Suriye’de devlet başkanlığı adaylık başvuruları başladı

Muhalif kanat seçimleri işgal ve güvenlik teşkilatlarının gözetiminde bir oyun olarak niteliyor.

Suriye’nin kuzeydoğusunda, DEAŞ mensubu olmakla suçlanan ailelerin çocukları. (AFP)
Suriye’nin kuzeydoğusunda, DEAŞ mensubu olmakla suçlanan ailelerin çocukları. (AFP)
TT

Suriye’de devlet başkanlığı adaylık başvuruları başladı

Suriye’nin kuzeydoğusunda, DEAŞ mensubu olmakla suçlanan ailelerin çocukları. (AFP)
Suriye’nin kuzeydoğusunda, DEAŞ mensubu olmakla suçlanan ailelerin çocukları. (AFP)

Suriye’de gelecek ayın 26’sında yapılması planlanan devlet başkanlığı seçimleri için iki kişinin adaylıklarını ilan ettiği duyuruldu. Şam’da adaylıklarını duyuran iki ismin Halk Konseyi üyesi Abdullah Sellum Abdullah ve Mühendis Muhammed Firas Yasin Racuh olduğu belirtildi. Bölgeden gelen haberler üçüncü bir aday daha olduğu yönünde.
Suriye Halk Konseyi, Abdullah Sellum Abdullah ve Muhammed Firas Yasin Racuh’un seçimlere katılma şartı olarak Halk Konseyi’nin 35 üyesinin onayını almak üzere isimlerini konseye sunduklarını bildirdi.
1956 yılında Halep kırsalının kuzeyindeki Suran Azez ilçesine bağlı Gazel Mazraa köyünde doğan Abdullah Sellum Abdullah, Şam Üniversitesi’nden hukuk diplomasına sahip. 2003- 2007 yıllarında sekizinci yasama turunda ve 2012 ve 2016 yıllarında da ilk yasama turunda Halk Konseyi üyesi olarak seçildi. Halk Konseyi İşleri Devlet Bakanı olarak görev yaptı. Siyasi Büro üyesi Abdullah Sellum, Sosyalist Birlik Partisi’ne (Baas Partisi ile ittifak kuran partilerden biri) mensup. Daha önce partinin Şam Kırsal Şubesi Sekreterliği görevini yürüttü.
İkinci aday, 1966 yılında Şam’ın Mezzeh bölgesinde doğan mühendis Muhammed Firas Yasin Racuh ise bir iş adamı ve kendisini ‘vatansever bir medya politikacısı’ olarak tanımlıyor. Daha önce 2014’te devlet başkanlığı seçimlerine aday olmuştu. Ancak Yüksek Anayasa Mahkemesi, söz konusu dönemde talebini kabul etmedi. İsmi tekrar 2021 devlet başkanlığı seçimleri için aday olarak gösteriliyor. Genel faaliyetleri hakkında ise herhangi bir bilgi mevcut değil.
Suriye Halk Konseyi Başkanı Hammude Sabbağ, 19 Nisan’da Suriye devlet başkanlığı seçimlerine aday olmak isteyenleri 28 Nisan Çarşamba gününe kadar, on gün içerisinde Anayasa Mahkemesi’ne adaylık başvurusunda bulunmaya çağırdı. Sabbağ, yurt içi ve dışındaki Suriyelilerden de seçimlere katılmalarını istedi. Sabbağ, ayın 20’sinde yurt dışındaki Suriyelilerin, ayın 26’sında da sabah 7’den akşam 7’ye kadar ülke içindeki vatandaşların oy kullanabileceğini bildirdi.  
Suriye Muhalif ve Devrimci Güçler Ulusal Koalisyonu Başkanı Nasır el-Hariri yaptığı açıklamada 19 Nisan’da Suriye’nin 1963’ten bu yana gerçek bir seçime tanık olmadığını söyledi. Hariri açıklamasını şöyle sürdürdü:
“Bizim açımızdan bu seçimler, işgalin ve güvenlik hizmetlerinin gözetiminde yapılan saçma bir oyundan başka bir şey değil. Hukuken ve siyaseten hiçbir değeri yok.”
Seçimler, 2012 anayasasına göre düzenleniyor. Washington ve muhalefetin ‘otoriter iktidarın daha da güçlenmeyi amaçladığı bir saçmalık’ olarak tanımladığı seçimlerde Devlet Başkanı Beşşar Esed’in yedi yıllık üçüncü bir dönem için zafer kazanmasına kesin gözüyle bakılıyor.   
Suriye’nin 50 yıldır liderliğini üstlendiği Esed ailesi ve Baas Partisi, güvenlik güçleri ve ordunun yardımıyla iktidar üzerindeki hakimiyetini sıkılaştırıyor. Demokrasi talep eden protestoculara yönelik kanlı baskıların, Suriye’nin birçok bölgesini harap eden iç savaşı ateşlemesinin üzerinden on yıl geçti. Çok taraflı çatışma, küresel güçleri kendine çekti ve yüz binlerce insanın ölümüne ve milyonlarcasının da yerinden edilmesine neden oldu.
Esed, Rus ve İranlı müttefiklerinin desteğiyle ülkenin çoğunun kontrolünü ele geçirmesinin ardından yönetime devam ediyor.  Seçime aday olma kapısı 11 gün içinde kapanacak. Suriye seçimlerinin kuralları, devlet başkanı adayının en az son 10 yıldır Suriye’de yaşamış olmasını şart koşuyor. Bu durum da pratikte sürgündeki muhaliflerden herhangi birnin aday olmasını engelliyor.
Suriye Halk Konseyi Başkanı Hammude Sabbağ Suriyelilere devlet başkanını seçme haklarını kullanma çağrısı yaptı.
Muhalefet koalisyonu ise seçimleri kınadı. Koalisyon güçleri, Suriye’nin kuzeybatısında, milyonlarca sivilin Esed’in bombalarından kaçtığı bir bölgeyi kontrol ediyor. Önde gelen muhaliflerden Mustafa Secari şu açıklamada bulundu:
“Muhalefetteki bizler ve Suriye devrim güçleri bu ilanla ilgilenmiyoruz. Esed’in parlamentosunu, meşruiyetten yoksun ve çağrısını da geçersiz görüyoruz. Bu, Esed’i ve onun terörist rejimini yeniden canlandırmak için yeni bir saçmalık ve sefil bir girişimden başka bir şey olmayacak.”
ABD'nin Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Linda Thomas Greenfield geçen ay, Suriye’deki demokrasi yanlısı protestoların onuncu yıl dönümü münasebetiyle yaptığı açıklamada “Bu seçimler, özgür ve adil olmayacak. Ayrıca Esed rejimini meşrulaştırmayacaktır” dedi.
Rejim yandaşları, Washington’ın ve Batılı müttefiklerinin uyguladıkları ağır yaptırımlarla Esed’i devirmeye çalıştıklarını savunuyor. Rejimin kalesi Lazkiye’den siyasetçi Hüsameddin Hallasi açıklamasında “Suriye’nin düşmanlarının beklentilerine rağmen devlet başkanlığı seçimleri günü geliyor. İsrail ve ABD’ye boyun eğmedik” ifadesini kullandı.  
Esed, 1971 yılında devlet başkanı olan babası Hafız Esed’in ölümünün ardından, 2000 yılında iktidara geldi.



