Ruhani hükümet toplantısında “ülkesinin yaptırımların hedefi olmasını istemediğini” söyledi. (EPA)
İsrail Yerleşim Birimleri Bakanı Tzachi Hanegbi, Amerikan seçimlerinde Başkan Donald Trump'ın kaybetmesi ve Demokrat aday Joe Biden'in zaferi hakkındaki endişelerini dile getirdi. İsrail Kanal 13 televizyonuna verdiği röportajda Bakan, Trump ile Biden arasında, bölgeye güçlü yansımaları olacak İran konusunda derin farklılıklar olduğunu söyledi. Bakan, “Obama döneminde yaşananlar tekrar ederse İran’la doğrudan bir çatışma olasılığını göz ardı etmem” dedi.
Başbakan Binyamin Netanyahu'nun yakın arkadaşı olan Hanegbi, Filistinlilerle çatışmada tutum farklılığından korkmadığını, ancak Biden'in İran'a yönelik mevcut ABD politikalarını değiştirerek onunla nükleer proje konusunda anlaşmaya geri dönme olasılığından endişe ettiğini dile getirdi. Zira Obama döneminde olan şey tekrar edebilir. O dönemde İran, bu anlaşmayı Batılıların tehlikeli nükleer projelerini zayıf iradelerinin bir ifadesi olarak yorumladı. Kibirle hareket ettiler ve bölgede silah ve terörü yaymaya çalıştılar. Bakan, “Bu mesele Biden döneminde tekrarlanırsa İran’la doğrudan bir çatışma olasılığını göz ardı etmem” dedi.
Ruhani: ABD seçim sonuçları Tahran'ı ilgilendirmez
İran, Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin yaptığı resmi açıklamalarda ABD seçimlerinin sonucunun Tahran'ı ilgilendirmediğini iddia etse de, bir sonraki ABD başkanını uluslararası yasalara ve anlaşmalara saygı göstermeye çağırdı. Ruhani, kabine toplantısında yaptığı açıklamada, “Tahran için bir sonraki Amerikan seçimlerinde kimin kazanacağı önemli değil, önemli olan Amerikan siyasetidir” dedi. Biden, Tahran'ın geri dönmesi halinde 2015'te altı güçlü devlet ile imzalanan İran nükleer anlaşmasına yeniden katılma sözü verdi. Başkan Donald Trump ise, 2018'de anlaşmadan çekilmiş ve İran'a ekonomisini felce uğratan yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. Buna karşılık İran, anlaşmanın şartlarına olan bağlılığını kademeli olarak azaltmıştı.
"Yaptırımların hedefi olmak değil, saygı duymak istiyoruz” açıklamasında bulunan Ruhami sözlerini şöyle sürdürdü: "ABD seçimlerini kimin kazandığı önemli değil. Bizim için politika ve ilkeler önemlidir." Trump, füze programı ile Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen'deki vekillere verdiği destekle ilgili olarak Tahran ile yeni bir anlaşma yapmak istediğini söylemişti. İran ise, Washington anlaşmaya dönmedikçe herhangi bir müzakereyi reddediyor.
Başbakan Netanyahu'nun dün bakanlara ABD seçimleri hakkında yorum yapmayı bırakmaları talimatı verdiği bildirildi. Ancak Başbakana yakın tarihçi Michael Oren de Bakan Hanegbi gibi endişelerini dile getiren açıklamalar yaptı. Eski bir dışişleri bakan yardımcısı ve Washington büyükelçisi olan Oren, her iki adayın, İsrail için iyi olduğunu söylemesine rağmen Biden’le bazı sıkıntıların yaşanabileceğini ifade etti. "Amerikan seçimleri İsrail Devleti üzerinde büyük yankı uyandırıyor ve aynı zamanda kader de olabilir" açıklamasında bulunan Oren “İyi tanıdığım eski Başkan Yardımcısı Joe Biden, İsrail'i açıkça destekleyen ve ABD ile aramızdaki stratejik ittifaka bağlı olan biri. Onunla da çalışan Senatör Camilla Harris, İsrail'in destekçisi. O ve Biden, Amerikan yardımını azaltarak İsrail'e Amerikan baskısı uygulanmasına karşı çıkan tek Demokrat adaylardı” dedi.
