
Doğalgaz boru hattı inşaatında kullanılan yarı batık vinç SAIPEM 7000, İstanbul Boğazı'ndan geçiş yapıyor, 6 Ağustos 2026 (Reuters)

Plan, enerji yoğunluğunu yüzde 40 azaltarak 240 milyar dolara kadar tasarruf sağlamayı ve kurulu kapasitedeki yenilenebilir enerji payını yüzde 63'ten yüzde 77'ye çıkarmayı öngörüyor. Türkiye, 2040 yılına kadar emisyonlarını yüzde 40 oranında azaltmayı ve 2053 yılına kadar karbon nötr hedefine ulaşmayı hedefliyor. Ancak vizyon, elektrik üretiminin yaklaşık üçte birini oluşturan kömürden kademeli olarak vazgeçme konusunda bir zaman çizelgesi sunmuyor. Hükümet, kömüre bağımlılığı azaltmayı, arz güvenliğini güçlendirmeye, nükleer enerjinin payını genişletmeye ve sektörde faaliyet gösterenler için adil bir geçişi güvence altına almaya bağlıyor.

Karadeniz doğalgazı: İthalatı azaltmak otomatik olarak ihraç etmek anlamına gelmiyor

Karadeniz'deki Sakarya doğalgaz sahası, Türkiye'nin ithal doğalgaza bağımlılığını azaltmada kilit bir unsur. Üretim günde yaklaşık 9,5 milyon metreküp seviyesine ulaşırken, kümülatif üretim 17 Ekim 2026 itibarıyla 7,23 milyar metreküpü aştı. Ankara, sondajların genişletilmesi ve Osman Gazi yüzer üretim ve depolama ünitesinin devreye alınmasıyla üretimi 2027'de günde 20 milyon metreküpe ve ardından 2028'de günde 45 milyon metreküpe çıkarmayı hedefliyor. Türkiye, ilk aşamada yaklaşık 8 milyon evin, üretim hedeflerine ulaşıldığında ise 17 milyon evin ihtiyacını karşılayacak bir yerli doğalgaz üretimi hedefliyor.

Bu hedef, doğalgazın ötesine uzanıyor; zira Türkiye, 2040 yılına kadar toplam yerli petrol ve doğalgaz üretimini günde 1,7 milyon varile (BOE) çıkarmayı amaçlıyor.

Enerji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı'nın Ağustos 2026'da yayınladığı bir açıklamada, Karadeniz'deki Sakarya sahasının, Ocak-Haziran 2026 döneminde Türkiye'nin toplam yerli doğalgaz üretiminin yüzde 92'sini oluşturduğu belirtildi. Türkiye'nin 2026 yılının ilk yarısındaki doğalgaz üretimi yaklaşık 1,641 milyar metreküpe ulaştı.

Vizyon, güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımlarını 2040 yılına kadar 175 gigawatt'a (güneş enerjisi kapasitesini 26 gigawatt'tan 112 gigawatt'a ve rüzgar enerjisi kapasitesini 15 gigawatt'tan 63 gigawatt'a) çıkarmak için 100 milyar dolar tahsis ediyor

Ancak bu oran, toplam nihai tüketimi veya diğer yakıt türlerinin ithalatına bağımlılığı ölçmediği için tam enerji bağımsızlığı anlamına gelmiyor. Ayrıca, yerli doğalgaz üretimi, artan talebi karşılamak için ek miktarların ithal edilmesi ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.

Devletin stratejisi, yaklaşık 210 milyar dolarlık bir devlet yatırımı çerçevesi içinde, başta BOTAŞ, TPAO, TEIAS, EUAS ve Eti Maden olmak üzere kamu kurumlarına ve şirketlerine dayanıyor. Bu rol, büyük projelerin yönlendirilmesine imkan tanıyor, ancak kamu sektörünün sırtına önemli bir mali ve teknik yük yüklüyor.

Yenilenebilir enerji: Hedeflerden ihalelere

Vizyon, güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımlarını 2040 yılına kadar 175 gigawatt'a (güneş enerjisi kapasitesini 26 gigawatt'tan 112 gigawatt'a, rüzgâr enerjisi kapasitesini ise 15 gigawatt'tan 63 gigawatt'a) çıkarmak için 100 milyar dolar tahsis ediyor. Uygulama, ihalelerin devamına, arazi ve altyapı geliştirme çalışmalarına ve finansman sağlanmasına bağlı.

Türkiye, Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) programı kapsamında, açık deniz rüzgâr enerjisi geliştirme çalışmalarıyla birlikte, yıllık 2 GW yenilenebilir enerji projesi ihalesi düzenlemeyi hedefliyor; ilk 6 GW'lık ihalenin 2027 yılının ilk çeyreğinde yapılması bekleniyor.