Mekke Anlaşması ve Suriye

Fotoğraf: SPA
Fotoğraf: SPA
TT

Mekke Anlaşması ve Suriye

Fotoğraf: SPA
Fotoğraf: SPA

İbrahim Hamidi

Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında imzalanan “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”, sadece üç büyük güç arasında yeni bir askeri anlaşma değil. Son yıllardaki savaşlar ve dönüşümlerin ardından bölgenin güvenlik denklemlerinin daha geniş bir şekilde yeniden şekillendirilmesinin bir parçası. “Yeni Suriye” için ise özel bir öneme sahip. Üç tarafı da Şam'ın müttefikleri iken, en önde gelen bölgesel rakipleri dışında bırakılmıştır.

Anlaşmanın adı bile içeriği kadar önemli bir mesaj taşıyor. “Mekke Anlaşması” olarak adlandırılıyor. Mekke, İslam dünyasında sembolik bir öneme sahip ve üç ülkenin sınırlarının ötesine uzanarak dünya nüfusunun dörtte birini kapsıyor. Adı ayrıca, bir şekilde, ticareti güvenlik, siyaset ve ticaret yollarının korunmasıyla ilişkilendiren “emniyet” kavramını da çağrıştırıyor.

İçeriğe gelince, durum daha da açık. Üç ülkeden birine yapılacak herhangi bir silahlı saldırı, hepsine yapılmış bir saldırı olarak kabul ediliyor. Burada sembolizm ve güç bir araya geliyor. Suudi Arabistan, Arap, İslami, ekonomik ve siyasi ağırlığıyla; Türkiye, büyük ordusu, NATO üyeliği ve savunma sanayisiyle; Pakistan, ordusu, nükleer gücü, Krallık ile tarihi bağları, Washington ve Pekin ile önemli iletişim hatlarıyla bu anlaşmaya katkıda bulunuyor.

Bu anlaşma, Suudi Arabistan'ın bir diğer önemli girişimiyle aynı zamana denk geldi. Riyad, Avrupa Birliği'ne ek olarak 43 ülkeden askeri temsilcileri ağırlayarak çok uluslu bir deniz savunma koalisyonunun kurulmasını görüştü. Birçok ülke projeye desteklerini açıkladı. Ardından, koalisyon için bir komutan atanması ve komuta, personel ve koordinasyon yapılarının tamamlanması için çalışmaların başlatılmasıyla fikir kurumsal aşamaya geçti.

Bu adımlar, caydırıcılık oluşturmaya, istikrarı korumaya, diplomasiyi güçlendirmeye ve başkaları tarafından yapılan düzenlemelere bağımlılıktan bölge için yeni bir güvenlik sisteminin oluşturulmasına katılmaya dayalı daha geniş bir güvenlik vizyonunu ortaya koyuyor. ABD-İran savaşı, özellikle tehditlerin niteliğinin sınırları aşan ordulardan füzelere, insansız hava araçlarına, milislere ve gemilere, limanlara, enerji tesislerine ve boğazlara yönelik tehditlere dönüşmesinin ardından, geçen yıl başlayan bu süreci hızlandırma ihtiyacının altını çizdi.

Ancak Mekke Anlaşmasının bir Suriye boyutu da var. Anlaşmayı imzalayan üç ülke, yeni Suriye’nin en önemli ortakları arasında. Suudi Arabistan, Şam'ı izolasyonundan çıkarmada çok önemli bir rol oynadı. Mayıs 2025'te, Başkan Donald Trump'ın Riyad ziyaretinde, Veliaht Prens Muhammed bin Selman, Başkan Trump ve Ahmed eş-Şara arasında yapılan ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da video konferans yoluyla katıldığı bir görüşmede, Suriye'ye uygulanan ABD yaptırımlarının kaldırılmasını teşvik etti.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Esed rejiminin devrilmesinden bu yana Riyad, Suriye'yi bölgesel ve uluslararası çevresine yeniden entegre etmek ve yeni devletin istikrarını desteklemek için çalıştı. Türkiye'ye gelince, uzun bir sınır paylaştığı Suriye'deki yeni liderlikle ilişkisi, yeni rejimin kurulmasından öncesine dayanıyor. Yıllarca süren savaş, Ankara'yı kuzey Suriye'de kilit bir oyuncu haline getirdi ve Esed'in devrilmesinden sonra ilişki, sınır krizini yönetmekten yeni devletle doğrudan bir ortaklığa dönüştü. Aynı zamanda Şam, anlaşmanın üçüncü tarafı olan Pakistan ile de iyi ilişkiler geliştirdi.

Şam açısından en az bunun kadar ciddi bir zorluk daha var; sınır ötesi milisler. Doğuda, Irak'taki milis gruplar var ve bunların bazıları İran'la ve yıllardır Suriye içinde faaliyet gösteren projeyle organik olarak bağlantılı

Şam'ın Mekke Anlaşmasını memnuniyetle karşılaması doğal. Üye olmasa da, en önde gelen bölgesel müttefiklerinden oluşan bir caydırıcılık ağının kurulmasından fayda sağlayacak. Bu durum, yeni Suriye’nin düşmanları ve çevredeki tehditler göz önüne alındığında daha da önem kazanıyor. Esed rejiminin devrilmesiyle İran, en önemli bölgesel kalelerinden birini kaybetti ve Tahran'ı Irak ve Lübnan'a bağlayan Suriye kara köprüsü koptu. İsrail ise, İran ve ekseninin zayıflamasının ardından bölgesel güç dengesindeki önemli değişimden yararlanmaya çalışıyor ve Güney Suriye, bu rekabet halindeki çıkarlar arasındaki doğrudan çatışma alanlarından birini oluşturuyor.