ABD’deki muhtemel yönetim değişikliğine dair endişelerini dile getiren Oron şu ifadeleri kullandı: “Gelecekte Biden yönetimi, iki temel konuda fikir ayrılıkları nedeniyle İsrail için büyük bir zorluk oluşturabilir. Birincisi, yönetimin Trump'ın “yüzyılın anlaşması” planından vazgeçip Obama ve Clinton'ın planına döneceği siyasi yoldur; Yani 1967 sınırlarına dayanan iki devletli çözüm de Doğu Kudüs’ün Filistin'in başkenti olduğu çözüm. Bize göre en sorunlu olanı, Biden'in İran'la nükleer anlaşmaya ABD'ye yeniden katılma ve yaptırımları kaldırma niyetini beyan etmesi. Bu, İran rejimini ekonomik çöküşten kurtaracak ve Ortadoğu'nun büyük bölümünü işgal etmeye ve onları İsrail'e karşı karakol olarak kullanmaya geri dönmesine yardımcı olacak. Kastedilen gerçek bir stratejik tehdittir. Aksi takdirde Başkan Trump seçilir ve ikinci bir dönem alırsa, devletin kuruluşundan bu yana bir Amerikan başkanından edindiğimiz en İsrail yanlısı politika olarak kabul edilen siyasetine kesinlikle devam edecektir. Burada kastedilen, Amerikan büyükelçiliğinin Kudüs'e taşınması ve İsrail'in Golan’daki egemenliğinin Amerika tarafından tanınması gibi iyi, sembolik girişimler değil, aynı zamanda Birleşmiş Milletler ve tüm uluslararası kurumlarda sağlam bir şekilde yanımızda durmaları gibi temel adımlardır. Trump'ın dört yıllık görev süresi boyunca - tarihte ilk kez - herhangi bir İsrail askeri veya siyasi operasyonuna yönelik Amerikan kınaması kaydedilmedi. Yine de Başkan Trump, İran ile müzakerelere girme niyetini gizlemedi. Tekrar seçilirse, İsrail de böyle bir olasılığa hazırlıklı olmalıdır. İsrail kimin kazanacağını değiştiremez ancak Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında herhangi bir yeni anlaşmadan beklentilerini ve çıkarlarını alenen sunmalıdır. Bunu 2015 yılında, Obama'nın kurnazca, hiçbir anlaşmanın İsrail için yeterince iyi olmadığını iddia etmesine izin veren anlaşmayı hazırlarken yapamadık.”
Ukrayna ve İran, G7 dışişleri bakanları toplantısına damga vurduhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339560-ukrayna-ve-i%CC%87ran-g7-d%C4%B1%C5%9Fi%C5%9Fleri-bakanlar%C4%B1-toplant%C4%B1s%C4%B1na-damga-vurdu
G7 ülkelerinin dışişleri bakanları ile AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi dün Paris’teki Fransa Dışişleri Bakanlığı’nda bir araya geldi. (AP)
Ukrayna ve İran, G7 dışişleri bakanları toplantısına damga vurdu
G7 ülkelerinin dışişleri bakanları ile AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi dün Paris’teki Fransa Dışişleri Bakanlığı’nda bir araya geldi. (AP)
Paris’te bir araya gelen G7 ülkelerinin dışişleri bakanları, müzakere masasındaki iki temel dosyada (İran savaşı ve Rusya-Ukrayna savaşı) ABD’nin belirleyici tutumunun öneminin farkında. Bu nedenle ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun toplantıya katılması kilit bir unsur olarak değerlendiriliyor. Özellikle Rubio’nun, Washington yönetiminin söz konusu iki dosyaya ilişkin politikasında yaşanabilecek gelişmeler veya değişiklikler konusunda mevkidaşlarının sorularını yanıtlaması gerekecek.
Rubio, 30-31 Ekim tarihlerinde, G20 toplantısı vesilesiyle Georgia eyaletinin başkenti Atlanta’da G7 ülkelerinin dışişleri bakanlarıyla bir araya gelmişti. Söz konusu toplantı, ABD’de siyasi deprem etkisi yaratan ve ülke dışında da çok sayıda soru işaretine yol açan ara seçimlerden önce gerçekleşmişti. Cumhuriyetçi Parti’nin ağır yenilgiye uğraması ve Başkan Donald Trump’ın Senato ile Temsilciler Meclisi’ndeki çoğunluğu kaybetmesi, bu soru işaretlerinin başlıca nedenleri arasında yer almıştı. Görüş ayrılıkları nedeniyle Atlanta toplantısının ardından nihai bir bildiri yayımlanamamıştı. Aynı durumun Paris’te de tekrarlanması ihtimal dahilinde.
İran’la savaş mı, yoksa savaş yok mu?