Türkiye'nin Mersin ilinde, Rusya ile ortaklaşa inşa edilen Akkuyu Nükleer Santrali'ndeki inşaat çalışmaları, 26 Nisan 2023 (AFP)
Türkiye'nin Mersin ilinde, Rusya ile ortaklaşa inşa edilen Akkuyu Nükleer Santrali'ndeki inşaat çalışmaları, 26 Nisan 2023 (AFP)

Ankara, 3 Kasım 2026'da toplam 2.285 MW kapasiteli ve 1,9 milyar dolarlık yatırımla 18 lokasyonda güneş ve rüzgâr enerjisi projeleri için yapılan ihalelerin sonuçlarını açıkladı. Bu projelerin yıllık 6,1 milyar kilovat saat (kWh) elektrik üretmesi ve 1,22 milyar metreküp doğal gaz tasarrufu sağlaması bekleniyor. Bu ihaleler, fiili uygulamaya geçiş yapıldığını teyit ediyor, ancak yenilenebilir enerjinin şebekeye entegrasyonu, esnek depolama, ek iletim hatları ve üretim dalgalanmalarını azaltmak için yönetim gerektiriyor.

Nükleer enerji ve şebekeler

Türkiye, Akkuyu projesi (4,8 gigawatt kapasiteli dört reaktör), Sinop ve Trakya’da santral planları ve küçük modüler reaktörler aracılığıyla 2040 yılına kadar 10 gigawatt nükleer enerji kapasitesine ulaşmayı hedefliyor. Akkuyu en yeni proje olmasına rağmen, teknoloji, yakıt ve işletme uzmanlığı ithal etme paradoksunu yansıtıyor. 16 Ekim 2026'da Reuters, Rosatom'un santraldeki ilk reaktörü çalıştırmayı hedeflediğini, ancak bunun mutlaka düzenli ticari üretimin başlangıcı anlamına gelmediğini bildirdi.

Teknik ve finansal ortakları çeşitlendirmek ve tek bir tarafa bağımlılığı azaltmak için Türkiye ve Güney Kore, 3 Kasım'da Türkiye Nükleer Enerji A.Ş (TÜNAŞ) ve Kore İhracat-İthalat Bankası (KEXIM) arasında enerji, madencilik ve nükleer finansman alanlarında üç anlaşma imzaladı

Teknik ve finansal ortakları çeşitlendirmek ve tek bir tarafa bağımlılığı azaltmak için Türkiye ve Güney Kore, 3 Kasım'da Türkiye Nükleer Enerji A.Ş (TÜNAŞ) ve Kore İhracat-İthalat Bankası (KEXIM) arasında enerji, madencilik ve nükleer finansman alanlarında üç anlaşma imzaladı.

Şebekelerle ilgili olarak, plan, iletim hatlarının uzunluğunu 77.000 km'den 112.000 km'ye çıkarmak için yaklaşık 116 milyar dolar tahsis ediyor. 28 GW kapasiteli 10 bin km yüksek voltajlı doğru akım (HVDC) hattı inşa etmeyi, depolama kapasitesini 140 GWh'ye çıkarmayı ve bölgesel bağlantıyı 5,4 GW'tan 15 GW'a genişletmeyi öngörüyor. Elektrikleşme ve şebekelere yapılan yatırımlar 330 milyar doları aşarak enerji depolama, iletim ve dağıtımının önemini tekit ediyor.

Transit ülkeden gaz ticaret merkezine

Türkiye'nin Mersin ilinde, Rusya ile ortaklaşa inşa edilen Akkuyu Nükleer Santrali'ndeki inşaat çalışmaları, 26 Nisan 2023 (AFP)
Türkiye'nin Mersin ilinde, Rusya ile ortaklaşa inşa edilen Akkuyu Nükleer Santrali'ndeki inşaat çalışmaları, 26 Nisan 2023 (AFP)

Avrupa Birliği’nin (AB) Rus doğalgaz ithalatını sona erdirme planı, 2027 başlarında başlayacak sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) yasağı ve aynı yılın sonbaharında boru hattı doğalgaz yasağı ile birlikte, Türkiye'nin arzı yeniden yönlendirmedeki rolünü güçlendirmesi için ek fırsatlar yaratabilir. Ancak bu fırsat, Dikey Doğalgaz Koridoru ve LNG alım terminalleri aracılığıyla Yunanistan'ın kendisi ile rekabetin yanı sıra, potansiyel bölgesel doğalgaz tedarikçisi olarak Romanya'nın artan rolü göz önüne alındığında, Türkiye'yi otomatik olarak bir ticaret ve fiyatlandırma merkezi haline getirmiyor. Karadeniz'deki Neptun Deep projesi, OMV Petrom ve Romanya'nın Romgaz şirketi tarafından geliştiriliyor ve 2027 yılının ilk yarısında üretime başlamayı hedefliyor. Proje aynı yılın üçüncü çeyreğinde hedef işletme kapasitesine ulaştığında yıllık yaklaşık 8 milyar metreküp üretim yapmayı amaçlıyor. Projenin, Romanya'nın iç ihtiyaçlarını karşılama ve komşu pazarlara ek miktarlarda ihracat yapma kapasitesini artırması bekleniyor.

