Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Şarku’l Avsat’a: İran ile yapılan anlaşma, meseleleri diyalog ve diplomasi yoluyla çözme yönündeki ortak arzunun göstergesidir... Anlaşma tüm meselelerin çözüldüğü anlamına gelmiyor

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan (AFP)
Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan (AFP)
TT

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Şarku’l Avsat’a: İran ile yapılan anlaşma, meseleleri diyalog ve diplomasi yoluyla çözme yönündeki ortak arzunun göstergesidir... Anlaşma tüm meselelerin çözüldüğü anlamına gelmiyor

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan (AFP)
Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan (AFP)

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, Suudi Arabistan ve İran arasındaki diplomatik ilişkileri yeniden tesis etme anlaşmasının, iki tarafın meseleleri diyalog ve diplomasi yoluyla çözme yönündeki ortak arzunun göstergesi olduğunu söyledi.
Suudi Bakan aynı zamanda söz konusu anlaşmanın ‘iki ülke arasındaki öne çıkan tüm ihtilafların çözüme kavuşturulması anlamına gelmediğini’ vurguladı.
Riyad ve Tahran, geçtiğimiz Cuma günü Pekin’de, 2016’dan bu yana kopan ilişkileri yeniden başlatma ve büyükelçilikleri iki ay içinde yeniden açma konusunda anlaştı.
Suudi bakan, anlaşma duyurusundan bu yana ilk röportajını ​​Şarku’l Avsat’a verdi.
Üzerinde anlaşmaya varılan hususlara dayanarak, İranlı mevkidaşı ile yakında görüşmeyi dört gözle beklediğini söyleyen Prens Faysal, “Önümüzdeki iki ay içinde iki ülke arasındaki diplomatik ilişkileri yeniden başlatmaya hazırlanıyoruz ve gelecekte karşılıklı ziyaretlerde bulunmamız normal” dedi.
Son zamanlarda Kiev ve Moskova’ya yaptığı ziyaretler ve Ukrayna-Rusya savaşını durdurmak için Suudi Arabistan’ın arabuluculuğundan bahseden Prens Faysal, “Suudi Arabistan, krizi sona erdiren, savaşı durduran ve hayat kurtaran siyasi bir çözüme ulaşmak için iki ülke ile iyi işler yapmaya ve birlikte çalışmaya hazır” ifadelerini kullandı.
Dışişleri Bakanı Prens Faysal’ın Şarku’l Avsat’a verdiği röportajın tam metni şöyle;

-Suudi Arabistan ve İran’ın en fazla iki ay içinde diplomatik ilişkileri yeniden başlatma ve büyükelçilikleri yeniden açmayı içeren bir anlaşmaya vardıklarını açıkladıktan sonra, böyle bir anlaşmada Suudi Arabistan’ın doğrudan çıkarı nedir? Anlaşma, bölgede siyasi ve ekonomik düzeyler ve bölgedeki sorunlu konularda yeni bir sayfanın açılışı anlamına mı geliyor?
Uluslararası ilişkilerde ilke, devletler arasında diplomatik ilişkilerin varlığıdır. Bu, ortak dini, kültürel, tarihi ve medeniyet bağını paylaşan Suudi Arabistan ve İran büyüklüğündeki iki komşu ülke örneğinde pekişmektedir. Bu anlaşma, Çin’in himayesi ve arabuluculuğu altında, son iki yılda hem Irak, hem de Umman’da yapılan birkaç tur görüşmeden sonra yapıldı. Suudi Arabistan, bölgesel ve uluslararası güvenlik ve istikrarın geliştirilmesindeki rolü ve sorumluluğunun bilincinde olarak, sükunet ve gerilimi azaltma yolunda ilerlemeye devam ediyor.
Siyasi ilişkilerin yeniden başlamasına vesile olacak bu anlaşmaya varmamız, iki ülke arasındaki tüm önemli ihtilafların çözüme kavuşturulduğu anlamına gelmiyor. Daha ziyade, barışçıl yollarla ve diplomatik araçlarla iletişim ve diyalog yoluyla çözme konusundaki ortak arzumuzun kanıtıdır.
Suudi Arabistan olarak, İran ile yeni bir sayfa açmayı, sadece ülkemizde değil, tüm bölgede güvenlik ve istikrarın sağlamlaştırılmasına, kalkınma ve refahın ilerlemesine olumlu yansıyacak işbirliği ufkunu genişletmeyi umuyoruz.

-Anlaşmayı etkinleştirmek ve büyükelçi atamalarını ayarlamak için İran dışişleri bakanıyla bir sonraki görüşmenizi ne zaman yapacaksınız? Sizi yakında Tahran’da görebilir miyiz?
Üzerinde mutabık kalınan hususlar temelinde yakında İran dışişleri bakanıyla görüşmeyi dört gözle bekliyorum. Önümüzdeki iki ay boyunca iki ülke arasındaki diplomatik ilişkileri yeniden başlatmaya hazırlanacağız. Gelecekte karşılıklı ziyaretlerde bulunmamız da normaldir.