Paris’teki toplantı, Fransa’nın dönem başkanlığı süresince gerçekleştirdiği son önemli faaliyet olma özelliğini taşıyor. Fransa, davet kapsamını genişleterek Suudi Arabistan, Mısır, Brezilya, Güney Kore ve Ukrayna’yı da toplantıya dahil etti. Ortadoğu’daki sıcak gelişmelerin özel önem taşıması nedeniyle Paris yönetimi, ABD-İran savaşının ele alınacağı görüşmelere Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan ile Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati’nin katılımını sağladı. Söz konusu savaş, şu anda ‘ne savaş ne barış’ olarak nitelendirilen bir süreçten geçiyor. Görüşmelerde savaşın izlediği seyir bir yönüyle, diğer yönüyle ise Hürmüz ve Babu’l Mendeb boğazlarında seyrüsefer özgürlüğüne yönelik devam eden tehdit ele alınacak. Ayrıca petrol ve doğal gaz sevkiyatının uluslararası pazarlara ulaştırılmasını güvence altına alacak alternatif güzergâhlar aranacak. Bakanlar, savaşın Lübnan, Yemen ve Suriye üzerindeki yansımalarını da değerlendirecek.
Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, dün Paris’te düzenlenen G7 toplantılarına katılmak üzere gelen bir dizi meslektaşıyla birlikte (AFP)
Fransız kaynaklar, Paris’in bu toplantıdan, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Görev Gücü’nün (UNIFIL) görev süresinin sona ermesine yaklaşılması ve bugüne kadar herhangi bir alternatif çözümün bulunmaması çerçevesinde Lübnan dosyasını gündeme getirmek için yararlanmak istediğini belirtti.
Rusya-Ukrayna savaşının kritik bir dönemeçten geçtiği göz önünde bulundurulduğunda, Paris’in Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha’yı ülkesini ilgilendiren görüşmelere katılmak üzere davet etmesi doğal karşılanıyor.
Toplantıya katılan bakanlar, Rubio’nun İran dosyasına ilişkin yönetiminin planlarını kendilerine açıklamasını umuyor. Avrupa ülkeleri ve Avrupa dışındaki ülkeler arasında, savaşın yeniden alevlenmesinden kaçınılması gerektiği konusunda bir tür görüş birliği bulunuyor. Bu yaklaşımda, savaşın ekonomik sonuçları (enflasyon ve hayat pahalılığı) ile sosyal etkileri (petrol ürünleri ve doğal gaz fiyatlarındaki artış nedeniyle birçok ülkede düzenlenen gösteriler) belirleyici oluyor.
Paris’te bulunan Fransa Dışişleri Bakanlığı binasındaki tarihi Salon de l’Horloge salonunda toplantı başlamadan önce, 9 Kasım 2026 (EPA)
Gözlemcilerin kafasını karıştıran husus, başta Trump olmak üzere ABD’li yetkililerin açıklamalarındaki çelişkiler. İran’ın gelişmiş nükleer faaliyetler için kullandığı düşünülen Kazma Dağı’nın hedef alınması ihtimalini dışlamayan Trump, pazar günü ise müzakereler devam ettiği ve ‘sağlam’ bir anlaşmaya varıldığı takdirde ‘çatışmaların yeniden başlamasının son derece düşük bir ihtimal’ olduğunu açıkladı. Bu tutum iki noktaya işaret ediyor: İlk olarak, itidalli davranılması ve kibirli, tehditkâr söylemden vazgeçilmesi; ikinci olarak ise müzakerelere bir fırsat daha tanınmak istenmesi. Bununla birlikte, Rubio’nun Paris’e gitmek üzere uçağa binmeden önce yaptığı açıklamalar iyimserlik yaratmıyor. ABD Dışişleri Bakanı, anlaşmaya varılması ihtimalini düşük göstererek şu ifadeleri kullandı: “Müzakerelerde bir atılımın eşiğinde olduğumuzu düşünmüyorum. Şu ana kadar yürütülen çabalar büyük ölçüde sonuçsuz kaldı. Çünkü İran’ın talepleri yalnızca kabul edilemez olmakla kalmıyor, bazı durumlarda aşırı, saçma ve gerçekçilikten tamamen uzak bir nitelik taşıyor.”
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, dün Paris’teki G7 toplantı merkezine vardığında ABD’li mevkidaşı Marco Rubio’yu karşıladı. (AP)
ABD’nin sergilediği belirsizlik, temsilcileri arabulucuların yürüttüğü yoğun temasların fiilen dışında bırakıldıklarından şikâyet eden G7 ülkelerini rahatsız ediyor. Çok sayıda analizde, Avrupalıların geçen şubat ayında ABD ve İsrail’in İran’a yönelik savaşı başladığından bu yana sergiledikleri karşıt tutum nedeniyle fiilen müzakere sürecinin dışına itildikleri belirtiliyor. Bu durum, Avrupalıların daha sonra Hürmüz Boğazı’ndaki mayınların temizlenmesi ve savaşın sona ermesinin ardından gemilerin boğaza giriş ve çıkışlarına eşlik edecek uluslararası bir ‘deniz misyonu’ oluşturulması yönünde sundukları tekliflere ve bunun için ABD ile İran'dan güvence talep etmelerine rağmen değişmedi.