Kömür, Türkiye'nin elektrik üretiminin temel taşlarından biri olmaya devam ediyor. 2025 yılında kömür elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 33,3'ünü, doğalgaz ise yaklaşık yüzde 22,3'ünü karşıladı, böylece bu iki fosil yakıt birlikte elektrik üretiminin yüzde 55,6'sını karşıladı

Türkiye'nin Avrupa'da doğalgaz fiyatlarını düşürme gücüne gelince, Avrupa doğalgaz fiyatları Asya'daki talep, depolama seviyeleri, hava koşulları ve ulaşım maliyetlerinden etkilenmektedir. Bu nedenle, Türkiye üzerinden artan arz otomatik olarak fiyatların düşmesine neden olmayacaktır.

Bu arada Ankara, Rus gazına bağımlılık paradoksuyla karşı karşıya bulunuyor. Türkiye Enerji Bakanı, fiyatlar yüksek kalmaya devam ederse alımların azaltılabileceğini ima etti; bu da mevcut arz yapısında somut bir değişiklik olmadan veya Moskova ile bağlar tamamen koparılmadan ithalat maliyetlerine duyarlılığı yansıtıyor.

Peki, finansman enerji sektörü için yeni engeller oluşturuyor mu?

Vizyon, enerji projelerinin yaklaşık 108 bin doğrudan ve 250 bin dolaylı iş fırsatı yaratacağını öngörüyor. Ancak bu kazanımlar, Türkiye'nin uzun vadeli yatırımları çekme, finansman sağlama ve yerel tedarik zincirleri ile teknik uzmanlık geliştirme yeteneğine bağlı.

Döviz kuru oynaklığı, enflasyon ve borçlanma maliyetleri göz önüne alındığında, finansman önemli bir meydan okuma teşkil ediyor. Enerji, şebeke ve nükleer projeler yıllar sürer ve düzenleyici ve finansal istikrar gerektirir. Ayrıca, bazı nükleer projeler, şebeke ekipmanları ve depolama için yabancı teknolojiye bağımlılık, yatırımların yerel değerini sınırlayabilir. Başta Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) olmak üzere Avrupa çevre standartlarıyla ilgili artan baskılar, Türkiye'nin yüksek emisyonlu ihracatının rekabet gücünü etkileyebilir. Bu nedenle, sanayinin elektrifikasyonu ve temiz enerjinin genişletilmesi, sadece elektrik sağlama politikası değil, dış ticaret stratejisinin bir parçası haline geliyor.

Kömür ve iklim güvenilirliği: Kaçınılmaz çelişki

Yenilenebilir enerji alanındaki hedeflere rağmen, kömür Türkiye'nin elektrik üretiminin temel taşlarından biri olmaya devam ediyor. 2025 yılında kömürün elektrik üretiminin yüzde 33'ünü, doğalgazın ise yüzde 22,3'ünü karşıladığı öngörülüyor; bu da bu iki fosil yakıtın birlikte elektrik üretiminin yüzde 55,6'sını karşıladığı anlamına geliyor. Buna karşılık, rüzgâr enerjisi yaklaşık yüzde 10,8 ve güneş enerjisi yüzde 11,9 oranında paya sahip.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul'da Türk Akımı doğalgaz boru hattının açık deniz bölümünün devreye alınması töreninde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile tokalaşıyor, 19 Kasım 2018 (Reuters)
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul'da Türk Akımı doğalgaz boru hattının açık deniz bölümünün devreye alınması töreninde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile tokalaşıyor, 19 Kasım 2018 (Reuters)

Bu dağılım, temiz enerjinin hedeflenen genişlemesi ile mevcut gerçeklik arasında bir uçurum olduğunu ortaya koyuyor. Kömürün üretimde önemli bir paya sahip olmaya devam etmesi veya temiz elektriğin düzenli olarak fosil yakıtların yerini almasına imkan sağlayacak şebekeler ve depolama tesislerinin kurulmaması durumunda, güneş ve rüzgar enerjisi kapasitesinin artırılması yetersiz kalacaktır.