İran ve İsrail arasında, Şam açısından en az ikisi kadar ciddi bir zorluk daha var; sınır ötesi milisler. Doğuda, Irak'taki milis gruplar var ve bunların bazıları İran'la ve yıllardır Suriye içinde faaliyet gösteren projeyle organik olarak bağlantılı. Batıda ise, rejimin yanında savaşan askeri makinenin temel bir parçası olan Lübnan'daki Hizbullah var. Bu nedenle, özellikle yakın çevresinde merkezi devleti güçlendiren ve milislerin devlet kurumlarından bağımsızlığını zayıflatan bölgesel düzenlemeler, yeni Suriye’nin çıkarlarına hizmet etmektedir.

Suriye'nin sınırlarında istikrarlı devletlere ihtiyacı var, sınır ötesi maceralara değil. Bu açıdan bakıldığında, Mekke Anlaşması Şam için daha elverişli bir bölgesel ortamın parçası olarak görülebilir. Müttefikleri daha geniş caydırıcılık ve iş birliği ağları kuruyor, İran Esed'in devrilmesinden öncekinden daha zayıf, silahların ve güvenlik kararlarının çevre bölgelere değil, merkezi hükümete geri verilmesi yönünde artan bir baskı var. Ayrıca, İran veya İsrail’in tekelinde olmayan bir bölgesel güç dengesi, Suriye'ye devletini, ordusunu ve ekonomisini yeniden inşa etmesi için daha geniş bir alan sağlayacaktır.

Suriye için denklem daha hassas. Mekke Anlaşması müttefiklerini birleştirirken rakiplerini zayıflatıyor ve anlaşmanın tarafı olmamasına rağmen Suriye'yi başlıca faydalanıcılardan biri haline getiriyor

 Suriye için bu önemli kazanımların yanı sıra bir de zorluk var. Son bir buçuk yıldır yeni yönetim, karmaşık bir denge kurma ağını ustaca yönetti. Suudi Arabistan, Körfez ülkeleri, Mısır ve diğer Arap ülkelerine kapılarını açtı, Türkiye ile özel ilişkisini sürdürdü, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa ile bağlarını geliştirdi ve Rusya ve Çin ile temas kurdu. Aynı zamanda, daha büyük bir bölgesel çatışmaya sürüklenmekten kaçınırken, çatışmayı yönetmeye ve İsrail ile müzakere etmeye çalıştı.

Fikir görünürde basit, uygulamada ise hassastı. Suriye'nin devleti yeniden inşa etmek için herkese ihtiyacı var ve tekrar bir çatışma alanı haline gelmeyi göze alamaz. Yeni anlaşma, bu denklemi yönetmeyi daha da hassas hale getiriyor. Şam'ın müttefikleri arasındaki ilişkiler daha net bir şekilde tanımlanmış ittifaklar haline geldikçe, Suriye'nin yeni güç dengesi içindeki konumu hakkında sorular çoğalıyor ve tüm taraflar ile mesafeyi korumak giderek daha önemli hale geliyor. Bu, önümüzdeki dönemde Suriye diplomasisi için gerçek bir sınav olabilir. Güçlü ve birleşik bir Şam, yeni ittifak için bir güç noktasıdır ve mevcut önceliği şüphesiz ki, hizipçiliği ortadan kaldıran ve kurumlarını ve topraklarını birleştiren yeni bir yapıya göre ordusunu inşa etmektir.

Bu, esasında katılmak isteyenlere açık olan Mekke Anlaşması'nın ardındaki fikirle de uyumlu. Güç oluşturmak, Riyad, Ankara ve İslamabad tarafından izlenen diplomasiyle çelişmiyor. Ekonomi istikrarla gelişir, kalkınma güvenlikle sağlanır, barışın korunması için caydırıcılık gerekir ve diplomasi güçle desteklenir.


İran üçgeni ve devlet için mücadele

İran üçgeni ve devlet için mücadele
TT

İran üçgeni ve devlet için mücadele

İran üçgeni ve devlet için mücadele

İbrahim Hamidi

Kendine güvenen devletler dost edinir ve düşmanlarını dikkatlice seçerken, İran her yeni saldırganlık eylemiyle düşman listesine yeni bir devlet ekliyor gibi görünüyor

Suriye ordusu Lübnan'a girerse, Iraklı Haşdi Şabi Güçleri'nin fraksiyonları Suriye sınırını geçecektir. Amerikan saldırıları İran'a karşı kara bir harekatına dönüşürse, Devrim Muhafızları ve milisleri Körfez ülkelerine karşı karadan veya denizden yeni cepheler açacaktır. İsrail savaşını genişletirse, Hizbullah kalan füzelerini ve insansız hava araçlarını kullanacaktır.

