Ruhani’den seçmenlere şikayetleri bir kenara bırakıp oy verme çağrısıhttps://turkish.aawsat.com/home/article/3032946/ruhani%E2%80%99den-se%C3%A7menlere-%C5%9Fikayetleri-bir-kenara-b%C4%B1rak%C4%B1p-oy-verme-%C3%A7a%C4%9Fr%C4%B1s%C4%B1
Ruhani’den seçmenlere şikayetleri bir kenara bırakıp oy verme çağrısı
Cumhurbaşkanı adayı İbrahim Reisi’nin fotoğrafının yer aldığı afişin arkasında yürüyen bir kadın (AFP)
Londra/Şarku’l Avsat
TT
TT
Ruhani’den seçmenlere şikayetleri bir kenara bırakıp oy verme çağrısı
Cumhurbaşkanı adayı İbrahim Reisi’nin fotoğrafının yer aldığı afişin arkasında yürüyen bir kadın (AFP)
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, seçmenlere şikayetlerini bir kenara bırakıp yarın yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oy verme çağrısında bulundu.
Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından başvurusu onaylanan 7 aday arasındaki muhafazakar adaylar Said Celili ve Ali Rıza Zakani Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi lehine çekildi.
Eski nükleer müzakereci Celili ve muhafazakar milletvekili Zakani’nin seçim yarışından çekilmesi, Reisi’nin arkasındaki muhafazakar oyları birleştirecek.
Reformist ılımlı Muhsin Mehralizade de, bir diğer reformist aday Abdulnasır Himmeti’nin konumunu güçlendiren bir hamleyle adaylığını geri çekti.
Böylece yarın yapılacak seçimde yarışacak aday sayısı 4’e indi.
Cumhurbaşkanı Ruhani, Anayasayı Koruyucular Konseyi’ne atıfta bulunarak, “Bir kurum ya da topluluğun yanlışı bizi milli görevimizden alıkoymamalı. Geçen haftalarda seçimlere ilgi azdı. Gelişmeler ilgiyi artıramadı. Halkın kendisi bunu telafi edebilir” dedi.
Resmi kamuoyu yoklamaları, bu yılki seçimlere katılımın yüzde 41 gibi bir oranla önceki seçimlere göre çok daha düşük olacağını gösteriyor.
Önde gelen ılımlı reformist adayların başvurusunun reddedilmesine duyulan öfkeye ek olarak, vatandaşların şikayetleri arasında ABD yaptırımları nedeniyle yaşanan ekonomik sıkıntılar, yolsuzluk, kötü yönetim ve 2019’da akaryakıt zammı nedeniyle patlak veren protestolara karşı sert müdahale yer alıyor.
Kalibaf: Ne savaş ne de barış durumunda kalmayacağız... Savaşın coğrafyasını silahlı kuvvetler belirleyecekhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5341641-kalibaf-ne-sava%C5%9F-ne-de-bar%C4%B1%C5%9F-durumunda-kalmayaca%C4%9F%C4%B1z-sava%C5%9F%C4%B1n-co%C4%9Frafyas%C4%B1n%C4%B1-silahl%C4%B1
İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.
Kalibaf: Ne savaş ne de barış durumunda kalmayacağız... Savaşın coğrafyasını silahlı kuvvetler belirleyecek
İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, pazar günü yaptığı açıklamada, ABD'nin İran'a karşı yeni bir askerî harekâta girişmesi halinde savaşın coğrafyasını İran Silahlı Kuvvetlerinin belirleyeceği tehdidinde bulundu.
İran Meclisinin internet sitesine göre Kalibaf, çevrim içi gerçekleştirilen Meclis Genel Kurulu'nun gündem maddeleri öncesinde yaptığı konuşmada, “ABD'nin müzakere mi yoksa savaş mı istediği bizim için hiçbir önem taşımıyor. Amerikalılar bu kez bir hata yaparsa İran Silahlı Kuvvetlerinin kapasitesi ve iradesi savaşın coğrafyasını belirleyecektir” dedi.
İran'ın “ne savaş ne de barış” durumunda kalmayacağını belirten Kalibaf, “Yedi makul şartımızı kabul ederlerse anlaşmaya varmanın yolu açık olacaktır” ifadelerini kullandı. Kalibaf, yeni bir savaşın sonuçlarına çok sayıda kişinin katlanmak zorunda kalacağı uyarısında bulundu.
