Şam yönetimi, vefatının 100’üncü yıldönümünde Yusuf el-Azma anısına kitap bastı

Başkent Şam şehir merkezinde Yusuf el-Azma’nın heykeli

Şam yönetimi, 1’inci Dünya Savaşı sonrasında Suriye ve Lübnan’dan sorumlu Fransız Yüksek Komiseri General Henri Gouraud’un komutasındaki kuvvetlere karşı Maysalun Savaşı’ndaki mücadelesi sırasında hayatını kaybeden Savaş Bakanı Yusuf el-Azma’nın anısına kitap bastı. Kitapta “tüm Suriye topraklarının kurtarılması” ve “farklı bir modelin” sunulması gibi siyasi içerikli mesajlar dikkat çekti. Kitabın basımı, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Büyük Lübnan’ın kuruluşunun yıldönümünde ziyareti ettiği Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta General Gouraud’un fotoğrafı önünde poz verdiği bir dönemde geldi.
Suriye hükümetine bağlı Vatan Belgesi Kurumu, “Maysalun Destanı” hakkında yayımladığı bir kitapta bu konuyla ilgili ilk kez gün yüzüne çıkan belgelere yer verdi. Konuyla ilgili ilk anı, Yusuf el-Azma’nın arkadaşı ve Faysa Hükümeti’nin Ticaret ve Tarım Bakanı Yusuf el-Hakim’e ait. Hakim, anılarını dört parçaya bölmüştü. Bunlar Beyrut’ta 1996’da yayımlandı.
İkinci anı, Maysalun Savaşı Komutanı Tahsin Paşa el-Fakir’e ait. Ölümden kurtulan Fakir, Fransa’nın Suriye’yi tahliye ettiği 1946 yılına kadar sürgün hayatı yaşadı. 26 yıl sonra Şam Ulusal Müzesi'nde düzenlenen resmi törenle ulusal ordu bayrağını Suriye hükümetine iade etti. Fakir’in anıları 2004 yılında kitap olarak yayımlandı. Nadir kitaplardan olan bu kitap, piyasada bulunmuyor.
Üçüncü anı ise 1990 yılında Londra’da basılan “Maysalun: Bir Dönemin Sonu” isimli kitabın yazarı ve savaşta bulunan subaylardan Subhi Ömer’e ait. Vatan Belgesi Kurumu’nun kitabına, anıların ardından tarihçi İhsan Hindi’nin Maysalun Savaşı’nı konu alan ve 1967 yılında Kültür Bakanlığı tarafından basılan eşsiz kitabındaki bir araştırmaya yer veriliyor. Akabinde dönemin Eğitim Bakanı Sati Hasri’nin meşhur anıları geliyor. Hasrai, savaş öncesinde Fransızlarla siyasi müzakerelerde bulunan heyete başkanlık yaptı. Anıları 1948’da Şam’da “Maysalun Günü” ismiyle kitap haline getirildi.  Vatan Belgesi Kurumu kitapta ayrıca Fransa Hükümeti’nin arşivinde savaşla ilgili belgelerin çevirilerine yer verdi.
Kurum’un savaş yıldönümünü mevcut siyasi durumla irtibatlandırmaya çalışması dikkati çekti. Nitekim Kurum, Suriye eski Devlet Başkanı Hafız Esed’in Yusuf el-Azma’nın cesaretini beğendiğini, Azma’nın El-Muhacirin Mahallesi’ndeki evinin müzeye dönüştürüldüğüne işaret etti. Maysalun Savaşı’nın yıldönümü 24 Temmuz’da kutlanıyor. Savaşın gerçekleştiği alana öğrenci ziyaretleri gerçekleştiriliyor. Devlet Başkanı Beşşar Esed de “modern sömürgeciliğe karşı” mücadelesinde Azma’nın yolunu izlediğini belirtiyor.
Hükümetin girdiği askeri çatışmalarda askeri mühimmatın yanı sıra askerleri teşvik edecek ve morallerini sağlam tutmasına yardımcı olacak “hikaye mühimmatı” sağlamaya çalıştığı açıkça görülüyor. Zira ülke topraklarının üçte birinden fazlası halen Şam yönetiminin kontrolü dışında bulunuyor. Zira ülkenin kuzeydoğusundaki toprakların yüzde 25’i ABD liderliğindeki Uluslararası Koalisyon destekli Arap ve Kürt savaşçıların bir araya geldi Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) denetiminde bulunuyor. Türkiye destekli gruplar ise ülkenin kuzey ve kuzeybatısında toprakların yüzde 10’undan fazlasını kontrol ediyor. İran ve Rusya tarafından desteklenen Suriye hükümeti ülkenin geri kalanını yani toplamda 185 bin kilometrekareyi kontrol ediyor.
“Maysalun Destanı” anmasının ikinci gerekçesi, bu anmanın, Eylül başında General Henri Gouraud’un “Büyük Lübnan’ı” ilan edişinin 100’üncü yıldönümüne denk gelmesidir. Yusuf el-Azma beraberindeki güçlerle birlikte, General Gouraud ile mücadele için Şam-Beyrut yolu üzerinde bulunan Maysalun bölgesinde Gouraud komutasındaki askerlerin karşısına çıktı.
Şam’ın Maysalun kutlaması aynı zamanda Fransa’ya karşı bir “farklı bir model” sunma girişimi olarak görülebilir. Suriye’de birbirini izleyen yönetimler Fransız mandası ve Osmanlı yönetiminin mirasının üstesinden gelmek için bu “modeli” kullandı. Bu mirasın üstesinden gelmek amacıyla aynı zamanda cadde, sokak ve mahalle isimlerinde değişikliğe gitme yönetimi de kullanıldı
Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta çok sayıda sokağa Fransa mandası dönemine ait lider ve subayların isimlerini taşıyor. Şam’ın sokakları ise Fransızlarla mücadelede öne çıkan şahsiyetler ve olayların isimleri veriliyor. Suriye Genelkurmay Başkanlığı konutunun yanı sıra Şam şehir merkezindeki meydanda Yusuf el-Azma’nın heykeli bulunuyor. Bunun yanı sıra Şam’da Şukri el-Kuteli, Sultan Paşa el-Atraş, Salih el-Ali ve İbrahim Hannanu gibi bağımsızlık liderlerinin isimlerinin verildiği yerler görmek mümkün. Fransa mandasına bağlı Doğu Ordusu’nun 1945’te Suriye Meclis binasına hava saldırısı düzenlemesini unutturmamak adına Şam’daki bir ana caddeye “29 Mayıs Caddesi” ismi verildi. Suriye hükümeti ayrıca Şam’ın en görkemli caddesine “El Cela Caddesi” ismini verdi. Bu caddede Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın yanı sıra Arap ve yabancı ülkelerin Büyükelçilik binaları bulunuyor. Fransa’nın Büyükelçilik binası da caddeye çok uzak değil.
Başkent Şam, bundan önce de ayrı ayrı dönemlerde bazı isim değişikliklerine şahit oldu. Nitekim Osmanlı Padişahı Reşad’a ithafen Reşadiye Caddesi’nin ismi Halid Bin Velid Caddesi olarak, Cemal Paşa Caddesi’nin ismi ise Nasr (Zafer) Caddesi olarak değiştirildi. Sultan Abdulhamit Han’ın isminin verildiği tarihi Hamidiye Çarşısı ile Mithat Paşa Çarşısı’nın isimleri ise aynı kaldı. Hamidiye Çarşısı’nın yakınlarında da aynı zamanda Selahaddin Eyyubi’ye ait büyük bir heykel bulunuyor.