Türkiye, yatırımları entegre bir altyapıya dönüştürmeyi başarırsa, enerji bağımsızlığını güçlendirebilir ve Güneydoğu Avrupa pazarlarındaki etkisini genişletebilir

Bu çelişki, Antalya'nın 9-20 Kasım 2026 tarihleri ​​arasında ev sahipliği yaptığı BM İklim Değişikliği Konferansı ile birlikte siyasi önem kazanıyor. Türkiye'nin konferansa ev sahipliği yapması, iklim değişikliğinde aktif bir oyuncu olarak kendini gösterme fırsatı sunarken, aynı zamanda güvenilirliğini de sınıyor; bir yandan emisyonları azaltmayı ve yenilenebilir enerjiyi genişletmeyi, diğer yandan kömüre bağımlılığı sürdürmeyi nasıl uzlaştırabilir?

Hedef ve uygulama arasında 2040 yol haritası

Türkiye'nin enerji vizyonu, ülkeyi sadece yerli üretimi artırmanın ötesine geçen bir dönüşüme hazırlıyor. Toplam 500 milyar dolar diye açıklanan yatırımlar, yenilenebilir ve nükleer enerji üretimi, yerli doğalgaz, şebekeler, depolama ve ulaşım ve sanayinin elektrifikasyonunu kapsıyor. Bu, talebi daha iyi karşılayabilen, yabancı pazarlardaki oynaklığa daha az maruz bırakan ve Türkiye'nin bölgesel ticaretteki konumunu güçlendiren bir sistem kurma girişimidir.

Ankara'nın 35 kilometre batısında bulunan BOTAŞ’a ait doğalgaz kontrol merkezinde bir çalışan, 7 Ocak 2009 (AFP)
Ankara'nın 35 kilometre batısında bulunan BOTAŞ’a ait doğalgaz kontrol merkezinde bir çalışan, 7 Ocak 2009 (AFP)

Ancak enerji bağımsızlığı yalnızca üretim hacmi veya kurulu kapasite ile değil, ekonominin ihtiyaçlarını istikrarlı fiyatlarla güvence altına alma, ithal yakıtlara ve yabancı teknolojiye bağımlılığı azaltma ve değişen kaynaklara uyum sağlayabilecek esnek bir ağ kurma yeteneğiyle ölçülür. Bir doğalgaz ticaret merkezine dönüşüm, yalnızca coğrafi konum ve transit ağlar değil, aynı zamanda şeffaflık, rekabetçi fiyatlandırma ve tedarikçileri çeşitlendirmeyi de gerektirir.

Kömür, finans, teknoloji ve artan talep denklemi, planın en önemli sınavı olmaya devam ediyor. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre Türkiye, yatırımları entegre bir altyapıya dönüştürmeyi başarırsa, enerji bağımsızlığını güçlendirebilir ve Güneydoğu Avrupa pazarlarındaki etkisini genişletebilir. Ancak hedeflere ulaşılmaktan çok uzak kalınırsa, 500 milyar dolarlık plan, Türkiye'nin yabancı enerjiye bağımlılığının doğasında belirleyici bir değişiklik olmaksızın geniş ve iddialı bir çerçeveye dönüşebilir.

*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir."


AB: Babu’l Mendeb’teki durumun etkisini limanlarda, fabrikalarda ve mağazalarda hissediyoruz

(foto altı) Avrupa Birliği’nin (AB) Suudi Arabistan Büyükelçisi Christophe Farnaud, röportaj sırasında yakında bir KİK-AB bakanlar toplantısı düzenleneceğini açıkladı. (Fotoğraf: Turki el-Ukayli)
(foto altı) Avrupa Birliği’nin (AB) Suudi Arabistan Büyükelçisi Christophe Farnaud, röportaj sırasında yakında bir KİK-AB bakanlar toplantısı düzenleneceğini açıkladı. (Fotoğraf: Turki el-Ukayli)
TT

AB: Babu’l Mendeb’teki durumun etkisini limanlarda, fabrikalarda ve mağazalarda hissediyoruz

(foto altı) Avrupa Birliği’nin (AB) Suudi Arabistan Büyükelçisi Christophe Farnaud, röportaj sırasında yakında bir KİK-AB bakanlar toplantısı düzenleneceğini açıkladı. (Fotoğraf: Turki el-Ukayli)
(foto altı) Avrupa Birliği’nin (AB) Suudi Arabistan Büyükelçisi Christophe Farnaud, röportaj sırasında yakında bir KİK-AB bakanlar toplantısı düzenleneceğini açıkladı. (Fotoğraf: Turki el-Ukayli)

Avrupa Birliği’nin (AB) Suudi Arabistan Büyükelçisi Christophe Farnaud, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK)-AB zirvesinin tarihinin henüz belirlenmediğini belirterek, zirvenin ertelenmesinin hedeften vazgeçildiği anlamına gelmediğini söyledi. Farnaud, mevcut dönemde AB ile KİK ülkeleri arasındaki ortaklığın yeniden canlandığını ve ilerleme kaydettiğini ifade etti.

