ABD ve Çin arasında şiddetli bir çatışma yaşanır mı?

ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping

Fransız ekonomi uzmanı ve yazar Christian Saint-Etienne tarafından kaleme alınan “Trump ve Şi Cinping: Büyücünün çırakları” (Trump et Xi Jinping: Les apprentis sorciers) adlı kitap, Çin-ABD ilişkilerindeki gizli kalmış noktalara ve özellikle iki süper güç arasındaki uluslararası topluma baskı yapmaya başlayan ekonomik çatışmalara ışık tutuyor. İki ülkenin fikir birliğinden yoksun olduğunu belirten yazar, bu çatışmanın Üçüncü Dünya Savaşı'nın patlak vermesine neden olabileceğine vurgu yapıyor.
Trump vurgusu
256 sayfalık kitap, kısa bir süre önce Fransızca olarak “Observatoire Yayın Evi” tarafından yayınlandı. İki ülke arasındaki çatışmanın ana hatlarını çizen kitap, ABD Başkanı Trump hakkında da önemli konulardan bahsediyor. Trump için, televizyon önünde yâda Twitter’da uzun saatler geçirdikten sonra ülkesinin bir süper güç olması nedeniyle dünyanın büyük bir kısmına gölge düşüren şok edici kararlar alıp insanları şaşkına çevirdiğini, bu yüzden uluslararası bir dengeleyici güç olarak sorumluluğunu üstlenmesi gerektiğini söylüyor.
Çin tepkisi
Buna karşılık kitap, ülkesinin anayasasını iktidarı elinde tutabilmek için değiştirmeye çalışan Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in aynı zamanda, üzerinde egemenlik ilan ettiği ıssız adaları militarize etmeye ve reformlarını engellemeye çalışabilecek her türlü muhalefeti bastırmak için uğraştığını belirtiyor.
Prof. Etienne kitabında, iki süper gücün dünyayı soğuk savaştan bu yana zaten kırılgan olan uluslararası ilişkileri istikrarsızlaştıracak tehlikeli bir çatışmaya sürükleyecek eylemlerinin yanı sıra sert açıklamalar yapmalarına neden olan, kendilerini dünyanın birinci ekonomik ve jeostratejik gücü olarak kabul ettirme arayışını “Güç Sevgisi” olarak adlandırıyor.
Prof. Etienne kitabında bu konuyla ilgili, “Sonuç olarak, tarihin bizi dikkatli bir şekilde ele almaya zorladığı bir dengesizlikle karşı karşıyayız. Çünkü bir liderin olmaması nedeniyle zayıflık ve çaresizliğin Avrupa'ya egemen olduğu bir zamanda yeni bir küresel çatışmaya doğru sürükleniyoruz” ifadelerini kullanıyor.
Krizin körüklenmesi
Yazar, Çin ile ABD arasındaki ticaret savaşının 6 Temmuz 2018'de değil çok daha öncesinde başladığına işaret ediyor. 6 Temmuz 2018'de hem Çin hem de ABD karşılıklı olarak çelik ithalatında yüzde 25, alüminyum ithalatında yüzde 10 oranında ek gümrük vergileri uygulamaya çalıştılar. Bu vergiler, Ağustos 2018'de 50 milyar dolarlık ithalat ürünlerine uygulandı. Ardından her iki tarafın da ticaret akışını hedef alan diğer önlemlerin yanı sıra aldıkları tedbirlere rağmen aynı yılın Eylül ayında toplam değeri, tahmini olarak 200 milyar doları bulan ithalat ürünleri, bu vergilerden nasibini aldı. Bu durum, ABD’ye büyük vergiler uygulama konusunda bir uyarı mesajı gönderirken iki süper güç arasında bir krizi körükledi.
Araştırmacı yazar Etienne burada Çin ve ABD’nin ekonomik, askeri ve diplomatik alanlardaki tekelleşmede kaydettikleri ilerleme ve gelişimlerine vurgu yapıyor. ABD ve Çin'in yıllık üretimi dünya üretiminin yüzde 40'nı oluştumaktadır.Bu üretimin yüzde 24.5’ini ABD,  yüzde 15.5'ini ise Çin gerçekleştirmektedir. İki ülkenin askeri harcamaları ise toplam küresel askeri harcamaların yüzde 55'ine tekabül ediyor. Ayrıca bu iki süper güç, dijital dünyayı yapay zekâ ve ileri teknolojiyle tamamen kontrol altında tutuyorlar.. İki ülkenin askeri harcamaları ise toplam küresel askeri harcamaların yüzde 55'ine tekabül ediyor. Ayrıca bu iki süper güç, dijital dünyayı yapay zekâ ve ileri teknolojiyle tamamen kontrol altında tutuyorlar.