Kalibaf, yeni bir “füze şehrinin” açılışını, “savaş sırasında ve düşman ateşi altında” gerçekleştirilen bir başarı olarak nitelendirdi. Bunun bölgedeki stratejik dönüşümlerin bir simgesi olduğunu belirten Kalibaf, Devrim Muhafızları Ordusu'nun füze biriminin “imkânsızı mümkün hale getirdiğini” söyledi.
Kalibaf'ın açıklamaları, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'in silahlı kuvvetler komutanlarına herhangi bir tehdide “derhal ve coğrafi sınırlama olmaksızın” karşılık verilmesi yönünde talimat vermesinin ardından geldi. Söz konusu talimat, Hamaney'in resmî internet sitesinde yayımlandı.
Devrim Muhafızları Ordusunun perşembe günü Tahran yakınlarında düzenlediği sergide yer alan karadan havaya füze sistemi (AFP)
Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahî, salı günü askerî komutanlarla birlikte yer altındaki bir füze tesisini ziyaret ettiği sırada, İran'ın yeni bir saldırıya vereceği karşılığın Orta Doğu'nun ötesine uzanabileceği uyarısında bulundu.
Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai de çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'a saldırmak amacıyla kullanılması halinde Avrupa'dakiler de dahil olmak üzere Orta Doğu dışındaki ABD üslerinin hedef alınabileceğini söyledi.
Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Hüseyin Muhibî, geçen hafta füzelerin menziline ilişkin kısıtlamaların kaldırıldığını, füze ve İHA üretim hatlarının yer altına taşındığını duyurmuştu. İran füzelerinin açıklanan azami etkili menzili 2 bin ila 2 bin 500 kilometre arasında değişiyor.
Devrim Muhafızları'na yakın Tasnim Haber Ajansı ise cumartesi günü, uydu taşıyıcıları aracılığıyla ABD'nin doğu kıyısına ulaşabilecek, yaklaşık 10 bin kilometre menzilli kıtalararası bir füze geliştirilmesi seçeneğini gündeme getirdi.
Meclis Ulusal Güvenlik Komisyonu üyesi Ahmed Bahşayiş Erdestani de cumartesi günü yaptığı açıklamada, müzakereler bir açılım sağlayamadığı sürece savaş ihtimalinin devam ettiğini söyledi. Erdestani, İsrail'in Cebelülfas tesisini vurması halinde Dimona'nın hedef alınabileceği tehdidinde bulundu.
Ne savaş ne de barış
Tahran'ın tehditleri, Washington yönetiminin değişken açıklamalarda bulunduğu bir dönemde yoğunlaşıyor. ABD Başkanı Donald Trump, haftanın başında savaşın askerî açıdan “fiilen sona erdiğini” söylemiş, perşembe günü ise ülkesinin İran'la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını açıklamıştı.
Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, petrol fiyatlarının sert şekilde yükselmesine yol açan savaşın, 3 Kasım'da düzenlenen ara seçimlerde Demokratların elde ettiği başarıya katkıda bulunduğunu kabul etti.
Reuters'ın cumartesi günü kaynaklarına dayandırdığı haberinde, Trump'ın danışmanlarına, İran veya Husiler tarafından herhangi bir provokasyon gerçekleşmediği sürece yeni saldırılar düzenlemekten kaçınabileceğini söylediği aktarıldı. Başka kaynaklar ise üçüncü bir ABD uçak gemisinin bölgeye doğru ilerlediğini bildirdi.
Associated Press (AP) ajansı da cumartesi günü Ortadoğulu iki diplomata dayandırdığı haberinde, Hürmüz Boğazı'nda deniz ulaşımının yeniden başlamasını amaçlayan geçici anlaşmaya yönelik Katar arabuluculuğunun bekleme aşamasına girdiğini aktardı. Haberde, Trump'ın Başkan Yardımcısı'nı müzakerelerden uzaklaştırmasının bu süreçte etkili olduğu belirtildi.
Ziyaretçiler, perşembe günü Tahran dışında Devrim Muhafızları Ordusunun düzenlediği sergide sergilenen karadan havaya füze sisteminin önünde fotoğraf çekiyor (AFP)
Devrim Muhafızları'na bağlı Fars Haber Ajansı ise pazar günü, İran hava sahasında Tahran'a doğru ilerleyen Katarlı bir devlet uçağının tespit edildiğini bildirdi. Bu gelişme, başka bir Katar uçağının perşembe günü İran'ın başkentine gelişinden iki saatten kısa bir süre sonra ülkeden ayrılmasından günler sonra yaşandı.
