Libya’da yeni başbakan atanması toplumsal bölünmeyi artırır mı?

Libya Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, destekçileri ile Trablus’ta bir araya geldi. (Reuters)

Libya'da siyasi kriz, ülkenin doğusundakiTemsilciler Meclisi’nin Fethi Başağa’yı başbakan olarak ataması ve mevcut Başbakan Abdulhamid Dibeybe’nin istifa etmemesi nedeniyle derinleşti.  
Ulusal Birlik Hükümeti, Birleşmiş Milletlerin ‘barış projesi’ uyarınca geçen yıl kurulmuş ancak 2021 Aralık ayında yapılması planlanan genel seçimler uzlaşı sağlanamadığı için yapılamamıştı. Ülke daha önce, 2014 yılından itibaren doğudaki ve batıdaki güçler arasında yaşanan silahlı çatışmalara sahne oluyordu.  
Tobruk’taki Temsilciler Meclisi, tek rakibinin adaylıktan çekilmesi üzerine eski İçişleri Bakanı Fethi Başağa’yı dün oy çokluğu ile başbakan olarak atadı. Ancak uluslararası tanınırlığı olan Ulusal Birlik Hükümeti’nin mevcut başkanı Abdulhamid Dibeybe, yetkilerini sadece parlamento seçimleri yapılması durumunda devredeceğini belirterek temsilciler Meclisi’nin kararını tanımadığını duyurdu.  
Gözlemciler, Temsilciler Meclisi’nin mevcut hükümetin meşru olmadığını açıklamasını ve yeni bir başbakan atama kararı almasını, ülkenin siyasi geleceğini kontrol etme girişimi olarak değerlendirdi.  
Temsilciler Meclisi, başbakanlık adaylarının beşini elemiş ve sadece Fethi Başağa ile eski içişleri bakanlığı yetkilisi Halid el-Bibas'ın adaylığını kabul etmişti. Meclisteki oylamadan önce Meclis Başkanı Akila Salih, el-Bibas'ın adaylıktan çekildiğini açıkladı. Başağa’nın seçimine ilişkin oylamadan önce canlı yayının kesilmesi, birkaç dakika geçtikten sonra yeniden canlı yayın başlatılarak Fethi Başağa’nın ezici oy çokluğu ile başbakan olarak atandığının duyruulması ise tepkilere yol açtı. Yerel basında yayınlanan 30 saniyelik video kaydında, Akila Salih’in Başağa’nın seçilmesini onaylayanların el kaldırmasını istediği görüldü.
Libyalı uluslararası ilişkiler profesörü Halid el-Muntasir duruma dair şu değerlendirmede bulundu:
“Yeni başbakanın seçilmesinin canlı yayınlanması bekleniyordu. Ancak bir saate yakın yayın yapıldıktan sonra görüntü birden kesildi ve bir süre sonra Başağa’nın atandığı duyuruldu. Bu kusurlu seçim Başağa’nın pozisyonunu daha da zorlaştırmıştır. Dibeybe’nin hükümet yetkilerini devretmesine ihtimal vermiyorum.”
Gözlemciler son gelişmelerle birlikte, bir yıl öncesine kadar süren 6 yıllık ‘çift başlı’ yönetimin fiili olarak yeniden canlanmasından ve ülkedeki kırılgan siyasi istikrarın bozulmasından endişe ediyor.  
Libyalı siyasi analist İmad Celul, Temsilciler Meclisi’nin ‘şaibeli bir şekilde’ başbakan seçmesinin, daha önceki önemli kararlarının meşruiyetini de tartışmaya açacağını söyledi. Fransız haber ajansı AFP’ye açıklamada bulunan Celul şu ifadeleri kullandı:
“Temsilciler Meclisi önemli kararları emri vaki ile alıyor. En kritik kararları alırken ya meclis canlı yayını kesiliyor ya da yeterli toplanma sayısına ulaşılmamış oluyor. Siyasi çevreler mecliste oy çokluğunun sağlanamadığını ileri sürebilir. Bu durumda Fethi Başağa’nın bir başbakan olarak meşruiyeti tartışılacaktır.” 
Geçen yıl Abdulhamid Dibeybe başkanlığında oluşturulan Ulusal Birlik Hükümeti, uzun yılların ardından Libya’da uzlaşının sağlanması için adılmış bir adım olarak değerlendirilmiş ve bir iyimserlik havası yaratmıştı. Şarku’L Avsat’In edindiği bilgilere göre her ne kadar Trablus’ta karşıt milis güçlerin hareketlenmelerinde artış gözlense de bazı uzmanlara göre yeni bir silahlı çatışma çıkmasının önüne geçilmesi halen mümkün.
Birleşmiş Milletler Libya temsilcisi ve Batı ülkelerinin temsilciler, Ulusal Birlik Hükümeti’nin meşruiyetini tanıyor ve Temsilciler Meclisi’nin seçimlerin düzenlenmesine odaklanmasını istiyor. Geçen sene aralık ayında yapılacak seçimler için 3 milyonun üzerinde Libyalı oy kullanmak için kaydolmuştu. Seçimlerin yapılamaması ve yeni bir çatışma ihtimali birçok vatandaşı hayal kırıklığına uğrattı.  
Meclis Başkanı Akila Salih’i eleştirenler, kendisini gerçek bir oylama olmaksızın bazı yasa ve kararları onaylamakla itham etmişti. Temsilciler Meclisi Sözcüsü dünkü meclis oturumuna 140'tan fazla milletvekilinin katıldığını ve Fethi Başağa’yı başbakan olarak seçtiğini duyurdu. Başağa’nın kabine üyelerini belirleyerek 10 gün içinde parlamentonun güvenoyuna sunması gerekiyor.  
Siyasi manevralar, Libya siyaset sahnesindeki durumun kırılganlığını ve çatışmaların her an yeniden tırmanabileceğini gösteriyor. Özellikle dün sabah saatlerinde Başbakan Dibeybe’ye düzenlenen suikast girişimi, çatışma riskinin ciddiyetini gözler önüne seriyor. Resmi bir açıklama yapılmasa da meclisteki oturumdan saatler önce Başbakan Dibeybe’nin otomobiline ateş açıldığı ve araca çok sayıda kurşun isabet ettiği biliniyor.