Bunlar varsayımsal senaryolar değil, Tahran tarafından kendi saldırılarının ve vekillerinin saldırılarının genişlemesiyle paralel olarak gizlice gönderilen tehdit mesajlarıdır. Bu mesajlar, İran'ın bölgedeki projesinin gerçek doğasını bir kez daha ortaya koyuyorlar. Milisler bağımsız müttefikler değil, tek bir siyasi ve güvenlik kararıyla yönetilen ve aynı anda birden fazla cephede faaliyet gösteren tek bir askeri sistemin parçalarıdır.

Esed rejiminin devrilmesinden sonra, Tahran'ın projesi dört kolunu birbirine bağlayan en önemli kara koridorunu kaybetti. Ancak proje çökmedi; bunun yerine, kendisini bir İran “üçgeni” şeklinde yeniden örgütledi; Lübnan'da Hizbullah, Irak'ta Haşdi Şabi Güçleri ve Yemen'de Husiler. Kararları Beyrut, Bağdat veya Sana’da değil, Tahran'da alınan bu üçgen, bölgeyi sürekli bir çatışmanın eşiğinde tutmaya yetiyor.

Bu üçgen, İran'ın sınırlarını savunmak için değil, savaşı kendi topraklarından uzak tutmak ve Arap komşularına taşımak için inşa edildi; böylece milisler aynı anda hem onun yanında hem de onun adına savaşıyor. Tahran, herhangi bir çatışmaya tek başına girmek yerine, onu birden fazla cepheye dağıtıyor ve bu da onu hedef alan herhangi bir kararın maliyetini artırıyor. Böylece, İran'daki bir savaş, Körfez ve Hürmüz Boğazı'nda bir yüksek tansiyona, Kızıldeniz ve Bab’ul Mendeb'de bir tehdide ve Süveyş Kanalı'na kadar uzanan meydan okumalara dönüşüyor. Bu vekil güçlerden birine karşı herhangi bir askeri operasyon, küresel ticaret, tedarik hatları ve enerji piyasalarına kadar uzanan yankıları olan, ucu açık bir bölgesel kriz haline geliyor.

Bununla birlikte, bu ağların genişleyen rolü, aynı zamanda İran projesinin paradoksunu da gün yüzüne çıkarıyor. Tahran milislere ne kadar çok güvenirse, bunların artık sadece nüfuz genişletme araçları olmadığı, aynı zamanda İran devletinin siyasi, ekonomik, ittifaklar ve ortaklıklar yoluyla nüfuzunu dayatma gücünün gerilemesini telafi etme aracı haline geldiği gerçeği de belirginleşiyor.

Bu nedenle, bu üçgenle mücadelenin başı, sadece askeri bileşenlerini ortadan kaldırmak değil, bunun yerine bir alternatif önermektir; ulus-devleti ve kurumlarını güçlendirmek, sosyal dokuyu korumak, silahı devletin elinde toplamak, sınırları kontrol etmek ve devletler arası ilişkileri geliştirmek. Denklem yalnızca Hizbullah, yalnızca Husiler veya yalnızca Iraklı milislerle ilgili değil; bu güçleri tek bir sistemde birleştiren, kaosu bir etki aracına ve savaşı siyaseti yönetme aracına dönüştüren projeyle ilgilidir.

Tahran'ın saldırılarının, tehditlerinin ve uyarılarının kapsamını genişletme kararı, gücünün arttığını yansıtmaktan ziyade, gücünün sınırlarını ortaya koyuyor

Ayrıca, üçgenin her bir bileşenini ayrı ayrı ele almak, denklemi önemli ölçüde veya kalıcı olarak değiştirmeyecektir. Iraklı milisler -ister açıkça isterse gizli fraksiyonlar aracılığıyla faaliyet göstersinler- yeni bir cephe açmaya devam ettikleri sürece, Hizbullah'ı zayıflatmak tehdidi ortadan kaldırmayacaktır. Ağdaki diğer unsurlar faaliyetlerine devam ettiği sürece, Husileri etkisiz hale getirmek de seyrüseferi güvence altına almayacaktır. Tehdidin kaynağı ayrı olarak her bir örgüt değil, hepsini Tahran'dan yöneten ve onları birden fazla arenaya sahip tek bir cephe olarak ele alan birleşik komuta merkezidir.