-Pekin ile imzalanan üçlü bildiride, Riyad ve Tahran’ın ‘devletlerin egemenliğine saygı gösterilmesi ve iç işlerine karışmama’ konusunu onaylamasına rağmen, ABD İran’ın bu konudaki kararlılığını sorguladı. Anlaşma birbirinin içişlerine karışmama şartlarını içeriyor mu ve İran’ın bu maddeye saygı duyacağını düşünüyor musunuz?
İran ile yeni bir sayfa açmanın en önemli şartlarından biri, iki taraf arasında varılan anlaşmaya ve Suudi Arabistan-İran-Çin ortak açıklamasının içeriğine bağlı kalmaktır. Kuşkusuz iki ülke ve bölgemizin çıkarı, halkımız ve bölgemizin genç kuşaklarının güvenlik, istikrar ve refahın hakim olduğu daha iyi bir gelecek umutlarına ulaşılmasına yol açacak şekilde ortak iş birliği ve koordinasyon yollarını harekete geçirmek ve hegemonik kaygılar yerine kalkınma önceliklerine odaklanmaktır. İran’ın da bizimle aynı hedefleri ve özlemleri paylaşacağını umuyor ve bunu başarmak için birlikte çalışmayı dört gözle bekliyoruz.

-İran, nükleer müzakerelerin çökmesiyle başlayan ve birbiri ardına krizlere yol açan iç koşulların yanı sıra bir takım acil ekonomik ve sosyal kaygılarla biten uzun bir süreçte birden fazla krizle karşı karşıya kaldı. Ancak bazıları, özellikle Batı’da, bu yeni anlaşmanın kritik bir zamanda İran rejimi için bir can simidi olabileceğine inanıyor. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?
İran’ın iç meselesi olduğu için soruda ortaya atılanların çoğundan bahsetmeyeceğim. Ancak şunu söyleyebilirim ki, İran istikrarı ve gelişimi, bölgenin istikrarı ve kalkınmasının çıkarına olan bir komşu ülkedir. Biz Suudi Arabistan’da ona iyilikten başka bir şey dilemiyoruz.
İran’ın nükleer yeteneklerini geliştirmeye devam etmesine gelince, bu şüphesiz bizi endişelendiriyor ve Körfez bölgesi ile Ortadoğu’nun kitle imha silahlarından arındırılmasına yönelik çağrımızı yineliyoruz.
İran’ı nükleer yükümlülüklerine uymaya ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile işbirliğini yoğunlaştırmaya çağırıyoruz ve bunu sağlamak için müttefiklerimiz ve dostlarımızla çalışmaya devam edeceğiz.

-Çin, bölgesel krizlerin çözümüne yönelik girişimlere diplomatik ağırlığını koymaya alışkın değil. Buradaki soru şu; Neden başka bir ülke değil de özellikle Çin arabuluculuk yaptı?
Ortak açıklamada belirtildiği üzere Suudi Arabistan, dost Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in ortaya koyduğu girişimi memnuniyetle karşıladı. Ben de İran tarafıyla iki yıldır devam eden müzakerelerin bir uzantısı ve devamı olarak etkileşime geçtim. Çin’in her iki tarafla da olumlu ilişkilere sahip olduğu bir sır değil, bu da bakış açılarını yakınlaştırmaya ve Suudi Arabistan’ın meşru kaygılarını vurgulamaya katkıda bulundu.
Çin’in anlaşmaya sponsorluğunun bölgemizde bir arada yaşama, ortak güvenlik ve ülkeler arasındaki iyi komşuluk ilişkilerinin geliştirilmesine katkıda bulunacağını umuyoruz. Üç ülkenin barış, güvenlik ve istikrarın hakim olduğu bir bölgesel ortamın yaratılmasında ortak çıkarları var.

-Ukrayna ihtilafını sona erdirmek için Moskova’da bir girişimde bulundunuz. Oradaki diplomatik çabalarınıza, özellikle ilgili tarafların Suudi Arabistan’ın herhangi bir rolünü ne ölçüde kabul ettiğine ve bu alanda ilerleme kaydedip kaydetmediğinize daha fazla ışık tutabilir misiniz? Bu konuda başarıya ulaşma anlamında iyimser misiniz?
Krizi sona erdiren, savaşı durduran ve hayat kurtaran siyasi bir çözüme ulaşmak için iki ülke ile iyi ilişkiler kurmaya ve çalışmaya hazırdık ve hala hazırız. Başbakan ve Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın çabalarıyla, iki taraf arasında bir esir takası anlaşması başarıyla tamamlandı ve bu on ülke vatandaşlarının ülkelerine geri dönmesiyle sonuçlandı.
Suudi Arabistan, savaşın devam etmesi nedeniyle gerekli acil insani ihtiyaçları karşılamanın önemini vurgulamaya odaklandı ve Ukrayna’ya insani yardımımız oldu. Mevcut durum, her iki taraf ve uluslararası toplumun geri kalanının, her iki ülkeye ve Avrupa’nın güvenliğine zarar veren ve uluslararası işbirliği seviyesini zayıflatan bu tehlikeli gerginliği durdurmasını gerektiriyor.



