Ukrayna’nın Batı’dan savaş uçakları almasının önündeki zorluklar

Uzmanlar, Kiev'e Typhoon uçakları sağlamanın ‘oldukça pahalı bir sembolik jest’ olacağı görüşünde. (EPA)

Ukrayna Cumhurbaşkanı Vladimir Zelenskiy, çarşamba ve perşembe günleri gerçekleştirdiği Avrupa turu boyunca ülkesinin savaş uçaklarına ihtiyacı olduğunu vurguladı. Zelenskiy, bazı Batı ülkelerinin Rus güçleriyle mücadele için silahları Kiev’e teslim etmeye hazır olduğunu dile getirdi. Ancak bu duruma ilişkin henüz herhangi bir onay verilmedi. Ukrayna’ya ihtiyaç duyduğu tüm ağır saldırı silahlarını sağlama konusunda hevesli davranan İngiltere, Ukrayna’ya daha fazla Batı silahı sağlamanın gerilimi artırma risklerinin farkında olduğunu belirtirken Kiev’in eski model ‘Typhoon’ savaş uçağı teslim alma olasılığının ise düşük olduğunu vurguladı.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Ukrayna’nın talep ettiği savaş uçaklarının ilerleyen haftalarda ‘hiçbir koşulda’ teslim edilmeyeceğini açıklarken daha kullanışlı silahları tercih ettiğini ve bunların teslimatının daha hızlı olduğunu bildirdi. Ukraynalı mevkidaşı Vladimir Zelenskiy’nin katılımıyla düzenlenen bir Avrupa zirvesinin ardından açıklamalarda bulunan Macron, Ukrayna’ya savaş uçağı teslim edilmesi meselesi hakkında “Hiçbir seçeneği uzak görmüyorum” diyerek ancak bunun bugünün ihtiyaçlarına uymadığını vurguladı. Macron’a göre geçen çarşamba günü Paris’te Zelenskiy ile yaptığı ‘çok derin görüşmede’ önceliğin‘Ukrayna’nın ilerleyen haftalarda direnişine yardımcı olmak için her şeyi yapmak’ olduğu anlaşıldı. Macron, sözlerinin devamında ise “Müttefiklerin, en kullanışlı ve teslimatı daha hızlı bir biçimde olacak olan teçhizatı tercih etmesi gerekiyor” diyerek, Fransa’nın sağladığı Caesar topları ve orta menzilli hava savunma sistemi MAMBA’nın bu kriterleri karşıladığına dikkat çekti. İngiltere ise ABD ve diğer NATO müttefiklerinin savaşa daha fazla dahil olma konusundaki endişelerine rağmen, Ukraynalı pilotları eğitmeye başlayacağını ve uçak göndermeyi uzun vadede düşüneceğini duyurdu.
İngiltere Başbakanı Rishi Sunak’ın sözcüsü, Kiev’in silahlanmayı genişletme politikası ve bazı Avrupa başkentlerinin Moskova’yı düşmanlaştırma korkuları hakkında bir soruya yanıt olarak gazetecilere yaptığı açıklamada “Gerilimin artma potansiyelinin farkındayız” dedi. AFP’nin aktardığına göre Sunak, “Ancak yaklaşımımızın, Ukrayna’nın bu savaşı bitirmesine yardım etmenin en iyi ve en hızlı yolu olduğuna eminiz. Bunun herkesin çıkarına açık olduğu açık” ifadelerini kullandı. İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace da Roma ziyareti sırasında Ukrayna’ya İngiliz yapımı ‘Challenger 2’ tankları göndermeye çalıştıklarını bildirdi. “İngiltere, Ukrayna’ya mutlaka savaş uçağı göndereceğini söylemedi” diyen Wallace, “Ukrayna'nın yeteneklerini geliştirmek için belki de çatışma sona erdikten sonra eğitime başlayacağımızı belirttik” şeklinde konuştu.
Sunak’ın sözcüsü, Londra’nın müttefikleriyle ‘kapasite sağlama’ konusunu görüşmeye devam edeceği bilgisini paylaştı. “Ortaya koyduğumuz her eylemde, gerilimin artma riskleri hesaba katılacak” diyerek Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik sürekli saldırıları ve topraklarının geniş alanlarını işgali çerçevesinde ‘tansiyonu yükselttiğini’ vurguladı. Rishi Sunak’ın Zelenskiy’nin tarihi ziyareti sırasında Ukraynalı pilotların NATO kriterlerine uygun savaş uçaklarını kullanmak üzere eğitileceğini belirttiğini de doğruladı. Sözcü, eğitim hakkında ise “Bunu mümkün olan en kısa sürede sonlandırma istiyoruz” diyerek, Kiev’e herhangi bir uçak tedarik edilip edilmeyeceğine dair nihai bir kararın alınmadığını dile getirdi.