Farnaud, Şarku’l Avsat’a verdiği röportajda, KİK ülkeleri ile AB arasındaki ortaklığın, Ekim 2024’te düzenlenen ilk KİK-AB zirvesinde açıkça görüldüğü üzere güçlü bir ivme kazandığını belirtti. Farnaud, “İkinci zirve, birlikte ilerlememiz ve daha fazla mesafe katetmemiz için bize bir fırsat sunacak” dedi. İki bölge arasındaki bağlantıların önemine de dikkat çeken Farnaud, enerji, veri ve ulaşım alanlarının yanı sıra güvenlik ve iki bölge halkları arasındaki iletişimin güçlendirilmesinin de öncelikli konular arasında yer aldığını kaydetti.

sedrfgtyh
Brüksel’de düzenlenen ilk KİK-AB Zirvesi’ne katılan liderlerin hatıra fotoğrafı (AFP)

Farnaud, zirvenin tarihinin henüz belirlenmediğini açıkladı. Bu açıklama, KİK Genel Sekreteri tarafından yapılan ve zirvenin tarihinin yeniden düzenlenerek Körfez ve Avrupa taraflarının daha sonra mutabık kalacağı başka bir tarihe ertelendiğinin duyurulduğu geçen ekim ayı ortasındaki açıklamanın ardından geldi. Farnaud, sözlerini şöyle sürdürdü: “Koşullar zorlaştığında dostlarınıza ve ortaklarınıza daha fazla ihtiyaç duyarsınız. Birlikte çalışarak bu koşulların üstesinden daha kolay gelebilir ve bu süreçten hep birlikte daha güçlü çıkabiliriz.”

KİK-AB bakanlar toplantısı yakında gerçekleşecek

Farnaud, “Suudi dostlarımızla yürüttüğümüz görüşmeler ve aldığımız öneriler doğrultusunda bir tarih belirlendiğinde zirvenin düzenlenmesi için ilerleyeceğiz… Şimdiye kadar gerçekleştirdiğimiz çalışmalar temelinde, bu ortaklıkta bir adım daha ilerlememize yardımcı olacak somut sonuçlar elde etmeyi hedefleyeceğiz” ifadelerini kullandı. Ertelemenin yalnızca tarihi değiştirdiğini, izlenen yönü değiştirmediğini belirten Farnaud, hazırlıkların geçen süre boyunca devam ettiğini ve yakın zamanda AB ile KİK arasında düzenlenecek bakanlar toplantısı için de hazırlık yapıldığını kaydetti.

Farnaud, ikinci zirvenin olumlu ivmeyi sürdürerek iletişim, enerji, dijitalleşme, ulaşım, tedarik zincirleri ve koridorlar gibi alanlarda daha fazla somut sonuç elde edilmesine katkı sağlayacağını söyledi. Ayrıca öğrenciler ve gençler arasındaki değişim programlarının artırılacağını belirten Farnaud, güvenlik ve savunma konularının da iki tarafın gündeminde giderek daha fazla önem kazandığını ifade etti.

“Mevcut kriz, AB’nin kararlılığını daha da artırdı” diyen Farnaud, Suudi Arabistan ve Körfez’deki ortaklarının saldırılara maruz kalmasının ardından Avrupa’nın bu saldırıları açıkça kınadığını ve en üst düzeyde temaslarda bulunduğunu belirtti. Farnaud, “Ortaklıklar zor zamanlarda sınanır. Bizim ortaklıklarımız bu sınavı başarıyla geçti” dedi.

Suudi Arabistan ile stratejik ortaklık

Suudi Arabistan ile AB arasındaki stratejik ortaklık anlaşmasına ilişkin olarak Farnaud, bu konuda Suudi tarafıyla temasların sürdüğünü ve ortaklığı güçlendirme kararının iki tarafça yıllar önce alındığını vurguladı. AB’nin son kriz sırasında Körfez ülkelerine güçlü destek ve dayanışma sergilemesinin, söz konusu ortaklığın güçlendirilmesini daha da önemli hale getirdiğini belirten Farnaud, “Açık bir hedefimiz var. KİK’in tüm üyeleriyle yürütmek istediğimiz görüşmelerde olduğu gibi Suudi Arabistan ile de bir stratejik ortaklık anlaşması imzalamayı hedefliyoruz” dedi.