Teknolojik rekabet
Yazarın dikkat çektiği diğer bir husus, ABD ve Çin arasındaki internet ve akıllı telefonlar üzerinden yaptıkları ekonomik rekabet. Çin'in yapay zekâ konusunda yakaladığı başarılarının yanı sıra olağanüstü bir ilerleme kaydettiği teknoloji sektörü, iki güç arasında büyük bir rekabete sahne oluyor. Özellikle de Çin’in bu alanda bir kısmını işgal etmeyi başardığı Avrupa kıtasındaki dijital pazarda rekabet iyice kızışmış durumda. Aynı şekilde uzayda iki gücün rekabet ettiği bir alan haline geldi. Başkan Trump, Çin'in ileri teknolojiyle birlikte uğraşmak istediği bu alandaki ABD varlığını korumaya çalışıyor.
Yazara göre yukarıdaki rakamlar, tıpkı geçmişte olduğu gibi Fransızların 1870 başarısızlığından sonra Almanya ve İngiltere arasında yaşanan süper güçlerin liderlik için verdiği mücadele benzeri klasik bir mücadeleye giriştiklerine işaret ediyor. Aynı şekilde 1945'ten 1991'e kadar Sovyetler Birliği ile ABD arasında yaşanan uluslararası hegemonyayı hedefleyen liderlik mücadelesi gibi bir mücadeleyle karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor.
ABD ve Çin yasalarının Asya, Afrika ve Latin Amerika'yı ekonomik ve askeri olarak domine etmeye çalıştıklarına inanan yazar, her bir gücün kendini dünyanın tek ekonomik ve teknolojik gücü olarak kabul ettiğini vurguluyor. Avrupa'nın bugün iki güç arasındaki ekonomik ve askeri çatışmalara kapalı bir alan olarak kalmaya devam ettiğine işaret eden Prof. Etienne, bunun Avrupalıları rahatsız ettiğini ve özellikle de stratejik hedeflerini ve politik değerlerini, Trump'ın Twitter üzerinden paylaştığı mesajlardan koruyamamalarıyla bu rahatsızlığın arttığını belirtiyor.
ABD’nin müttefikleri durumu
ABD'nin güçlü müttefiklere ihtiyaç duyduğunu da düşünen Etienne, Kanadalılar ve Meksikalıların “ekonomi düşmanları” olarak muamele gördüklerine, İran petrolü ithalatından dolayı Japonya ile ilişkilerde gerginlik yaşandığına, Trump'ın AB’nin feshedilmesi veya dağılmasını istediğine ve tüm NATO üyelerini Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5’inci maddesine itirazlarına dikkati çekerek, ABD’nin müttefikleri ile zıt yönde adım attığına vurgu yaptı.
Son olarak Fransız yazar, ABD ve Çin arasındaki dünyayı kontrol etmeye yönelik bu şiddetli rekabetin, iki güç arasında beş yıldan kısa bir süre içinde doğrudan bir askeri çatışmayı tetikleyebileceğini ileri sürdü. Avrupa kıtasının bu askeri çatışma konusundaki konumu ile ilgili olarak ise yazar, AB içindeki ayrılık virüsünün yanı sıra Kuzey, Güney, Doğu ve Batı arasındaki eski kıtanın yaşadığı kırılma sonucu muhtemelen çatışmaya girmeyeceğini öngörüyor.
Aslında bu kitap, özellikle konunun önemi, hassasiyeti ve uluslararası ciddi yansımaları açısından önemlidir. Bununla birlikte kitabın yazarı Christian Saint Etienne, Meslek Sanatları Ulusal Konservatuarı’nda (Conservatoire Nationale des Arts Metiers-CNAM) sanayi ekonomisi profesörü olarak görev yapıyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) ile Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nde (OECD) uzman olan Prof. Etienne’in sanayi ekonomisi alanında kaleme aldığı çok sayıda makale ve kitabı bulunuyor.