Hürmüz Boğazı
Kalibaf, salı günü yayımladığı görüntülü mesajda, “ABD taahhütlerini yerine getirmezse onu bunları yerine getirmeye güç diliyle zorlayacağız” dedi.
İran'ın politikasının, dini liderin talimatı doğrultusunda “İslamabad Mutabakatı”ndaki şartların yerine getirilmesini sağlamak olduğunu belirten Kalibaf, ABD'nin taahhütleri uygulanmadığı sürece Hürmüz Boğazı'nın açılmayacağını ifade etti.
Kalibaf, “ABD'nin diplomasi sahasındaki üçüncü yenilgisi, taahhütlerini yerine getirmeye zorlanması olacaktır” diye konuştu.
Mutabakatın uygulanması sürecinde İran'ın 80 milyon varilden fazla petrol ihraç ettiğini belirten Kalibaf, temel ihtiyaç maddelerinin ithalatında da “olumlu adımlar” atıldığını söyledi.
Savaş öncesinde dünya petrol ve doğal gaz üretiminin beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyordu. Tahran, savaşın başlamasından bu yana boğazı fiilen kapatırken Washington yönetimi de İran limanlarına abluka uygulamaya başlamıştı.
İran, belirlediği güzergâhın dışından geçmeye çalışan gemileri hedef almaya devam ediyor. Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, cumartesiyi pazara bağlayan gece yaptığı açıklamada, belirlenen güzergâh dışında ve izinsiz bir rotadan geçmeye çalışan iki petrol ürünleri tankerinin mayınlara çarpması sonucu alev aldığını duyurdu.
Devrim Muhafızları Ordusu ayrıca cumartesi günü, ABD'ye ait MQ-1 tipi bir insansız hava aracını Keşm Adası üzerinde düşürdüğünü açıkladı. İran tarafı, bunun düşürülen 17'nci MQ-1 tipi İHA olduğunu ileri sürdü.
Ancak İran'ın söz konusu iki iddiası da bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı.
İranlı milletvekili: Nükleer bomba üretmek artık “halkın talebi” hâline geldihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5341314-i%CC%87ranl%C4%B1-milletvekili-n%C3%BCkleer-bomba-%C3%BCretmek-art%C4%B1k-%E2%80%9Chalk%C4%B1n-talebi%E2%80%9D-h%C3%A2line-geldi
Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)
İranlı milletvekili: Nükleer bomba üretmek artık “halkın talebi” hâline geldi
Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)
İran Meclisi’nin 90. Madde Komisyonu Başkan Yardımcısı Hüseyin Ali Hacı Deligani, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu’nun İran dosyasını ele alacağı toplantıdan günler önce, dün nükleer bomba üretilmesi çağrısında bulundu.
Devrim Muhafızları Ordusu’na yakın Fars Haber Ajansı’na konuşan Hacı Deligani, “Bugün halkın taleplerinden biri, İslam Cumhuriyeti’nin inancının ve füzelerinin yanı sıra nükleer bomba üretmesi ve bu silaha sahip olmasıdır” dedi.
İran’ın nükleer bombaya neden ihtiyaç duyduğu yönündeki soruları cevaplayan Hacı Deligani, “Cevap açık: Ülke bu kapasiteye sahip olmalı. Bunun kullanılıp kullanılmaması ise ayrı bir meseledir” ifadelerini kullandı. Bu konudaki kararın “uygun zamanda” alınacağını belirten milletvekili, söz konusu kararın dinî açıdan İran liderine ait olduğunu söyledi.
Geçmişte ülkenin füze kapasitesinin geliştirilmesine yönelik itirazlarla bugünkü tartışmaları karşılaştıran Hacı Deligani, “Geçmişte bazıları füze sahibi olmaya karşı çıkarken bugün de bazıları nükleer bombaya sahip olmanın gerekliliğini sorgulayabilir” diye konuştu. Mevcut hesaplamalara göre düşmanın, İran'ın geniş yüzölçümü ve böyle bir saldırının doğuracağı ağır sonuçlar nedeniyle ülkeye nükleer saldırı düzenlemeyeceğini savundu.