İran'ın, kalan nüfuz alanlarında aynı anda birden fazla cepheyi ateşe verebilecek güce sahip olduğu açık. Ancak, İran ekseninin yaşadığı gerilemeler ve bölgede meydana gelen derin dönüşümlerden sonra bu “üçgenin” giderek zayıfladığı da aşikar. Tahran'ın saldırılarının, tehditlerinin ve uyarılarının kapsamını genişletme kararı, gücünün arttığını yansıtmaktan ziyade, gücünün sınırlarını ortaya koyuyor.

Nüfuzuna güvenen devletler, ekonomi, teknoloji, yatırım, ittifaklar, kurumlar ve ortaklıklar yoluyla varlıklarını genişletir ve derinleştirir. İran ise bölgesel nüfuzunu dayatmak için hâlâ milis ağlarına güveniyor. Kendine güvenen devletler dost edinir ve düşmanlarını dikkatlice seçerken, İran her yeni saldırıyla düşman listesine yeni bir ülke ekliyor gibi görünüyor. Kendisine karşı ittifakların genişlemesine bizzat katkıda bulunuyor.

Tahran, caydırıcılık ve nüfuz genişletme araçları olarak kendisine hizmet eden Irak, Yemen ve Lübnan'dan oluşan üçgenini, şimdi bölgesel savunmasının son hatları olarak görüyor olabilir. Ancak İran'ın koruyucu bir ağ olarak gördüğü şey, bölgedeki çoğu ülke tarafından tehdit ağı olarak görülüyor.

Birçok başkentte soru artık her bir milis gücünün ayrı ayrı nasıl kontrol altına alınacağı değil, bu sistemin nasıl ortadan kaldırılacağı ve ulus-devleti zayıflatmaya dayalı bir projeyle nasıl mücadele edileceğidir. Bu nedenle, Ortadoğu'daki mücadele bugün sadece İran üçgenine karşı değil, aynı zamanda devletin kendisi için de bir mücadeledir.


Guterres, daha istikrarlı ve kapsayıcı bir devletin inşasına destek için Suriye'de

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres (DPA)
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres (DPA)
TT

Guterres, daha istikrarlı ve kapsayıcı bir devletin inşasına destek için Suriye'de

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres (DPA)
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres (DPA)

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Suriye'ye bugün (cumartesi) ulaştı. Guterres'in ziyareti kapsamında, geçiş sürecindeki Suriye'ye destek mesajı vermesi ve “daha istikrarlı ve kapsayıcı” bir devletin inşasına katkı sağlama yönündeki BM taahhüdünü yinelemesi bekleniyor.

Şarku'l Avsat'ın Suriye resmi haber ajansı SANA'dan aktardığı habere göre Guterres ve beraberindeki heyet Şam Uluslararası Havalimanı'nda Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani tarafından karşılandı.

Guterres'in ziyareti, eski BM Genel Sekreteri Ban Ki-moon'un 2009'daki ziyaretinden bu yana bir genel sekreterin Suriye'ye gerçekleştirdiği ilk ziyaret olma özelliğini taşıyor. Ziyaret, Beşar Esad yönetiminin devrilmesinin ardından Ahmed eş-Şara liderliğindeki yeni yönetimin iktidara gelmesinden bir buçuk yılı aşkın süre sonra gerçekleşiyor.

Pazartesi gününe kadar Suriye'de kalacak olan Guterres'in, eş-Şara ile de görüşmesi bekleniyor. BM Genel Sekreteri'nin, 13 yılı aşkın süren ve yarım milyondan fazla Suriyelinin hayatını kaybetmesine yol açan yıkıcı savaşın ardından başlayan siyasi geçiş sürecine BM'nin desteğini vurgulaması öngörülüyor.

Guterres'in Sözcüsü Stephane Dujarric, Genel Sekreter'in ziyaret sırasında “Suriye'nin önündeki fırsatın yalnızca savaşın yaralarını sarmakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda tüm Suriyeliler için daha istikrarlı, kapsayıcı ve müreffeh bir geleceğin temellerini atmayı da kapsadığını” vurgulayacağını söyledi.