Avrupa’nın kenara itilmesi
Paris toplantıları, Ukrayna dosyasına ilişkin bugün ve yarın Abu Dabi’de yapılması planlanan görüşmelerle eş zamanlı olarak gerçekleştiriliyor. Fransız kaynaklar, toplantının en önemli hedeflerinden birinin Ukrayna’ya mali ve askerî desteğin sürdürülmesi ve Rusya üzerindeki baskının devam ettirilmesi konusunda uzlaşma sağlamak olduğunu vurguluyor. Avrupalılar ise Başkan Donald Trump yönetiminin üç konuda atabileceği adımları büyük endişeyle takip ediyor: Rusya’ya uygulanan yaptırımların hafifletilmeye devam edilmesi ve Ukrayna’da çözüm konusunda Rusya’nın bazı yaklaşımlarının benimsenmesi; planlanan üçlü görüşmelerde Avrupa’nın devre dışı bırakılması; Ukrayna’daki savaşın sona ermesinin ardından Avrupa’daki güvenlik mimarisinin Avrupalıların katılımı olmaksızın müzakere edilmesi.
Avrupalıların endişelerini artıran gelişmelerden biri de Trump’ın geçtiğimiz perşembe günü Rusya ile Ukrayna konusunda ‘Avrupa’nın tamamını kapsayabilecek çok büyük bir anlaşmaya’ varılmasının ihtimal dahilinde olduğunu söylemesiydi. Bu açıklama, ABD’nin Avrupalıları devre dışı bırakarak Avrupa’yı doğrudan ilgilendiren güvenlik düzenlemeleri konusunda Rusya ile anlaşma sağlamak istediğine işaret ediyor.
Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand dün AFP’ye yaptığı açıklamada, “Her iki tarafın (Rusya ve Ukrayna) olası bir çözümü müzakere etmeye hazır olması olumlu bir gelişme. Haftalardır böyle bir durumla karşılaşmamıştık” dedi. Anand, ‘gıda güvenliği konusunun da görüşmelerin bir parçası olmasını’ umduğunu belirtti. Ayrıca Rus güçlerinin Ukrayna’daki enerji tesislerini hedef almasının durdurulmasına da odaklanılması çağrısında bulundu.
Paris toplantılarına başkanlık eden Barrot, pazar günü yaptığı açıklamada Fransa, İngiltere, Almanya ve Avrupa Birliği (AB) temsilcilerinin Abu Dabi’deki görüşmelere katılacağını doğruladı. Ancak bu durum, Avrupalıların tutum ve kaygılarının dikkate alınacağı anlamına gelmiyor. Bu nedenle Rubio’nun Paris’te yapacağı açıklamalar önem taşıyor. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul dün, ABD’nin Körfez savaşı nedeniyle dikkatini Ukrayna’dan uzaklaştırmasının ardından bu dosyada ‘yeniden aktif bir rol üstlenmesini’ memnuniyetle karşıladı. Bununla birlikte Wadephul, ‘Avrupa’nın müzakere masasında yer alması gerektiğini’ vurguladı.
Öte yandan Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) başkenti Abu Dabi’de yapılması planlanan görüşmelerin Rusya ve Ukrayna heyetlerinin katılımıyla ve ABD arabuluculuğunda gerçekleştirileceğini, Avrupa ülkelerinden temsilcilerin ise toplantılarda yer almayacağını doğruladı.
Şarku’l Avsat’ın Rus Sputnik haber ajansından aktardığına göre Peskov, “Önümüzdeki günlerde Abu Dabi’de yaşanacak olanlar, Rusya ve Ukrayna arasında ABD arabuluculuğunda gerçekleştirilecek üçlü görüşmelerdir. Avrupalıların katılımına gelince, Amerikalıların Avrupalılar ve Ukraynalılarla kendilerine ait iletişim kanalları bulunduğunu biliyorsunuz. Görünüşe göre kendi koordinasyon mekanizmalarını da oluşturuyorlar. Ancak bir kez daha vurguluyorum, söz konusu olan üçlü görüşmelerdir” ifadelerini kullandı. Peskov, Moskova’nın gelecekteki güvenlik müzakerelerinin modellerini kamuoyu önünde tartışmayacağını da belirtti.
Bununla birlikte Rubio’nun pazar günü yaptığı açıklamalar Avrupalıların endişelerini gidermedi. Rubio, “Çatışmanın sona ermesinin ardından Avrupa’da bu güvenlik yapısının nasıl şekillenebileceği konusunda bir miktar ilerleme kaydedilmiş olabilir. Ancak henüz nihai bir anlaşmaya varılmadı. Abu Dabi’de bir miktar ilerleme sağlanabilir” dedi. Rubio ayrıca savaş sonrası dönemde Ukrayna ve diğer Avrupa ülkelerine verilecek güvenlik garantilerinin müttefiklerin başlıca gündem maddelerinden biri olduğunu belirtti.