Suudi Arabistan, deniz yollarının korunması için uluslararası iş birliğinin önemini vurguladı

Mühendis Velid el-Hureyci, dün Napoli'de düzenlenen “Deniz Güvenliğinin Yeniden Değerlendirilmesi” başlıklı oturumda konuşurken (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)
Mühendis Velid el-Hureyci, dün Napoli'de düzenlenen “Deniz Güvenliğinin Yeniden Değerlendirilmesi” başlıklı oturumda konuşurken (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)
TT

Suudi Arabistan, deniz yollarının korunması için uluslararası iş birliğinin önemini vurguladı

Mühendis Velid el-Hureyci, dün Napoli'de düzenlenen “Deniz Güvenliğinin Yeniden Değerlendirilmesi” başlıklı oturumda konuşurken (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)
Mühendis Velid el-Hureyci, dün Napoli'de düzenlenen “Deniz Güvenliğinin Yeniden Değerlendirilmesi” başlıklı oturumda konuşurken (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)

Suudi Arabistan, stratejik deniz geçiş güzergâhlarının korunmasının, etkin bölgesel ve uluslararası iş birliğini gerektiren temel bir öncelik olduğunu vurguladı. Açıklama, dün İtalya'nın Napoli kentinde düzenlenen Akdeniz Diyalogları Konferansı kapsamında gerçekleştirilen “Stratejik Dar Geçitlerin Güvence Altına Alınması ve Deniz Güvenliğinin Yeniden Değerlendirilmesi” başlıklı oturumda yapıldı.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Mühendis Velid el-Hureyci oturumda yaptığı konuşmada, deniz geçiş güzergâhlarında yaşanan son gelişmelerin deniz güvenliği, bölgesel istikrar ve küresel refah arasındaki güçlü bağı ortaya koyduğunu belirtti. Kızıldeniz ve Babülmendeb Boğazı'ndan Hürmüz Boğazı'na kadar uzanan stratejik su yollarının güvenliğinin uluslararası toplumun gündeminde önemli bir yer tuttuğuna dikkat çekti.

El-Hureyci, hayati öneme sahip deniz yollarının uluslararası hukuka uygun şekilde güvenli ve açık kalmasını sağlamak amacıyla diplomatik çabalara odaklanılması, gerilimin düşürülmesi ve bölgesel istikrarsızlığın temel nedenlerinin ele alınması gerektiğini vurguladı.

Mühendis Velid el-Hureyci, bölgesel istikrarsızlığın temel nedenlerinin ele alınmasının önemini vurguladı (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)

Suudi Arabistan Dışişleri Bakan Yardımcısı, ülkesinin Yemen'de güvenlik ve refahın sağlanmasına yönelik çabalarını sürdürdüğünü belirterek, Yemen topraklarının komşu ülkelere veya uluslararası deniz trafiğine yönelik tehdit oluşturmak amacıyla kullanılmasına yönelik her türlü girişime karşı koymanın önemini vurguladı.

El-Hureyci ayrıca Suudi Arabistan'ın, uluslararası hukuk çerçevesinde topraklarını, halkını ve ulusal çıkarlarını savunma yönündeki meşru hakkını saklı tuttuğunu yineledi.

Mühendis Velid El-Hureyci, Akdeniz Diyalogları konferansının açılışında (Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı)

Öte yandan El-Hureyci, Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan'ı temsilen Akdeniz Diyalogları Konferansı'nın açılışına katıldı.

Uluslararası gündemdeki gelişmelerin ele alındığı konferansta, uluslararası çatışmalar ve bunlara siyasi çözüm bulunmasının önemi, uluslararası güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesi için ortak çalışmaların geliştirilmesi ile dünya ülkelerinin ve halklarının karşı karşıya olduğu ticari ve ekonomik sorunlar masaya yatırılıyor.


Krediler artıyor, mevduatlar değişiyor... Suudi bankalarının finansmanında yeni bir denklem

Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
TT

Krediler artıyor, mevduatlar değişiyor... Suudi bankalarının finansmanında yeni bir denklem

Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)
Riyad’daki Kral Abdullah Finans Merkezi yakınlarındaki bir yolda seyreden araçlar (AFP)

Suudi bankaları, mali yapılarının güçlü olması ve erişebildikleri finansman kaynaklarının çeşitliliğine dayanarak, kredi hacmindeki artışla birlikte ekonomik faaliyetleri finanse etmeyi sürdürüyor. Bununla birlikte, mevduat yapısının değişmesi ve mevduat toplama rekabetinin artması, bu kaynakların ve maliyetlerinin yönetilmesini önemli hale getiriyor. Bankalar, finansman talebini karşılama ile kârlılık marjlarını koruma arasında denge kurmaya çalışıyor.