Ukrayna hangi savaş uçaklarını istiyor?
Ukrayna, müttefiklerini Zelenskiy’nin bu hafta İngiliz milletvekillerine hitaben yaptığı bir konuşmada, eskiyen Sovyet MiG’leri ve Suhoy filosunu değiştirmek için ‘özgürlük için kanatlar’ olarak nitelendirdiği modern savaş uçakları göndermelerini istedi.
İstek listesinde, yıkıcı gücü ve küresel mevcudiyeti nedeniyle ABD yapımı F-16’lar da var. Zelenskiy, aynı zamanda İsveç yapımı ‘Gripen’ savaş uçakları da istedi. Aynı şekilde müttefiklerin kendisine sağlayabileceği savaş uçaklarını araştırmaya devam ettiğini de belirtti. Ukrayna, Rus bölgelerine saldırmak ve önleyici uçuşlar yapmak için mevcut filosuna güveniyor. Ancak hava kuvvetleri, daha yeni savaş uçakları sağlamanın savaşın gidişatını değiştireceği kanaatinde.
Zelenskiy’nin danışmanı Mykhailo Podolyak, bu tür uçakların Rus saldırılarına ‘gökleri kapatacağını’ dile getirdi. Bir Ukrayna Hava Kuvvetleri sözcüsü de bunların, havadaki veya karadaki ‘neredeyse tüm hedeflerin yok edilmesine katkıda bulunacağını’ vurguladı.

Ukrayna uçakları kullanmaya ne zaman başlayabilir?
Zelenskiy’nin bu hafta Londra’da ‘Eurofighter Typhoon’ türü savaş uçakları talep etmesinin ardından İngiltere, Ukraynalı pilotların yeni avcı modellerini kullanmak için eğitim almalarının yıllar sürebileceğini bildirdi. Londra ilk adım olarak baharda pilot eğitimine başlamayı kabul etti. Deneyimli Ukraynalı pilotlar için eğitim kurslarını azaltmayı düşüneceğini kaydetti. İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace, BBC’ye yaptığı açıklamada “Uçakları sınıra çekmek basit bir mesele değil” dedi.
Wallace, “Bir bakım ekibi olmadan, bir Formula 1 aracı bile çalışamaz. Kesinlikle bu, birkaç turdan fazla sürmeyecek. Savaş uçakları gibi gelişmiş ve sofistike silahları fırlattığınızda, onlara bir bakım ekibi eşlik ediyor ve bu konuda da sorular sormamız gerekiyor” dedi. Ben Wallace, İngiltere’nin Eurofighter’i göndermek için diğer ülkelerin (Almanya, İtalya ve İspanya) onayına ihtiyacı olacağını söyledi.

Uygun modeller
Şarku’l Avsat’ın Reuters’dan aktardığına göre Royal United Services Institute’tan Justin Bronk, ‘Ukrayna’ya ‘Typhoon’ uçağı sağlamak, çok pahalı sembolik bir jest olur” dedi. Savaş uçakları, Rus hava savunmasından kaçınmak için alçaktan uçmak zorunda kalacak. Aynı şekilde Bronk, bir analizde Typhoon’un füzelerinin menzilini genişletmek için yüksek irtifalarda uçacak şekilde geliştirildiğini, bu yöntemin Rus uzun menzilli kuvvetlerinin büyük ölçüde etkisiz hale getirebileceği bir taktik olduğunu ifade etti. Typhoon ve F-16 uçaklarının da uygun pistlerden ve merkezi üslerden kalkması gerektiğini belirten Bronk, İsveç Gripen uçağının ise daha düşük irtifalarda uçabildiğini ve daha kısa pistlerden kalkabildiğini vurguladı.

Savaş uçakları
Ukrayna, bunun gerçekleşeceğinden emin ve müttefiklerin başlangıçta gelişmiş silahlar göndermek konusunda isteksiz olduğu ancak daha sonra geri adım atabileceğini ima etti. ABD ve Fransa, Almanya’nın kabul etmemesine rağmen, savaş uçağı göndermeyi göz ardı etmediklerini belirtiyor. İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, savaş uçağı göndermeyi reddetmedi ancak beklentileri azalttı. Kristersson, konunun şu an Stockholm’ün gündeminde olmadığını söyledi.
Ukrayna’nın sadık bir destekçisi olan Polonya ise, böyle bir kararı tek başına vermeyeceğini ve NATO’nun toplu hareket etmesi gerektiğini bildirdi. Slovakya da Ukrayna’ya mevcut filosunu geliştirmek için 11 MiG savaş uçağı göndermeyi kabul etti. Batılı hükümetler, teçhizatlarının çoğunu hareket ettirirlerse savunmalarının zayıflayacağından korkuyorlar. Ayrıca Moskova’ya savaşı şiddetlendirmek üzere bir bahane vermemek için şu ana kadar Rus topraklarının derinliklerini vurabilecek herhangi bir silah göndermekten kaçındılar. Kremlin, savaş uçakları gönderirse Batılı ülkelerin durumunun Rusya ile doğrudan çatışma aşamasına geçeceğini vurguladı.