Trump’ın damadı ve Ukrayna dosyasındaki özel temsilcilerinden biri olan Jared Kushner ise Washington’ın ‘müzakereler sırasında Avrupalı ortaklarıyla yakın istişarelerde bulunacağını’ açıkladı. İlerleme sağlanması halinde ‘Avrupalıların doğrudan katılımıyla daha geniş ve çok taraflı bir formata geçilebileceğini’ de sözlerine ekledi.
Avrupalılar, ABD-Rusya-Ukrayna arasındaki üçlü görüşmelerin dışında bırakılmaktan ve kendileriyle yalnızca görüşmelerin kenarında istişarelerde bulunulmasıyla yetinilmesinden endişe ediyor. Bu durumun yalnızca Ukrayna’yı değil, Avrupa’nın uluslararası alandaki rolünü de zayıflatacağını düşünüyorlar. Bununla birlikte AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Abu Dabi toplantılarından çıkabilecek sonuçlara şüpheyle yaklaştı. Kallas dün Reuters’a yaptığı açıklamada, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı sona erdirecek bir çözüm için müzakere etme konusunda gerçek bir istek taşıdığına dair kayda değer bir işaret görmediğini söyledi. Moskova’nın daha önce Avrupa güvenliğinin temelini oluşturan çok sayıda anlaşmaya imza attığını ancak bunlara uymadığını belirten Kallas, gelecekte Avrupa güvenliğine ilişkin yapılacak her türlü görüşmenin geçici formüller veya resmî çerçeveler dışındaki özel düzenlemeler yerine, AB’nin antlaşmaları ve kurumsal yapıları doğrultusunda AB öncülüğünde yürütülmesi gerektiğini vurguladı.
Rubio ve Kushner’ın açıklamaları, Avrupa’daki çok yönlü endişeleri daha da pekiştirecek nitelikte. Bu endişelerin başında, NATO’nun Avrupa kanadını oluşturan ve ABD’nin kendilerini terk etmesinden kaygı duyan Avrupalılar dışarıda bırakılarak Avrupa’nın güvenliğine ilişkin daha önce de görüşmeler yapılmış olması geliyor. İkinci endişe kaynağını ise Avrupalıların geçen yıl, savaşın sona ermesinin ardından Ukrayna’ya güvenlik garantileri sağlamak amacıyla ‘Gönüllüler Koalisyonu’ adı verilen girişimi başlatmış olması oluşturuyor. Ancak bu girişim, ABD’nin de güvenlik garantileri vermesi şartına bağlanmıştı. Bugün itibarıyla belirsizlik sürüyor. Öte yandan önümüzdeki birkaç gün içinde Polonya’da, Ukrayna’da cephe gerisindeki hatlara konuşlandırılmaya hazırlık amacıyla askerî tatbikatlar düzenlenecek. Bu nedenle Avrupalılar, özellikle Ukrayna’ya sağlanan askerî ve mali desteğin büyük bölümünün kendi sorumluluklarında olması nedeniyle, sürece etkin biçimde katılmalarının kendileri açısından temel önem taşıdığını düşünüyor.
Paris’te istişare edilen diğer konular arasında yapay zekâ da bulunuyor. Bu alanda özel bir toplantı düzenlenirken uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele konusunda da ayrı bir toplantı gerçekleştirildi. Bu kapsamda 17 limanı kapsayan bir ağ oluşturuldu. Ayrıca Ukrayna’da füze saldırısında hasar gören Çernobil sahasındaki kubbenin yeniden inşası için gerekli mali kaynakların bir araya getirilmesi amacıyla Fransa Ekonomi Bakanı başkanlığında bir toplantı düzenlendi. Gelecek yıl G7 dönem başkanlığı ABD’ye geçecek.
ABD'nin kısıtlamalarına rağmen Nvidia çipleri Çin’e nasıl ulaşıyor?https://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339569-abdnin-k%C4%B1s%C4%B1tlamalar%C4%B1na-ra%C4%9Fmen-nvidia-%C3%A7ipleri-%C3%A7in%E2%80%99e-nas%C4%B1l-ula%C5%9F%C4%B1yor
Nvidia CEO’su Jensen Huang, Pekin'deki Büyük Halk Salonu'nda Trump ve Şi Cinping onuruna düzenlenen resmî akşam yemeği öncesinde salona gelirken (Arşiv-AFP)
ABD'nin kısıtlamalarına rağmen Nvidia çipleri Çin’e nasıl ulaşıyor?