Parlamentonun 90. Madde Komisyonu, Meclis, hükümet ve yargının işleyişine ilişkin şikâyetleri inceleyen etkili bir komisyon olarak biliniyor. Etkili çevrelerden gelen çağrıların artmasına rağmen Tahran, nükleer programının yönünü değiştirecek herhangi bir karar aldığını henüz açıklamadı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi pazartesi günü yaptığı açıklamada, ülkesinin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) taraf olmaya devam ettiğini ve antlaşmaya taraf olduğu sürece yükümlülüklerini yerine getirmekle kendisini sorumlu gördüğünü söyledi.
Bekayi, nükleer doktrinin değiştirilmesini “gerçek bir gündem” olarak nitelendirirken, ABD ve İsrail'in İran eski lideri Ali Hamaney'i öldürdüğünü belirtti. Hamaney'in nükleer silah kullanımını yasaklayan fetvanın sahibi olduğunu hatırlattı.
Grossi'nin raporu
Hacı Deligani'nin açıklamaları, UAEA'nın üç aylık gizli raporunun yayımlanmasından bir gün sonra geldi. Raporda Ajans, İran'da barışçıl faaliyetler için beyan edilen nükleer materyallerin başka amaçlarla kullanılmadığından emin olamadığını bildirdi.
Ajans ayrıca İran'ın Haziran 2025'te varlığını duyurduğu İsfahan'daki bir uranyum zenginleştirme tesisinin tam konumunu bilmediğini ve tesiste nükleer materyal bulunup bulunmadığını doğrulayamadığını belirtti.
UAEA Başkanı Rafael Grossi, raporunda, Ajansın İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin “bilgi sürekliliğini” kaybetmesinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçtiğini yazdı.
Ajans, Haziran 2025'teki saldırılardan önce İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyuma sahip olduğunu tahmin etmişti. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bu oran, nükleer silah üretimi için gerekli yüzde 90 zenginleştirme seviyesine ulaşmak için teknik açıdan yalnızca kısa bir mesafe kaldığı anlamına geliyor.
Grossi, denetçilerin yeniden İran'a dönebilmesinin önünü açmak amacıyla Tahran yönetimine “teknik ve aşamalı önlemler” alma çağrısında bulundu. Ancak İran, ABD Başkanı'nın “süregelen tehditleri” olarak nitelendirdiği gelişmeler nedeniyle denetimlerin yeniden başlatılmasının mümkün olmadığını Ajans'a bildirdi.
Viyana'da bulunan uluslararası kuruluşlar nezdindeki İran temsilciliği ise UAEA raporlarının “hukuki ve teknik dayanaklarını” eleştirdi. Temsilcilik, Ajans'tan İran'ın nükleer tesislerine yönelik askerî saldırıların sonuçlarını dikkate almasını istedi.
İran temsilciliği, X platformunda yayımladığı açıklamada, “ABD, taraflı kararlardan saldırganlık unsurunu çıkardı, ancak bunun sonuçları gerçeklerden silinemez. Siyasi gereklilikler öyle gerektirse bile gerçekler ortadan kaybolmaz” ifadelerini kullandı.
UAEA Yönetim Kurulu'nun gelecek hafta Viyana'da raporu görüşmesi bekleniyor. Kurul, İran'ın yükümlülüklerine uymadığı gerekçesiyle eylül ayında ülkenin nükleer dosyasını Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne sevk etmişti.
Kaçınılmaz bir zorunluluk
İran Uzmanlar Meclisi, perşembe günü NPT'den çekilme seçeneğinin ve savunma doktrininin gözden geçirilmesinin ele alınmasını istedi. Meclis, bu adımları “kaçınılmaz bir zorunluluk” ve “genel ve ulusal bir talep” olarak nitelendirdi.
İran'ın dinî liderini seçen ve faaliyetlerini denetleyen Uzmanlar Meclisi, “düşmanın” İran'ın nükleer bilgi birikimine yönelik tehditlerinin, bu alanda sorumlu uluslararası kuruluşlara güvenilemeyeceğini gösterdiğini savundu. Ancak Meclisin antlaşmadan çekilme kararı alma yetkisi bulunmuyor.
Uzmanlar Meclisi Başkanlık Divanı ve Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi Muhsin Araki de daha önce İran'ın antlaşmaya taraf olmayı sürdürmesinin yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunmuş, ülkesinin bu nedenle çok sayıda zarar ve saldırıya maruz kaldığını söylemişti.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai ise geçtiğimiz cumartesi günü yaptığı açıklamada, Tahran'ın nükleer doktrinini değiştirmeye yönelik “yeni bir karar” almadığını, ancak yeni bir savaşın dayatılması hâlinde bu konunun gündeme gelebileceğini belirtti.
