Uzlaşı ve gerilim arasında İran

Irak Dışişleri Bakanı Muhammed Ali el-Hekim ve İranlı mevkidaşı Cevad Zarif dün ortak açıklamada bulundu (EPA)

İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, başkent Bağdat’ta Iraklı mevkidaşı Muhammed Ali el-Hekim ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından kameraların karşısına geçerek, Körfez ülkelerine ‘saldırmazlık paktı’ önerisinde bulundu.
Irak Dışişleri Bakanı Hekim, önceki akşam Bağdat’a gelen İranlı mevkidaşı Muhammed Cevad Zarif’le düzenlediği ortak basın toplantısında, ABD’nin İran’a yönelik eylemlerini reddettiklerini vurgulayarak, İran’ın yanında olduklarını ifade etti. Hekim, tüm tarafların hoşnut olacağı bir çözüm bulmak için bölge ülkeleriyle temasların devam edeceğini kaydederken, Irak’ın Mekke’de gerçekleştirilecek Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ile Arap Birliği zirvelerine katılacağını sözlerine ekledi.
Zarif: Tekliflere açığız
Öte yandan İran Dışişleri Bakanı Zarif, toplantı sonrası yaptığı açıklamada, Tahran'ın nükleer anlaşmayı ihlal etmediğini ve ülkesinin anlaşmayı ihlal eden herhangi bir tarafın karşısında yer alacağını vurguladı. Zarif, Bağdat'taki temasları kapsamında halen masada olan tüm Körfez ülkelerine saldırmazlık anlaşması için birkaç öneride bulunduklarını söyledi. İran’ın, Körfez ülkeleriyle arasındaki ilişkilerin en iyi şekilde olmasını istediğini vurgulayan Zarif, diyaloğu başlatacak ve gerginliği azaltacak tüm tekliflere açık olduklarını ifade etti.
Bununla birlikte Avrupa ülkeleri ve nükleer anlaşmanın diğer muhataplarını, anlaşma çerçevesinde sorumluluklarına uymadıkları için eleştiren Zarif, Avrupa ülkelerinin 3 yıldır İran'la normalleşme süreci ve ekonomik ilişkiler konusunda ihlallerde bulunduğunu ve söz konusu ihlalin geçtiğimiz yıl boyunca daha fazla arttığını söyledi.
Irak’ın çabaları
İran Dışişleri Bakanı, Bağdat ziyareti sırasında, Cumhurbaşkanı Berhem Salih, Başbakan Adil Abdulmehdi, Meclis Başkanı Muhammed el-Halbusi ve Dışişleri Bakanı Muhammed Ali el-Hekim ile bir araya geldi. Bu görüşmelerde Irak Dışişleri Bakanı Hekim,  ülkesinin İran’ın yanında olduğunu açıkladı. Cumhurbaşkanı Salih, Irak’ın taraflar arasında arabuluculuk rolü üstlenmek istediğini yinelerken Meclis Başkanı, İran-ABD krizinde ülkesinin tarafsızlığını vurguladı.
Meclis Başkanı’nın ofisinden yapılan açıklamaya göre Halbusi görüşme sırasında, bölgede gerilimin artma riskine karşın taraflar arasındaki güveni inşa etmek amacıyla diyalog ve barışçıl girişimlere duyulan ihtiyaca vurgu yaparak, Irak’ın İran’la ve bölgedeki tüm ülkelerle iyi ilişkilerini sürdürme konusundaki kararlılığını vurguladı. Komşularının güvenliği konusundaki endişelerini dile getirerek bölgedeki gerginliği önlemek için her seviyede çalışacaklarına dikkati çeken Halbusi, Bağdat'ın, Tahran ve Washington arasındaki gerginliği azaltmak için önemli bir rol oynayacağını ve tarafsız kalacağını vurguladı.
Öte yandan ülkesinin bölgede herhangi bir askeri gerginlik istemediğini belirten Zarif, gerginliği azaltmaya ve tüm komşu ülkelerle yapıcı ilişkiler kurmaya yardımcı olacak herhangi bir girişimde bulunmaya hazır olduklarını vurguladı.
“Her iki tarafın da bir önceliği var”
Nehreyn Üniversitesi’nde ulusal güvenlik alanında uzman Prof. Dr. Hüseyin Allavi, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “ABD ve İran arasındaki güven kaybı nedeniyle olaylar artacağını ve ABD’nin İran’a karşı boyun eğdirme politikasını sürdüreceğini düşünüyorum. Buna karşın İran, hedefli bir sessizlik stratejisinde yoluna devam ediyor. Her iki tarafın da bir önceliği var. Ancak sonunda nihai diyalogun gerçekleşmesini sağlayacak bir masa oluşturmak için taraflardan birinin öne çıkması gerekiyor” ifadelerini kullandı. Prof. Dr. Allavi, ABD ve İran arasındaki krizde Irak hükümetinin durumuyla ilgili olarak, “Irak hükümetinin şu anki resmi konumu, olumlu bir tarafsızlık şeklinde seyrederken gayriresmi konumu ise temkinli bir empati eğilimi gösteriyor. İranlıların, ABD Başkanı Donald Trump'ın 2020 seçimlerini, İran’la kapsamlı müzakerelere girmeden kazanamayacağı şeklindeki tezlerden kurtulması gerekiyor” şeklinde konuştu.
Irak’ın önceliği çıkarları
Öte yandan Şarku’l Avsat’a konuşan Irak Parlamentosu Dış İlişkiler Komisyonu Zafer el-Ani, Irak'ın bu krizde arabulucu olmadığını, ancak dostane bir şekilde bölge ülkelerini etkileyerek arabuluculuğu teşvik ettiğini söyledi. Ani, bu rolün iki taraf arasında arabuluculuk yapmaktan daha pratik ve faydalı bir mesaj olabileceğine işaret ederek Irak’ın krizle barışçıl yollarla çözülmesi ve savaştan kaçınılması amacıyla kendi çıkarları için ilgilendiğini belirtti.
Şarku'l Avsat'a değerlendirmelerde bulunan Irak Siyasi Düşünceler Merkezi Başkanı İhsan el-Şammari ise, Irak’ın kısa süre önce doğrudan resmi görüşmelerde bulunarak Arap ülkeleriyle temas halinde olduğuna dikkati çekti. El-Şammari, Avrupa ülkelerinin Bağdat’taki büyükelçilikleri aracılığıyla da bu konuda yapılabileceklere dair temas halinde olduğunu ve rolünün mesaj iletmenin ötesine geçmeyeceğini kaydetti.