AB’nin şu anda Körfez’deki bazı ortaklarıyla müzakerelerini sürdürdüğünü belirten Farnaud, AB’nin Suudi Arabistan ile ilişkileri ilerletme konusunda kararlı olduğunu vurguladı. Son aylarda AB Konseyi Başkanı, AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi, AB’nin Körfez Özel Temsilcisi ve Avrupa Parlamentosundan bir heyetin Suudi Arabistan’ı ziyaret ettiğine dikkat çeken Farnaud, bu ziyaretlerin ‘Avrupa’nın Suudi Arabistan’ı güvenilir bir ortak olarak gördüğüne ve zor zamanlarda yanında durduğuna dair açık bir mesaj’ olduğunu söyledi.

Farnaud, bu denli önemli bir ortaklığın kendisine denk bir çerçeveyi hak ettiğini vurguladı. Tamamlandığında stratejik ortaklık anlaşmasının siyasi diyaloğun yanı sıra güvenlik ve savunma konularını da kapsayacağını belirten Farnaud, anlaşmanın ticaret, yatırım, enerji, inovasyon, bağlantısallık ve halklar arasındaki ilişkiler alanlarında iş birliğinin önünü açacağını ifade etti. Anlaşmanın, küresel belirsizliğin hâkim olduğu bir dönemde dayanıklılığı artırabileceğini, istikrarı ve refahı güçlendirebileceğini kaydetti.

Farnaud, anlaşmanın Suudi Arabistan’ın bölgesel rolünü ve Körfez’in Avrupa’nın güvenliği ve refahı açısından taşıdığı önemi de yansıtacağını, ayrıca her iki tarafın halklarına somut faydalar sağlayacağını belirterek müzakerelerin yakın zamanda başlatılmasını umduğunu dile getirdi.

Çokuluslu Deniz Savunma Koalisyonu’na bir irtibat subayı

Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları ve güvenlik iş birliği konusunda ise Farnaud, AB’nin ‘pratik desteğe’ odaklandığını belirtti. AB liderlerinin, Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarını en başından itibaren açıkça kınadıklarını ve Riyad ile tam dayanışma içinde olduklarını ifade eden Farnaud, Avrupa’nın son dönemde İran ve Husilerin Bahreyn ile Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarını da kınadığını hatırlattı. Söz konusu saldırıları ‘kabul edilemez ve savaşın yeniden alevlenmesi riskini artıran’ eylemler olarak nitelendirdi.

Güvenlik iş birliğinin Avrupa için öncelik taşıdığını vurgulayan Farnaud, Kızıldeniz’in AB açısından uzak bir mesele olmadığını, AB’nin ticaretinin beşte birinin bu güzergâhtan geçtiğini belirtti. Farnaud, “Babu’l Mendeb Boğazı’nda yaşananları Avrupa limanlarında, fabrikalarında ve mağazalarında hissediyoruz” ifadesini kullandı.

cdfvgt
Avrupa Birliği (AB), Suudi Arabistan liderliğindeki Çokuluslu Deniz Savunma Koalisyonu’na bir irtibat subayı gönderecek. (SPA)

Farnaud, AB’nin Aspides Operasyonu’nu başlatmasının nedenlerinden birinin de bu olduğunu belirterek, Kızıldeniz ve Babu’l Mendeb Boğazı üzerindeki baskının artmasıyla operasyonun rolünün her zamankinden daha önemli hale geldiğini ifade etti.

Farnaud, Suudi Arabistan liderliğindeki çok uluslu savunma amaçlı deniz koalisyonuyla yakın temas halinde olduklarını açıkladı. Bu kapsamda, koordinasyonu geliştirmek, bilgi paylaşımını artırmak ve mükerrer çalışmaları önlemek amacıyla AB’den bir irtibat subayının koalisyonun Cidde’deki ana karargâhında görevlendirilmesi için çalışmalar yürütüldüğünü belirtti.

Farnaud ayrıca, çok sayıda AB ülkesinin Suudi Arabistan’ın savunma kapasitesinin güçlendirilmesine katkı sunmayı teklif ettiğini kaydetti.

‘Husiler tek başlarına hareket etmiyor’

Yemen konusunda ise Farnaud, öncelikle Yemen hükümetine ve Yemen halkına tam destek verdiklerini vurguladı. AB’nin 2026 yılında yaklaşık 92 milyon dolar (85 milyon euro) tutarında insani yardım sağladığını belirten Farnaud, yeni yardımların da seferber edilmeye çalışıldığını söyledi. Geçtiğimiz ekim ayında AB’nin, Yemen öncülüğünde yürütülecek bir toparlanma sürecini desteklemek amacıyla Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ile yaklaşık 9,7 milyon dolar (9 milyon euro) değerinde bir anlaşma imzaladığını hatırlatan Farnaud, 2015’ten bu yana Yemen’deki insani ve kalkınma yardımları, krizlere müdahale ve barışın inşası çalışmaları için yaklaşık 2,16 milyar dolar (2 milyar euro) kaynak sağlandığını kaydetti.

xdvfgth
Suudi Arabistan Başbakanı ve Veliaht Prensi, Nisan 2026’da Krallığı ziyaret eden AB Konseyi Başkanı’nı kabul etti. (SPA)

Farnaud, “Husiler tek başlarına hareket etmiyor” diyerek, İran’ın sağladığı mali, askerî ve teknik desteğin Husilerin kapasitelerini güçlendirdiğini ve bölgedeki istikrarı bozduğunu ifade etti. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas’ın da İran’a bu desteği durdurma çağrısında bulunduğunu belirtti.