Rızai, tartışmayı “halkın taleplerine” verilen bir cevap olarak sundu. İranlıların, UAEA'nın denetimlerine izin verilmesine rağmen “düşmanın gelip bütün nükleer merkezlerimizi vurduğunu” düşündüğünü belirterek, halkın “Neden bu durumu sürdürmek istiyorsunuz?” diye sorduğunu ifade etti.
Hava saldırısının ardından Natanz nükleer tesisinin uydu görüntüsü. (Reuters)
Tartışmalar, eski İran liderinin yaklaşık yirmi yıl önce ortaya koyduğu ve nükleer silahların üretilmesini, depolanmasını ve kullanılmasını “haram” olarak nitelendirdiği fetvayla da çelişiyor. Tahran yönetimi, söz konusu görüşü Birleşmiş Milletler'e resmî bir fetva olarak sunmuştu.
Rızai, çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'ın zenginleştirilmiş nükleer materyallerinden “tek bir atomun bile” ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceğini söyledi. Bu materyallerin nükleer enerjiyle çalışan gemi ve denizaltıların tasarımında kullanılacağını ifade etti.
Tahran yönetimi nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor. Ancak UAEA, İran'ın nükleer silaha sahip olmayan ülkeler arasında yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum üreten tek ülke olduğunu vurguluyor. Batılı ülkeler ise İran'ın 2003 yılına kadar sistematik bir nükleer silah programı yürüttüğünü ileri sürüyor.
Üç önemli tarih arasında Ortadoğuhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5333393-%C3%BC%C3%A7-%C3%B6nemli-tarih-aras%C4%B1nda-ortado%C4%9Fu
Tek bir haftada üç önemli tarih: İsrail’deki seçimler, Süveyş Savaşı’nın yetmişinci yıl dönümü ve ABD’deki ara seçimler.
Aralarında bir savaşın yıl dönümü bulunan iki sandık. Esas mesele takvimlerin yakınlığı değil, anlamların kesişimi. Savaşları ‘varoluşsal’ gören bir devletteki seçimler. Savaşlara karar verme, onları bitirme veya durdurma kudretine sahip bir imparatorluktaki seçimler. Ve ilk kurşunu sıkanın son sözü söylemeyebileceğini gözler önüne seren bir savaşın yıl dönümü.
27 Ekim’de İsrail, 7 Ekim saldırıları ile Gazze’den Lübnan, Suriye ve İran’a kadar uzanan yansımalarının üzerinden geçen üç yılın ardından sandık başına gidiyor. Askeri haritalar değişti, liderler suikasta uğradı, tesisler yerle bir edildi. Ancak yeni bölgesel düzenin kelimeleri henüz yazılmış değil.
Seçim kampanyasında Binyamin Netanyahu, İran’ın nükleer programını ve füze cephaneliğini yok etmenin de ötesine geçti. Tahran’daki kuşatılmış rejimi değiştirmenin, İran tehdidini ortadan kaldırmanın yolu olduğunu söyledi. Ancak hedef ile uygulama arasında katedilmesi gereken mesafeler var. İran ağır darbeler aldı. Rejimdeki isimlerin yüzleri değişti; liderliğini yeniden düzenledi, Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) konumunu güçlendirdi, bölgesel kozlarını kullanmaya devam etti ve yaptırımlarla köşeye sıkışıp daha da hırçınlaştı. Yemen, Lübnan ve Irak’taki kanıtlar çok açık.
Yeni bir raunt, önceki rauntların başaramadığını başarabilecek mi? Amerikan raporları, ara seçimlerden sonra İran’a karşı yeni saldırılar düzenlemek amacıyla hazırlanan ortak askeri planlardan söz etti. Sahadaki hareketlilik ile diplomatik girişimler adeta yarışıyor.
İşte tam bu noktada ikinci tarih devreye giriyor: 29 Ekim 1956’da Birleşik Krallık, Fransa ve İsrail, Cemal Abdunnasır’ı devirmek ve Süveyş Kanalı’nın denetimini geri almak da dahil olmak üzere farklı hedeflerle Süveyş Savaşı’na girdi. Ordular ilerledi, ancak ABD Başkanı Dwight Eisenhower savaşın durdurulmasını dayattı. Abdunnasır devrilmedi; aksine daha da hırslı hale geldi. Savaş, İngiliz ve Fransız imparatorluklarının çöküşünü ve Amerikan nüfuzunun yükselişini gözler önüne serdi.