Nvidia CEO’su Jensen Huang, Pekin'deki Büyük Halk Salonu'nda Trump ve Şi Cinping onuruna düzenlenen resmî akşam yemeği öncesinde salona gelirken (Arşiv-AFP)
Nvidia Üst Yöneticisi (CEO) Jensen Huang, evlilik dışı bir ilişki yaşadığını kabul etti. Söz konusu ilişkinin, merkezi Singapur'da bulunan bir şirkette görev yapan Çinli bir kadın yöneticiyle yaşandığı öne sürülüyor. ABD, bu şirketin yapay zekâ uygulamalarında kullanılan çiplerin Çin'e kaçırılmasına karıştığından şüpheleniyor.
Skandal, yapay zekâ alanında önemli bir güç olan Çin'in, ABD'nin ihracat kısıtlamalarına rağmen gelişmiş çiplere nasıl erişebildiği sorusunu yeniden gündeme taşıdı.
Nvidia çipleri neden bu kadar önemli?
Nvidia, başlangıçta video oyunlarında üç boyutlu grafiklerin işlenmesi amacıyla geliştirilen ve Grafik İşlem Birimleri (GPU) olarak bilinen gelişmiş bileşenler tasarlıyor.
Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre bu birimler, çok büyük miktarda dijital veriyi işleyebilme kapasiteleri sayesinde yapay zekâ sistemlerinin eğitilmesinde ve çalıştırılmasında da yaygın biçimde kullanılıyor.
ChatGPT'nin 2022 yılında piyasaya sürülmesi, yapay zekânın sahip olduğu potansiyeli gözler önüne sererken, hükümetlerin ve büyük teknoloji şirketlerinin bu alanda geliştirme yarışına girmesiyle büyük bir yatırım rekabetini tetikledi.
Çiplere yönelik siparişlerin hızla artmasıyla Nvidia'nın piyasa değeri 4,5 trilyon dolara yükseldi. Şirket, Apple ile birlikte dünyanın en değerli iki şirketinden biri hâline geldi.
ABD hangi çiplerin ihracatına kısıtlama getiriyor?
Washington yönetimi, gelişmiş yapay zekâ teknolojilerinin olası askerî kullanımına ilişkin güvenlik endişelerini gerekçe göstererek, Nvidia'nın en gelişmiş grafik işlem birimleri Blackwell ve Rubin'in Çin'e ihracatını yasaklıyor. Bu politika aynı zamanda önde gelen ABD yapay zekâ laboratuvarlarının küresel üstünlüğünü korumayı amaçlıyor.
Huang, ihracat kısıtlamalarının yerli rakiplerin yükselişini hızlandırdığı uyarısında bulunarak, ABD hükümetine Nvidia çiplerinin Çin'e satışına izin verilmesi için baskısını artırdı.
Washington, daha önce ihracatı yasaklanan ancak daha düşük performansa sahip H200 çipine yönelik kısıtlamaları bu yıl gevşetti. Yeni düzenlemeye göre ABD, bu çiplerin satış gelirlerinin yüzde 25'ini alacak.
Ancak Washington'un belirlediği şartlar, söz konusu çiplerin sevkiyatına onay verilmesini zorlaştırdı. Öte yandan, yerli çip sektörünün giderek güçlenmesiyle Pekin'in de H200 satın alma konusunda isteksiz davrandığı bildirildi.
Çin çiplere nasıl ulaşıyor?
Moonshot AI, Z.ai ve DeepSeek gibi Çinli girişimlerin yakın dönemde yüksek performanslı yapay zekâ modelleri piyasaya sürmesi, ABD'li rakipler üzerindeki baskıyı artırdı.
Omdia şirketinin kıdemli analisti Lian Jye Su, AFP'ye yaptığı açıklamada, kısıtlamalara rağmen Çinli tedarikçilerin modellerini eğitmek için hâlâ gelişmiş Nvidia çiplerini kullandığını söyledi.
Çipler Çin'e kaçak yollarla sokulabiliyor. Çinli şirketler ayrıca üçüncü ülkelerde, çoğunlukla Güneydoğu Asya'da bulunan ve Nvidia çipleriyle donatılmış veri merkezlerinden işlem kapasitesi kiralayarak bu teknolojiden yararlanabiliyor.
Carthage Capital yatırım fonunun kurucusu Stephen Wu, ABD'nin ihracat kontrollerinin çipin kim tarafından kullanılacağını değil, nereye gönderileceğini sınırladığını belirtti.
Wu'ya göre bu durum, Nvidia grafik işlem birimlerinin Malezya'nın Johor bölgesinde kurallara tamamen uygun biçimde bulunmasına, Shenzhen'deki bir müşterinin ise bu çiplere uzaktan erişmesine imkân tanıyor.
Beyaz Saray danışmanı Michael Kratsios, bu yaz yaptığı açıklamada, Moonshot AI'ın Tayland'da gelişmiş Nvidia çiplerine erişim sağladığını söyledi.