Bankalar finansman faaliyetlerini sürdürürken kamu ve özel sektör mevduatlarının yanı sıra borçlanma piyasaları ve toptan finansman araçlarını da içeren çeşitli kaynaklardan yararlanıyor. Bu çerçevede, kamu mevduatlarındaki hareketlilik, mevduat yapısı içerisindeki ağırlığı ve bankaların kullanabileceği likiditeyi destekleme potansiyeli nedeniyle bankacılık finansman dengesi açısından özel önem taşıyor. Şirketler, bireyler ve yatırım projelerinden gelen kredi talebinin devam ettiği bu süreçte, finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve maliyetlerinin yönetilmesi, kredi hacmindeki artışın sürdürülmesi ve ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi açısından temel unsurlar arasında yer alıyor.

xcvfghyj
Arka planda görünen Al Rajhi Bank binası, Riyad (AFP)

Bu gelişmeleri değerlendiren Fitch Ratings’in Bankacılık Sektörü Kıdemli Direktörü Anton Lopatin, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, finansman koşullarının sıkılaşmasına ve maliyetlerin yükselmesine rağmen Suudi bankalarının yeterli likidite seviyelerini koruduğunu söyledi. Lopatin, bu durumun 2026’nın üçüncü çeyreğinde belirginleştiğini belirterek, kredilerin yaklaşık yüzde 2 artmasına karşılık mevduatların yüzde 1,5 gerilediğine dikkat çekti. Bu durumun kredi ve mevduat büyümesi arasında bir açık oluşturduğunu ve bankalar arasında fon çekme rekabetini artırdığını ifade etti.

Lopatin, mevcut koşullar altında bankaların vadeli mevduatlara ve finansal kuruluşlardan ya da diğer bankalardan borçlanmayı veya tahvil ve sukuk ihraçları yoluyla kaynak toplamayı kapsayan toptan finansman piyasalarına daha fazla yöneldiğini belirtti. Bu araçların bankalara ilave finansman kaynakları sağladığını ancak maliyetlerinin geleneksel mevduatlara kıyasla daha yüksek olabileceğini kaydetti. Lopatin, söz konusu gelişmelerin bankacılık sektörünün likidite seviyelerinde bir sorundan ziyade finansman kaynakları ve bunların maliyetleriyle ilgili baskıları yansıttığını vurguladı.

Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) verileri, eylül ayında kredi hacminde dikkat çekici bir hızlanma yaşandığını ortaya koyuyor. Banka kredilerinin toplam bakiyesi yaklaşık 35,9 milyar riyal (9,6 milyar dolar) artarak son 16 ayın en yüksek aylık yükselişini kaydetti. Böylece toplam kredi portföyü, yıllık yüzde 7,3’lük büyümeyle yaklaşık 3,5 trilyon riyale (933 milyar dolar) ulaştı. Buna karşılık, yıl başından bu yana kredi genişlemesinin hızı yavaşladı. İlk dokuz ayda kredilerdeki kümülatif artış yaklaşık 204 milyar riyal (54,4 milyar dolar) olarak gerçekleşti. Bu rakam, 2025’in aynı döneminde kaydedilen artışın yaklaşık üçte bir altında kaldı. Söz konusu tablo, bankacılık finansmanındaki büyümenin geçen yıla kıyasla daha yavaş seyrettiğini gösteriyor.

Finansman tarafında ise toplam banka mevduatları eylül sonu itibarıyla aylık yüzde 0,1’lik sınırlı düşüşle yaklaşık 3,076 trilyon riyale (820,3 milyar dolar) geriledi. Buna rağmen mevduatlar yıllık bazda yüzde 4,8 artışını korudu. Ancak çeyreklik karşılaştırma, mevduatlarda yaklaşık yüzde 1,8’lik düşüş yaşandığını ortaya koyuyor. Bu gerilemede en büyük pay kamu mevduatlarına ait oldu. Kamu mevduatları çeyrek boyunca yaklaşık 34,2 milyar riyal (9,1 milyar dolar) azalarak toplam mevduat düşüşünün yaklaşık yüzde 61’ini oluşturdu. Böylece kamu mevduatları yaklaşık 1,008 trilyon riyale (268,8 milyar dolar) geriledi ve toplam banka mevduatlarının yaklaşık üçte birini oluşturdu.