İran’a karşı ek yaptırım hazırlığı

Farnaud, Kallas’ın İran’ın oluşturduğu tehdidin büyük ölçüde Avrupa’ya da uzandığını belirten açıklamalarını hatırlattı. AB’nin kısa süre önce İran Devrim Muhafızları Ordusu’nu (DMO) terör örgütü olarak sınıflandırdığını, İran’ın nükleer programı, ağır insan hakları ihlalleri ve deniz ulaşımının serbestisine yönelik kısıtlamalarla bağlantılı kapsamlı yaptırımlar uyguladığını kaydeden Farnaud, yeni yaptırımlar üzerinde de çalışıldığını açıkladı.

AB’nin, hedefli silah ambargosu da dahil olmak üzere Husilere yönelik BM yaptırımlarını uyguladığını belirten Farnaud, AB’nin Yemen Sahil Güvenlik Teşkilatı’na destek verdiğini ve silah kaçakçılığıyla mücadele etmek amacıyla Cibuti gibi bölgesel ortaklarla çalıştığını ifade etti. Farnaud ayrıca AB’nin, 2018’den bu yana Hudeyde’ye giden gemilerin denetlenmesine yönelik BM operasyonlarına yaklaşık 10 milyon euro katkıda bulunduğunu söyledi.

Ukrayna’da adil ve kalıcı barış

Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili olarak Farnaud, “Avrupa'dan daha fazla barış isteyen hiçbir taraf yok. Çünkü bu savaş bizim kıtamızda yaşanıyor” dedi. Ancak barışın ‘adil ve kalıcı’ olması gerektiğini vurgulayan Farnaud, bunun Ukrayna’nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi, sınırların güç kullanılarak değiştirilmemesi ve savaşın tekrarlanmasını önleyecek güvenilir güvenlik garantilerinin sağlanması anlamına geldiğini belirtti. Farnaud, AB’nin Ukrayna ile Rusya arasında ateşkes sağlanmasını temel bir adım olarak gördüğünü kaydetti.

Ukrayna’nın tam ve koşulsuz ateşkesi kabul ettiğini, buna karşılık Rusya’nın sivilleri ve kritik altyapıyı hedef alan saldırılar da dahil olmak üzere askerî operasyonlarını sürdürdüğünü belirten Farnaud, Moskova’nın ‘barışa ulaşma konusunda çok az bağlılık gösterdiğini’ ifade etti.

AB’nin Rusya üzerindeki baskıyı artırdığını dile getiren Farnaud, AB dışişleri bakanlarının kısa süre önce Rus rafinerilerini, bankalarını, e-ticaret şirketlerini ve Rusya’nın gölge filosuna destek veren şirketleri hedef alan 140 yeni yaptırım listesini onayladığını aktardı. Farnaud, AB’nin 22’nci yaptırım paketini ‘önümüzdeki günlerde’ sunmaya hazırlandığını bildirdi.

Suudi Arabistan’ın rolüne ilişkin değerlendirmesinde ise Farnaud, “Suudi Arabistan’ın diyaloğun kolaylaştırılması, esir takası ve Ukraynalı çocukların geri getirilmesi konusunda üstlendiği rolü takdir ediyorum” dedi. Bu çabalara büyük değer verdiklerini belirten Farnaud, ‘adil ve kalıcı bir barış’ için Suudi Arabistan ve Körfez ülkelerindeki ortaklarıyla yakın iş birliğini sürdüreceklerini ifade etti. Farnaud, ortak hedefin, Ukrayna’nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne, uluslararası hukuka saygı gösteren ve uzun vadeli güvenliği güvence altına alan bir barış olduğunu vurguladı.

Serbest ticaret

Farnaud, KİK ülkeleri ile AB arasında serbest ticaret konusunda bir dizi görüşme yürütüldüğünü doğrulayarak, AB’nin giderek gelişen stratejik ilişkilere dayanarak tüm Körfez ülkeleriyle ticari ilişkilerde ilerleme kaydedilmesi konusunda güçlü bir potansiyel gördüğünü belirtti. AB ile KİK arasında imzalanacak bir serbest ticaret anlaşmasının her iki tarafta da ticaret, yatırım ve ekonomik çeşitlendirme alanlarında yeni fırsatlar yaratabileceğini ifade eden Farnaud, “Güçlü ve kalıcı bir yapı oluşturmak istiyoruz. Bu nedenle iki taraf, ilerlemek için en uygun yolları belirlemek üzere temaslarını sürdürüyor” dedi.