Washington ayrıca Çinli yapay zekâ laboratuvarlarını, ABD'li modellerin yeteneklerini taklit etmek amacıyla kendi sistemlerini eğitmekle suçladı.
Teknoloji haber platformu The Information aralık ayında yayımladığı haberde, DeepSeek'in yeni modelini, yurt dışında sökülerek Çin'e taşınan binlerce çipi kullanarak geliştirdiğini bildirdi.
DeepSeek o dönemde yorum talebine cevap vermedi. Nvidia ise The Information'a yaptığı açıklamada, söz konusu kaçakçılık faaliyetlerine ilişkin herhangi bir kanıt görmediğini belirterek, bu tür operasyonların gerçekleşmesini «son derece düşük bir ihtimal» olarak nitelendirdi.
Çin'in kendi çipleri ne durumda?
Hello China Tech analiz platformunun kurucusu Bo Zhao, Nvidia çiplerinin gelişmiş yapay zekâ çalışmalarını hâlâ daha hızlı ve kolay hâle getirdiğini, ancak artık tek seçenek olmadığını ifade etti.
Zhao, asıl belirsizliğin maliyet olduğuna işaret ederek, Çin üretimi çiplerle model eğitmenin genellikle daha uzun sürdüğünü ve daha fazla mühendislik çalışması gerektirdiğini belirtti.
Huawei, ABD'li teknoloji devinin gerisinde kalmasına rağmen, Nvidia'nın Çin'deki en önemli rakibi olarak öne çıkıyor. DeepSeek'in bir sonraki ana modelini Huawei çipleriyle eğiteceği yönünde haberler bulunuyor.
Lian Jye Su, Çin'de üretilen çiplerin hızla geliştiğini belirterek, bu alanda daha fazla iş birliği yapılmasını beklediğini ifade etti.
Huawei, eylül ayında yeni yapay zekâ çipinin 2027'nin ilk çeyreğinde hazır olacağını duyurdu. Bu tarih, şirketin daha önce belirlediği takvimden üç çeyrek daha erken.
Stephen Wu ise Çin üretimi çiplerin işlem kapasitesini artırmak için yapay zekâ şirketlerinin bu çiplerden daha fazla sayıda kullanması gerektiğini belirtti.
Wu, bu tercihin enerji tüketimi ve maliyet açısından dezavantaj yarattığını, ancak Çin'de elektriğin ucuz olması ve çip sektörünün devlet desteğinden yararlanması sayesinde şirketlerin bu maliyetleri karşılayabildiğini ifade etti.
İsrail'in yeni meclisinde Netanyahu'ya karşı bir savaş mı başlıyor?https://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339544-i%CC%87srailin-yeni-meclisinde-netanyahuya-kar%C5%9F%C4%B1-bir-sava%C5%9F-m%C4%B1-ba%C5%9Fl%C4%B1yor
İsrail'in yeni meclisinde Netanyahu'ya karşı bir savaş mı başlıyor?
Netanyahu ve müttefikleri Bezalel Smotrich, Itamar Ben-Gvir ve Israel Katz, Knesset Genel Kurulu'ndaki bir oturumda (Arşiv – Reuters)
İsrail'in yeni parlamentosu, iki hafta önce yapılan ve hiçbir siyasi bloğun açık çoğunluk elde edemediği genel seçimlerin ardından bugün çalışmalarına başlıyor. Peki, Başbakan Binyamin Netanyahu'ya karşı çıkan partiler, yeni hükümet kurulmadan önce kendisine karşı siyasi bir mücadele başlatacak mı?
İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, pazar günü eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'u yeni hükümeti kurmakla görevlendirdi. Ancak bu, uzun zaman alabilecek zorlu bir görev olarak değerlendiriliyor. Yeni hükümet kurulana kadar İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olan Netanyahu, geçici hükümetin başında kalmaya devam edecek. Bununla birlikte, 120 üyeden oluşan yeni parlamentoda Netanyahu'ya karşı birleşerek politikalarını engelleyebilecek önemli sayıda milletvekili bulunuyor.
İsrail Demokrasi Enstitüsü'nden siyaset uzmanı Asaf Shapira, “Yeni bir hükümetin kurulamamış olması, Knesset'in yetkilerini azaltmaz” değerlendirmesinde bulundu.
Netanyahu'nun siyasi bloğunun parlamentodaki sandalye sayısı, önceki parlamentoda sahip olduğu rahat 68 sandalyelik çoğunluktan 53'e geriledi.
Muhalefet bloğu ise 46 sandalye kazandı. Toplam 19 sandalye elde eden ve çoğunluğu Arap partilerinden oluşan blok da Netanyahu'ya ve aşırı sağcı hükümetine şiddetle karşı çıkıyor.