Burada kamu mevduatlarının yalnızca ticari bankalarda tutulan paralardan ibaret olmadığını, kamu kurumlarının SAMA nezdinde bulundurduğu bakiyeleri de kapsadığını belirtmek gerekiyor.

cdfvgthyj

Bu çerçevede Lopatin, kamu kurumlarının SAMA nezdindeki bakiyelerinin üçüncü çeyrek sonu itibarıyla yaklaşık 370 milyar riyale (99 milyar dolar) ulaştığını belirtti. Bu mevduatlardaki hareketliliğin kamu nakit yönetimiyle bağlantılı olduğunu ifade eden Lopatin, söz konusu kaynakların hangi alanlarda değerlendirildiğine bağlı olarak ticari bankaların likidite seviyelerine yansıyabileceğini kaydetti. Kamu mevduatlarının toplam banka mevduatlarının yaklaşık üçte birini oluşturduğuna da dikkat çeken Lopatin, bu nedenle söz konusu mevduatların bankacılık sektörünün önemli finansman kaynaklarından biri olduğunu vurguladı.

Kamu kaynaklarının hareketliliği, bankaların kullanabileceği likiditeyi iki şekilde etkiliyor. İlk olarak, doğrudan ticari bankalarda tutulan kamu mevduatlarının artması veya azalması, bankaların finansmanda dayandığı toplam mevduat hacmini yükseltiyor ya da düşürüyor. İkinci olarak ise SAMA nezdinde bulunan kamu bakiyeleri etkili oluyor. Kamu harcamalarının finansmanına ihtiyaç duyulduğunda bu kaynakların bir bölümünün ticari bankalara aktarılması, bankaların finansman tabanına yeni kaynaklar ekleyebiliyor.

Vadeli mevduatlar artıyor

Buna karşılık, mevduatların yapısı değişti. Vadeli mevduatlar eylül ayında yaklaşık 17,5 milyar riyal (4,7 milyar dolar), yani yüzde 1,3 artarak yaklaşık 1,417 trilyon riyale (377,9 milyar dolar) ulaştı. Böylece bu mevduatların toplam mevduatlar içindeki payı yüzde 46,1’e yükseldi. Buna karşılık vadesiz mevduatlar yüzde 1,4 azalarak yaklaşık 1,405 trilyon riyale (374,7 milyar dolar) geriledi ve toplam mevduatlar içindeki payı yüzde 45,7 oldu.

Yıllık veriler, bu dönüşümün daha da belirginleştiğini ortaya koyuyor. Vadeli ve tasarruf mevduatlarının toplam mevduatlar içindeki payı Eylül 2026 sonunda, bir yıl önceki yüzde 39,3 seviyesinden yüzde 46,1’e yükseldi. Aynı dönemde vadesiz mevduatların payı yüzde 50,4’ten yüzde 45,7’ye geriledi. Böylece vadeli mevduatlar, tutar bakımından vadesiz mevduatları geride bıraktı. Bu durum, mevduat sahiplerinin paralarının daha büyük bir bölümünü getiri sağlayan hesaplarda değerlendirmeye yöneldiğine işaret ediyor.

Bu değişim, finansman maliyetleri açısından da önemli bir anlam taşıyor. Mevduatları korumak ve yeni kaynaklar çekmek isteyen bankaların daha rekabetçi getiriler sunması gerekiyor. Bu durum, bankaların vadesiz mevduatlara dayalı finansmana kıyasla kaynak maliyetlerini artırabiliyor. Bununla birlikte, vadeli ve tasarruf mevduatlarının payındaki artış, finansman maliyetlerinin aynı oranda yükseldiği anlamına gelmiyor. Fiili maliyet, bankaların sunduğu getiri oranlarına, mevduatların vadelerine ve koşullarına bağlı olarak değişiyor.

Riyal ile finansman

Finansman koşullarındaki değişim, Üç aylık Suudi Bankalararası Teklif Oranı (SAIBOR) ile ABD Teminatlı Gecelik Finansman Oranı (SOFR) arasındaki farkın açılmasıyla da kendini gösteriyor. İki piyasa arasındaki finansman koşullarının farklılaştığını ortaya koyan bu fark, Suudi Arabistan’da riyalin dolara sabitlenmiş olması nedeniyle özel önem taşıyor.

Mevcut verilere göre iki oran arasındaki fark yaklaşık 120 baz puana ulaştı. Yerel faiz oranları, iki para birimi arasındaki sabit kur ilişkisi nedeniyle ABD’nin para politikası adımlarından etkilenirken, riyal cinsinden finansmanın maliyeti de yerel piyasadaki likidite düzeyine ve fon talebine bağlı olarak şekilleniyor. Bu nedenle söz konusu farkın açılması, Krallık’taki finansman koşullarının seyrini gösteren önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.

sacdfergv
Riyad’daki bir döviz bürosunda elinde riyal banknotları tutan çalışan (Reuters)

Lopatin, SAIBOR ile SOFR arasındaki farkın açılmasının, kredi büyümesinin mevduat artışını aşmayı sürdürdüğü bir ortamda bankaların riyal cinsinden finansman sağlamak için daha yoğun rekabete girdiğini gösterdiğini belirtti. Ancak bu gelişmenin tek başına bankacılık sistemi üzerinde baskıya veya likidite yetersizliğine işaret etmediğini vurgulayan Lopatin, tablonun mevduat toplama maliyetinin yükseldiğini ve bankaların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla finansman kaynaklarını çeşitlendirmeye yöneldiğini ortaya koyduğunu ifade etti.