Farnaud, Körfez ve Avrupa tarafları için dengeli ve karşılıklı fayda sağlayacak şekilde ticari ilişkilerin derinleştirilmesi amacıyla AB’nin çalışmaya hazır olduğunu da vurguladı.

Schengen muafiyeti

Suudi Arabistan ve KİK ülkeleri vatandaşlarının Schengen vizesinden muaf tutulmasına ilişkin olarak Farnaud, ikili ilişkilerin önemli ölçüde geliştiğini ve AB’nin bu gelişmenin iş insanlarının, öğrencilerin ve ailelerin seyahatlerini kolaylaştırmasına da yansımasını istediğini belirterek, “KİK ülkelerindeki dostlarımız için bu konunun ne kadar önemli olduğunu anlıyoruz” dedi.

Bu konudaki çalışmaların bir süre önce başladığını açıklayan Farnaud, AB üyesi ülkelerin Suudi Arabistan, Bahreyn, Kuveyt, Umman ve Katar vatandaşlarına vizesiz seyahat imkânı sağlanmasına yönelik diyaloğun başlatılmasını memnuniyetle karşıladığını bildirdi. Bunun AB açısından ‘açık bir siyasi yönelim’ oluşturduğunu belirten Farnaud, KİK’in 19 Ekim’de vize muafiyeti sürecini onaylamasının ardından AB’nin şu anda sonraki adımlar üzerinde çalıştığını kaydetti.

Gazze ve iki devletli çözüm

Filistin meselesi ve Gazze konusunda ise Farnaud, AB’nin ‘tam teyakkuz hâlini koruduğunu’ belirterek, iki devletli çözümün ‘Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını, İsrail’in kalıcı güvenliğini ve bölgesel barışı sağlayabilecek tek uygulanabilir yol’ olmaya devam ettiğini vurguladı.

Suudi Arabistan, AB ve Norveç’in öncülük ettiği uluslararası ittifakın da bu hususu vurguladığına işaret eden Farnaud, AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi’nin Gazze’deki insani krize ilişkin derin endişelerini açıkça dile getirdiğini kaydetti.

AB’nin, BM Güvenlik Konseyi’nin 2803 sayılı kararının hükümlerinin eksiksiz uygulanması çağrısında bulunduğunu belirten Farnaud, bunlar arasında Hamas ve devlet dışı diğer silahlı grupların silahlarının kalıcı olarak bırakılması, İsrail güçlerinin Gazze’den tamamen çekilmesi ve bölgede sivil yönetime geçilmesinin yer aldığını ifade etti. Farnaud, AB’nin ‘Hamas’ın Gazze Şeridi’nin gelecekteki yönetiminde herhangi bir rol üstlenmemesi gerektiğini’ açıkça ortaya koyduğunu da vurguladı.

‘Taahhütlerle sahadaki gerçekler arasındaki uçurumun hâlâ büyük olduğunu’ belirten Farnaud, Gazze’de acil insani ihtiyaçların bulunduğuna, Batı Şeria’daki şiddet ve yerleşim yeri genişletme faaliyetlerinin ise Filistin devletinin kurulmasına yönelik umutları zayıflattığına dikkat çekti.

4 farklı alan

Farnaud, AB’nin dört farklı alanda çalışma yürüttüğünü açıkladı. İlk alanın güvenlik olduğunu belirten Farnaud, bu kapsamda AB’nin Refah Sınır Kapısı’ndaki Sınır Yardım Misyonu’na, Filistin Sivil Polis Teşkilatı ve hukukun üstünlüğüne destek misyonuna, Filistin yönetiminin reformlarına yönelik siyasi ve mali desteğe ve erken toparlanma çalışmalarına odaklandığını ifade etti. Erken toparlanma kapsamında 15 ortakla iş birliği içinde yürütülen Gazze Ekibi girişimi aracılığıyla 900 milyon euro kaynak sağlandığını belirten Farnaud, insani yardımların da sürdüğünü ve 2026 yılı boyunca 217 milyon euro destek sunma taahhüdünde bulunduklarını kaydetti.

Farnaud, “Gazze’deki ailelerin evlere, okullara ve hastanelere ihtiyacı var” diyerek, AB’nin hedefinin ‘İsraillilerin ve Filistinlilerin barış, güvenlik ve onur içinde yan yana yaşayabilecekleri bir gelecek oluşturmak’ olduğunu söyledi.