Yeni Knesset'in Netanyahu'nun politikalarına karşı kullanabileceği başlıca araçlar şöyle:
7 Ekim saldırısına ilişkin soruşturma komisyonu
Muhalefet bloğu, seçim kampanyası sırasında Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'in güneyine düzenlediği saldırı sırasında yaşanan güvenlik zaaflarının araştırılması için bir soruşturma komisyonu kurulmasını öncelikli gündem maddelerinden biri hâline getirdi.
Netanyahu, söz konusu başarısızlıklara ilişkin herhangi bir sorumluluk üstlenmeyi reddederken, hükümeti de geniş soruşturma yetkilerine sahip bağımsız bir ulusal soruşturma komisyonunun kurulmasına sürekli karşı çıktı. Netanyahu bunun yerine, üyeleri siyasi olarak atanacak kişiler tarafından yürütülecek bir incelemeyi tercih etti.
Shapira'ya göre yeni parlamento, hükümet kurulmadan önce bile saldırıya ilişkin özel bir soruşturma komisyonu oluşturabilir. Komisyonun bulguları daha sonra resmî bir soruşturma komisyonuna sunulabilir.
Eisenkot da 27 Ekim'de gerçekleştirilen seçimlerin ardından yaptığı açıklamada, bir soruşturma komisyonu kurulmasının öncelikli ve acil hedeflerinden biri olacağını duyurmuştu.
Netanyahu döneminde çıkarılan yasaların iptali
Yeni parlamento, Netanyahu döneminde kabul edilen ve fazla tartışma yaratan bazı yasaları iptal etmek için de hızla harekete geçebilir. Bunların başında, yolsuzluk suçlamalarıyla karşı karşıya kalmasının ardından başbakanın rakip bir kurum olarak görmeye başladığı yargı sisteminde kapsamlı reform yapılmasına yönelik girişimler geliyor.
Yargı reformları, İsrail tarihindeki en büyük halk protestolarından birine yol açmıştı. Liberal çevreler ülkedeki demokrasinin geleceğine ilişkin endişelerini dile getirmiş, ancak Hamas saldırısı ve ardından gelen savaşlar kamuoyunun dikkatini kısa sürede başka konulara yöneltmişti.
Yeni parlamento, Yüksek Mahkeme'nin yetkilerini sınırlayan ve hükümetin hukuk danışmanının görevden alınmasını kolaylaştıran önceki koalisyon döneminde kabul edilmiş yasaları iptal etmeye çalışabilir.
Milletvekilleri ayrıca ultra-Ortodoks Yahudilere (Harediler) tanınan askerlik muafiyetlerini de geri çekebilir. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre İsrail ordusunun giderek artan baskı ve personel sıkıntısıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde bu muafiyetler, İsrail toplumunun geniş kesimlerinde tepkiye yol açıyor.
Shapira, Netanyahu döneminde çıkarılan yasaların iptal edilmesinin usul açısından kolay olduğunu belirtiyor. Bunun için ilgili yasaların oylamaya sunulması ve önceki politikalara geri dönülmesi yeterli. Ancak muhalefetin kendi içinde yoğun bir koordinasyon sağlaması ve yasama öncelikleri üzerinde uzlaşması gerektiğinden bu süreç birkaç hafta sürebilir.
Yeni Knesset Başkanı'nın seçilmesi
İlk siyasi çatışmaların, yeni Knesset Başkanı'nın seçimi etrafında yaşanması bekleniyor. Hâlihazırda bu görevi Netanyahu'nun Likud Partisi üyesi Amir Ohana yürütüyor.
Parlamentonun iç tüzüğüne göre Knesset Başkanı'nın seçimi, açılış oturumundan itibaren gerçekleştirilebiliyor ve yeni hükümetin güvenoyu alarak yemin etmesinden önce tamamlanması gerekiyor.
İlk karşı karşıya gelişin işaretleri perşembe günü ortaya çıktı. Eisenkot'un ittifakında yer alan üç parti, görev süresi sona ermek üzere olan Knesset Başkanı'na mektup göndererek, halefinin parlamentonun açılış oturumunda seçilmesini talep etti. Shapira'ya göre bu tarih, söz konusu seçimler için en yaygın uygulama olarak kabul ediliyor.
Ancak Ohana, yerleşik teamüllerin yeni Knesset Başkanı'nın yeni hükümetin yemin ettiği gün seçilmesini öngördüğünü belirterek bu talebe karşı çıktı.
Muhalefetin önde gelen isimlerinden Naftali Bennett ise ittifakın önceliklerini hayata geçirmek için “acil” harekete geçeceklerini belirtti.
Bennett, “Knesset'in kontrolünü mümkün olan en kısa sürede ele geçirmek için çalışacağız” ifadelerini kullandı.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