Sınırlı bölgesel etkiler

Bölgesel gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Lopatin, İran’la yaşanan savaşın piyasalardaki dalgalanmaları artırdığını ve bazı dönemlerde toptan finansman piyasalarından kaynak sağlamanın maliyetini yükselttiğini söyledi. Ancak Fitch’in, jeopolitik gelişmelerle doğrudan ilişkilendirilebilecek ölçüde büyük bir sermaye çıkışını Suudi bankalarında tespit etmediğini belirtti.

Lopatin, kamu borçlanma piyasalarında dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde dahi bankaların özel tahsisli ihraçlar ve sendikasyon kredileri gibi alternatifler de dahil olmak üzere finansman kaynaklarını çeşitlendirme ve farklı kaynaklara erişme imkânını koruduğunu ifade etti. Bölgesel gelişmelerin bankacılık sektöründeki likidite akışları üzerindeki doğrudan etkisinin sınırlı kaldığını belirten Lopatin, finansman koşullarını daha fazla etkileyen unsurların başında kredi talebindeki artış, mevduat çekme ihtiyacı ve finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesinin geldiğini kaydetti.

IMF: Bankacılık sektörünün sağlamlığı

Bu değerlendirmeler, Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) 2026 yılı 4. Madde Konsültasyonu raporunda Suudi Arabistan bankacılık sektörünün durumuna ilişkin tespitleriyle de örtüşüyor. IMF, fazla likiditede azalma ve riyal ile dolar cinsinden faiz oranları arasındaki farkın açılmasının yanı sıra kredi büyümesinin mevduat artışını aşmasına ve finansman ihtiyacının yükselmesine dikkat çekti. Bununla birlikte IMF, bankaların güçlü sermaye yapıları ve rahat likidite seviyeleri sayesinde finansal sağlamlıklarını koruduğunu, olası şoklarla başa çıkabilecek ve finansman faaliyetlerini sürdürebilecek durumda olduklarını vurguladı.

sxdcfrgt
Suudi Arabistan Merkez Bankası (SAMA) logosu (Fotoğraf: Turki el-Ukayli)

Finansal göstergeler de bu değerlendirmeyi destekliyor. IMF verilerine göre, 2025 yılında Suudi bankalarının sermaye yeterlilik oranı yüzde 20,5, birinci kuşak sermaye oranı ise yüzde 18,8 olarak gerçekleşti. Sorunlu kredilerin toplam krediler içindeki payı yaklaşık yüzde 1’e gerileyerek son 10 yılın en düşük seviyesine indi. Likidite tarafında ise likit varlıkların toplam varlıklara oranı yüzde 20,2, kısa vadeli yükümlülüklere oranı ise yüzde 38 olarak kaydedildi.

2027’ye kadar finansman... Daha yüksek maliyetle sürekli büyüme

Bu mali sağlamlık, bankaların ekonomik faaliyetleri finanse etmeyi sürdürmesi için destekleyici bir temel oluşturuyor. Ancak asıl zorluk, kaynak maliyetlerinin yükseldiği ve mevduat toplama rekabetinin arttığı bir ortamda kredi hacmini genişletmeye devam edebilmeleri. Bu çerçevede Lopatin, finansman koşullarındaki sıkılaşmanın Suudi bankalarının ekonomik faaliyetleri ve Vizyon 2030 projelerini finanse etme kapasitesini sınırlamasının beklenmediğini, ancak kârlılık marjları üzerinde daha belirgin etkiler yaratabileceğini söyledi.

Kredi büyümesinin mevduat artışını aşmayı sürdürmesinin bankaları çeşitli seçeneklerle karşı karşıya bıraktığını belirten Lopatin, bunlar arasında fon çekmek için daha rekabetçi getiriler sunulması, piyasalardan sağlanan finansmana daha fazla başvurulması veya kredi büyüme hızının yavaşlatılmasının bulunduğunu ifade etti. Lopatin, kredi büyümesinin önceki seviyelerine kıyasla şimdiden yavaşlamaya başladığına dikkat çekti.

Finansman maliyetlerindeki artışın net faiz marjları üzerinde baskı oluşturabileceğini belirten Lopatin, özellikle bankaların bu artışı her zaman kredi kullananlara yansıtamadığını söyledi. Bunun başlıca nedeninin, kredi değerliliği yüksek müşterileri kazanma konusundaki rekabet olduğunu kaydeden Lopatin, bankaların yeni kredilerin fiyatlandırılmasında daha seçici davranabileceğini ifade etti. Ancak bunun, özel sektörün veya Vizyon 2030 projelerinin finansmanına yönelik geniş kapsamlı kısıtlamalar getirileceği anlamına gelmediğini vurguladı.