Uluslararası toplum, eş-Şera'nın iktidara gelmesinden bu yana Suriye'de güçlü ve etkin kurumların kurulması, çoğulculuğun güçlendirilmesi ve ülkenin tüm kesimlerinin yönetime katıldığı bir sistemin oluşturulması çağrısında bulunuyor.

gthy
Şam'daki Emeviler Meydanı (AFP)

BM Suriye Özel Temsilci Yardımcısı Claudio Cordone da salı günü yaptığı açıklamada, Guterres'in Şam'da “Suriye tarihinin bu kritik döneminde BM'nin Suriye hükümeti ve halkını destekleme konusundaki kararlılığını” teyit edeceğini söyledi.

Guterres'in eş-Şera ve Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani ile görüşmesinin yanı sıra, sivil toplum temsilcileri ve kadın haklarını destekleyen sivil toplum kuruluşlarıyla bir araya gelmesi planlanıyor. BM Genel Sekreteri ayrıca, 1974'ten bu yana Golan'daki tampon bölgede görev yapan ve İsrail ile Suriye arasındaki ateşkesin korunmasını izleyen Birleşmiş Milletler Ateşkes Gözlem Gücü'nün (UNDOF) merkezini ziyaret edecek.

Esad'ın devrilmesinin ardından İsrail, Suriye'deki askeri hedeflere yüzlerce hava saldırısı düzenledi ve güçlerini tampon bölgenin ötesine taşıdı. İsrail, bölgede askerden arındırılmış bir alan oluşturmak istediğini açıklarken, İsrailli yetkililer askerlerin söz konusu bölgeden çekilmeyeceğini belirtiyor.

rgthyj
Suriyeli bir adam, Dera yakınlarındaki bir köyde patlamamış bir İsrail topçu mermisine bakıyor (AFP)

Suriye ile İsrail arasında gerilimin devam etmesine rağmen iki taraf, bakanlar düzeyinde doğrudan müzakere turları gerçekleştirdi. Ancak görüşmeler, BM'nin ve ABD'nin de aralarında bulunduğu bazı Batılı ülkelerin kınadığı İsrail saldırılarını durdurmaya yetmedi.

İki ülke, ABD'nin baskısı altında ocak ayında bir koordinasyon mekanizması kurulması konusunda anlaşmıştı. Mekanizmanın, resmen onlarca yıldır savaş halinde bulunan Suriye ile İsrail arasında bir güvenlik anlaşmasına zemin hazırlaması hedefleniyor.

Guterres, Esad'ın devrilmesinden bu yana Şam'ı ziyaret eden en üst düzey BM yetkilisi oldu.

BM Güvenlik Konseyi'nden bir heyet, geçen yıl aralık ayında Suriye'yi ziyaret etmişti. Eş-Şara da eylül ayında BM Genel Kurulu'na katılarak 1967'den bu yana BM'de konuşma yapan ilk Suriye lideri olmuştu.

Suriye'yi son dönemde BM'nin üst düzey yetkililerinden BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi de ziyaret etti.

BM verilerine göre, Esad'ın devrilmesinden bu yana yaklaşık 1,9 milyon Suriyeli ülke içinde yerinden edilirken, 1,7 milyon kişi de ülkeye geri döndü. Bununla birlikte, yaklaşık 5,5 milyon kişi hâlâ ülke içinde yerinden edilmiş durumda. Suriye dışında yaşayanların sayısı ise yaklaşık 6 milyon. Ülkede insani yardıma ihtiyaç duyanların sayısının 15,6 milyon civarında olduğu tahmin ediliyor.

BM'nin ülke içinde yerinden edilenlerin haklarından sorumlu özel raportörü Paula Gaviria Betancur, bu hafta gerçekleştirdiği resmi ziyaretin sonunda yaptığı açıklamada, “Suriye, yerinden edilme sürecini yönetme aşamasından kalıcı çözümler üretme aşamasına geçebilecek imkânlara sahip” dedi.

Betancur, “Başarının en önemli göstergelerinden biri, yerinden edilmiş kişilerin haklarından yararlanabilmesi ve hayatlarını güvenli ve onurlu bir şekilde yeniden kurabilmesi olacaktır” ifadelerini kullandı.