Daha önce bu köşede Süveyş ile Hürmüz arasındaki kesişme noktalarına değinmiştim. Ancak Süveyş’in bugünkü yıl dönümü; coğrafya, ittifaklar ve güç dengeleriyle ilgili başka çelişkileri de akla getiriyor. Mısır’ın ulusal güvenliği hâlâ Süveyş Kanalı ile mi sınırlı, yoksa komşu ülkelere, Kızıldeniz’e ve Babu’l Mendeb’e kadar uzanıyor mu? Washington, müttefiki İsrail’in yeni bir savaşa doğru atılmasını durduracak mı, yoksa buna ortak mı olacak? Çin ile Rusya, Birleşik Krallık ve Fransa’nın krizinden yararlanan Washington gibi, ABD’nin Ortadoğu savaşlarıyla meşgul olmasını kendi nüfuzunu yıpratmak için bir fırsat olarak mı görüyor?
Trump bir Eisenhower değil ve Kongre haritasını gözlüyor; Netanyahu da David Ben-Gurion değil ve Knesset haritasını bekliyor. Yetmiş yıl önce Avrupalı güçlerin nüfuzunu devralan ABD ile bugün müttefiklerinin kendi ayakları üzerinde durması gerektiğini söyleyen ABD aynı ABD değil. Birkaç gün önce Tom Barrack, bu dönüşümün ipuçlarını sundu. Geleneksel güvenlik garantörü olarak ABD’nin rolünün gözden geçirildiğinden bahsetti; bölge ülkelerini kendi güvenlikleri için daha fazla sorumluluk almaya ve yeni ittifaklar kurmaya çağırdı. Ayrıca Irak, Afganistan, Libya ve Suriye’deki Amerikan müdahalelerinin ve rejim değiştirme çabalarının başarısızlıklarını hatırlattı.
Çelişki şu ki; Trump’ın temsilcisi rejim değiştirme deneyimlerinin başarısızlığından bahsederken, Netanyahu İran rejimini değiştirmekten söz ediyor. Bir başka çelişki ise ABD müttefiklerinden kendi ayakları üzerinde durmalarını isterken, askeri kararlarının ve İsrail ile olan ilişkisinin onların güvenliğini belirleyen en önemli etkenlerden biri olmaya devam etmesi ve Başkanlarının kararları, tweetleri ve ani dönüşleriyle onları şaşırtması.
İşte tam bu noktada üçüncü tarihin önemi ortaya çıkıyor: 3 Kasım. ABD’deki ara seçimler, Kongre’deki güç dengelerini yeniden dağıtabilir ve Trump’ın görev süresinin geri kalanında politikalarını uygulama yeteneğini etkileyebilir. Dış politikanın sadece Kongre seçimlerinin sonuçlarına bağlı kalmadığı doğru; ancak savaş, müzakere, güçler dengesi ve siyasi bölünmelere dair hesaplamalar iç politikadan doğrudan etkilenir.
Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre İsrail ve ABD’deki seçimlerin arasında Ortadoğu ülkeleri kendilerini çelişkili ihtimallerin karşısında buluyor: İran’la yeni bir savaş ya da bir uzlaşma; eski ittifakların sürmesi ya da yeniden şekillenmesi; ve müttefiklerin güvenlik yükünü taşıma isteğindeki azalmaya tezat oluşturan bir Amerikan askeri varlığı ile sonuçlarının bedelini ödeyen ortaklarla koordinasyon kurulmadan yürütülen savaşlar.
1956’da Süveyş, uluslararası ağırlık merkezinin Avrupa’dan ABD’ye kaydığını gözler önüne seren bir an olmuştu. Yetmiş yıl sonra ise Washington’ın mirasını devralmaya hazır tek bir güç görünmüyor. Amerika en güçlüsü, Çin ilerliyor, Rusya maceralara giriyor ve bölge ülkeleri yeni bölgesel ittifaklar dokuyarak büyük güçler arasındaki karar alma marjlarını genişletmeye çalışıyor.
Üç tarih ve yetmiş yıl. Seçim süreçleri ve askeri hazırlıklar. Süveyş Savaşı’nda son sözü ilk kurşunu sıkan söylememişti. İsrail ve ABD’deki sandıklar, İran’a yönelik deniz ablukası sandığı, savaş hazırlıkları ve uzlaşma girişimleri arasında; bu kez sonsözü kim yazacak?
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