Buna karşılık Lopatin, finansman üzerindeki baskıları hafifletebilecek bazı unsurlara da işaret etti. Petrol gelirlerindeki ve üretimdeki artışın kamu harcamalarının yükselmesine ve mevduat hacminin büyümesine yansıması halinde finansman koşullarının rahatlayabileceğini belirtti. Ayrıca, kamu kurumlarının SAMA nezdinde tuttuğu bakiyelerin bir bölümünün ticari bankalara aktarılması, bankalara ilave finansman kaynakları sağlayabilir. SAMA’nın geçici likidite baskılarını yönetmedeki rolü de bu açıdan önem taşıyor.

Bununla birlikte Fitch, finansman koşullarının 2027 yılında da görece sıkı seviyelerde seyretmesini, ancak dönemsel iyileşmeler yaşanabilmesini bekliyor. Lopatin, bu beklentinin temelinde Vizyon 2030 kapsamındaki yatırımlar ve büyük ölçekli projelerle bağlantılı finansman ihtiyaçlarının devam etmesinin bulunduğunu belirtti. Söz konusu projelerin giderek daha fazla kredi kaynağı gerektirdiğine dikkat çekti. Bu koşullarda bankalar, mevduat çekmenin yanı sıra tahvil ve sukuk ihraçlarını ve toptan finansman araçlarını artırarak kaynaklarını çeşitlendirmeyi sürdürecek. Kamu mevduatlarındaki artış veya kredi büyümesinin yavaşlaması baskıları hafifletebilecek olsa da sektörün geçmişteki bol likidite seviyelerine kısa sürede dönmesi beklenmiyor.

Genel olarak Suudi bankaları, güçlü mali yapıları ve çeşitli finansman kanalları sayesinde ekonomiyi finanse etme ve ekonomik dönüşümün gerekliliklerine ayak uydurma kapasitelerini koruyor. Kaynak maliyetlerinin yükselmesine ve mevduat toplama rekabetinin artmasına rağmen bankaların finansman kaynaklarını çeşitlendirebilmesi ve kredi portföylerini yönetebilmesi, değişen koşullara uyum sağlamalarına esneklik kazandırıyor. Böylece bankalar, kredi büyümesini sürdürmek ile kârlılığın devamlılığını sağlamak arasında denge kurmaya çalışırken ekonomik faaliyetleri ve Vizyon 2030 projelerini desteklemeyi de sürdürüyor.


Suudi Arabistan Bakanlar Kurulu, bölgesel güvenliğin pekiştirilmesi ve enerji piyasalarının istikrarının sağlanmasına yönelik çabaları ele aldı

Veliaht Prens Muhammed bin Selman, dün Riyad’da gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısına başkanlık ederken (SPA)
Veliaht Prens Muhammed bin Selman, dün Riyad’da gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısına başkanlık ederken (SPA)
TT

Suudi Arabistan Bakanlar Kurulu, bölgesel güvenliğin pekiştirilmesi ve enerji piyasalarının istikrarının sağlanmasına yönelik çabaları ele aldı

Veliaht Prens Muhammed bin Selman, dün Riyad’da gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısına başkanlık ederken (SPA)
Veliaht Prens Muhammed bin Selman, dün Riyad’da gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısına başkanlık ederken (SPA)

Suudi Arabistan Bakanlar Kurulu, son günlerde çeşitli ülkelerle gerçekleştirilen görüşmelerin içeriğini ele alarak ikili ve çok taraflı iş birliğinin farklı alanlarda geliştirilmesi, bölgede güvenlik ve barışın temellerinin pekiştirilmesine katkı sağlayacak adımların desteklenmesi, enerji piyasalarının istikrarının korunması, deniz geçiş yollarının güvenliğinin ve seyrüsefer serbestisinin güvence altına alınması konularını görüştü. Bu çabaların, küresel ticaretin ve tedarik zincirlerinin kesintisiz işleyişini sağlamayı amaçladığı belirtildi.

Veliaht Prens ve Başbakan Muhammed bin Selman başkanlığında dün Riyad’da gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısında, dünyanın, özellikle de bölgenin tanık olduğu ardı ardına gelen gelişmelere ve değişimlere rağmen devletin çeşitli alanlardaki faaliyetleri ile elde ettiği ilerleme ve başarılar değerlendirildi. Suudi Arabistan’ın, kalkınma alanındaki kazanımlarını ve ulusal başarılarını korumak, ülkenin uluslararası konumunu ve bölgesel ve küresel düzeydeki etkin rolünü sürdürmek amacıyla kapasitesini ve imkânlarını geliştirmeye, yeni gelişmeler ve zorluklarla mücadele etmeye devam ettiği vurgulandı.

Toplantıda, ulusal ekonomideki son gelişmeler ve ekonominin farklı koşullara uyum sağlama konusundaki esnekliği de ele alındı. Suudi Arabistan 2030 Vizyonu çerçevesinde büyüme kaynaklarının çeşitlendirilmesi, petrol dışı faaliyetlerin gelişimini destekleyen reformların sürdürülmesi, enflasyonun düşük seviyelerde tutulması, yatırımların teşvik edilmesi ve özel sektörün faaliyet alanlarının genişletilmesi yönündeki ilerlemelere dikkat çekildi. Ayrıca kamu maliyesinin değişen koşullara uyum sağlama kapasitesi ile temel hizmetler ve kalkınma projelerine yönelik harcamaların sürdürülebilirliği değerlendirildi.

fbgh
Veliaht Prens Muhammed bin Selman, dün Riyad’da düzenlenen Bakanlar Kurulu toplantısına başkanlık etti (SPA)

Bakanlar Kurulu, Suudi Arabistan’ın uluslararası göstergelerde elde ettiği başarıların devam etmesine dikkat çekti. Uluslararası Yönetim Geliştirme Enstitüsü (IMD) tarafından yayımlanan Küresel Dijital Rekabetçilik ve Yapay Zekâ sıralamasında, yapay zekâ ile bağlantılı çeşitli başlık ve kriterlerde ülkenin üst sıralarda yer alması memnuniyetle karşılandı. Bu sonuçların, ulusal veri ekosisteminin kapasite geliştirme, yatırımları teşvik etme ve düzenleyici çerçeveleri iyileştirme yönündeki çalışmalarını yansıttığı ifade edildi.

Suudi Arabistan’ın Uluslararası Telekomünikasyon Birliği Konseyi üyeliğine seçilmesi de ülkenin telekomünikasyon, uzay ve teknoloji sektörlerinin geliştirilmesindeki rolünün devamı olarak değerlendirildi. Bu üyeliğin, küresel ölçekte dijital dönüşüm süreçlerine öncülük edilmesine, insanlığa hizmet, kalkınma kaynakları, inovasyon ve yapay zekâ alanlarında yeni fırsatlar oluşturulmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.

Bakanlar Kurulu'ndan iş birliği kararları

Bakanlar Kurulu, çeşitli alanlarda uluslararası iş birliğinin geliştirilmesine yönelik bir dizi karar aldı.

Bu kapsamda Enerji Bakanı, yenilenebilir enerji alanında iş birliğine ilişkin bir mutabakat zaptı taslağı konusunda Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı ile görüşmeler yürütmekle yetkilendirildi. Kral Abdülaziz Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı'na Azerbaycan ile bilimsel alanda iş birliği, İslam İşleri Bakanı'na Kongo ile İslami işler alanında iş birliği ve Çevre, Su ve Tarım Bakanı'na Singapur ile entegre su kaynakları yönetimi alanında iş birliği konularında mutabakat zaptı taslakları üzerinde görüşme yetkisi verildi.

Bakanlar Kurulu ayrıca Kanada ile enerji alanında, Mauritius ile yolsuzluk ve bağlantılı suçların önlenmesi ve bunlarla mücadele konusunda, Suriye ve Kırgızistan ile radyo ve televizyon yayıncılığı alanında iş birliğine yönelik mutabakat zabıtlarını onayladı.

Bunun yanı sıra, 41. Körfez İşbirliği Konseyi Yüksek Konseyi toplantısında alınan iki kararın uygulanması da kabul edildi. El-Ula’da gerçekleştirilen toplantıda kabul edilen kararlar, Acil Durumlara Hazırlık ve Müdahale için Körfez Halk Sağlığı Planı Genel Çerçevesi ile Erken Sağlık Uyarı Sistemi Kılavuzunu kapsıyor.

Yabancı hukuk bürolarına şirket kurma izni

Bakanlar Kurulu, Avukatlık Kanunu'nda değişiklik yapılmasını onayladı. Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre düzenlemeyle, yabancı hukuk bürolarının belirlenen şartlar ve kurallar çerçevesinde Suudi Arabistan’da mesleki şirket kurmasına izin verildi.

Ayrıca Ulusal Sağlık Araştırmaları Enstitüsü ile Kral Faysal ve Kral Halid üniversitelerinin önceki iki mali yıla ait kesin hesapları onaylandı.

desvgr
Veliaht Prens Muhammed bin Selman, salı günü Riyad’da Bakanlar Kurulu toplantısında (SPA).

Bakanlar Kurulu, gündeminde yer alan diğer konularla ilgili gerekli işlemlerin yapılması yönünde talimat verdi. Bu kapsamda Sanayi ve Maden Kaynakları Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığının yıllık raporları; Yerel İçerik ve Kamu Alımları, Devlet Gayrimenkulleri, Dijital Yönetim, Medya Düzenleme, Sivil Havacılık ve Sigorta kurumlarının raporları; Darin ve Tarut Adaları Kalkınma Kurumu ile Ulusal Riskler Konseyi'nin çalışmaları ele alındı.

Toplantıda ayrıca 15. ve 14. derece kadrolar ile büyükelçi ve yetkili bakan unvanlı görevlere yönelik terfi ve atamalar onaylandı.