Çeşitli gelişmeler ve devrimsel dönüşümlerle dolu teknoloji dünyasında kadınların büyük bir rolü var. AnitaB Enstitüsü'nün 2020 yılında gerçekleştirdiği bir araştırmaya göre ABD’de teknoloji alandaki işgücünün yüzde 28,8'ini kadınlar teşkil ediyor. Bu rakamın 2019’da yüzde 26,2, 2018’de ise yüzde 25,9 olduğu biliniyor. Dünya Kadınlar Günü'nde Suudi Arabistan Krallığı, Arap dünyası ve diğer ülkelerden teknoloji dünyasında iz bırakan öncü kadınları hatırlayalım. Arap kadınların geleceğin teknolojisine daha aktif katkılarda bulunmaları umuduyla…
Öne çıkan Suudi kadınlar
Suudi Arabistan kadını; yerel ve uluslararası platformlara, dijital çalışmalara ve araştırmalara katılımıyla teknoloji dünyasına çok şey sundu. Örneğin 27 Kasım 2020'den bu yana Digital Cooperation Organization (DCO) Genel Sekreterliğini yürüten Dima el-Yahya, 2017 yılından bu yana Suudi Arabistan Siber Güvenlik, Programlama ve Drone Federasyonu Yönetim Kurulu üyeliğinde bulunuyor. Yahya ayrıca 2019 bu yana Küresel Girişimcilik Ağı'nda İdari Denetleme Kurulu üyeliğine, 2018’den bu yana ise Dünya Ekonomik Forumu'nda Dijital Ekonomi ve Toplum Üzerine Küresel Gelecek Konseyi ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü üyeliğine sahip. Kendisi aynı zamanda Suudi Dışişleri Bakanlığında elektronik hizmetler müdürü olarak çalışan ilk Suudi kadın.
Dima el-Yahya, Misk İnovasyon Girişimi Danışmanlığı, Microsoft'ta Dijital İnovasyon İcra Müdürü Yardımcılığı, Suudi Menkul Kıymetler Borsası’nda (Tedavul) elektronik iş geliştirme analistliği ve e-hizmet yazılım mühendisliği, Samba Financial Group'ta elektronik hizmetler yazılım mühendisliği gibi pozisyonlarda yer aldı. Microsoft Arabia'da teknik platformlar ve geliştiriciler genel müdürlüğüne atanan ilk Suudi kadın sayılan Yahya, 2013 yılında “Woman Spark” girişimini başlattı. 2017 yılında INSEAD enstitüsünde iş geliştirme ve finansal zeka alanında yüksek lisans derecesi, aynı zamanda Kral Suud Üniversitesi'nden bilgisayar bilimleri alanında lisans derecesi aldı.
Prestijli bilimsel dergilerde dijital güvenlik, sızıntıları engelleme ve siber emniyet sağlama hususlarında en az 10 araştırma makalesi yazan Mudi el-Cami ise Avrupa Birliği'ni ziyaret eden, Suudi Krallığından bir grup sivil toplum liderinin de bulunduğu bir Suudi kadın heyetinde yer aldı. Siber güvenlik konusunda uzmanlığı ile birçok konferans ve atölye çalışması veren Mudi el-Cami, İngiltere'deki Suudi Öğrenciler için İnovasyon ve Girişimcilik Ödülü fikrini hayata geçirenlerden. ABD Savunma Bakanlığının onayıyla Londra'dan Certified Ethical Hacker sertifikası alan Mudi el-Cami, aynı zamanda veri güvenliği algoritmaları alanında İngiltere’den doktora derecesi elde etti.
Diğer yandan Blackboard Conference 2018’de ABD’de elektronik eğitime öncülük etme girişimi ile dünya çapında onur elde eden Tihani ed-Desimani, ABD’deki Wyoming Üniversitesi’nde eğitim teknolojileri alanında doktora yaptı. 2011 yılında yine aynı üniversiteden bilimsel araştırmada üstünlük ödülüne ve Kentucky’de İletişim ve Eğitim Teknolojileri Derneği Konferansı’ndan sanal öğrenme deneyimi tasarlama yönünde onur ödülüne layık görülen Desimani, Wyoming Üniversitesi'nde ITEC 2360 öğretiminde yardımcı hocalık yapıyor.
Bulut Güvenliği Bilgisi Sertifikası (CCSK) alan ilk Suudi kadın Nuf el-Yusuf, teknik araştırma ve veri güvenliği idaresinin de ilk kadın müdürü sayılıyor. Bankacılık ve telekomünikasyon sektöründe deneyimli, veri teknolojisi ve güvenlik alanında öncü Nuf el-Yusuf’un bilgisayar alanında ise profesyonel düzeyde çeşitli sertifikaları bulunuyor.
Veri bilimi ve kapsamlı veriler alanında doktora yapan ilk Suudi kadın olduğu bilinen Merve Halvani, Rebiğ şehrindeki İşletme Fakültesi'nde Yönetim Bilişim Sistemleri Bölümü'nde öğretim görevlisi, Veri Sistemleri Bölümü'nde ise direktör görevinde yer alıyor. Halvani, yüksek lisans derecesini ABD’nin Huntington şehrindeki Marshall Üniversitesi'nden aldı.
King's College London dijital çalışmalar bölümünden mezun olan ilk grupta en iyi araştırma projesi ödülüne layık görülen Dana Damanhori, üniversite tarafından dijital çalışmalar elçiliğine atandı. Aynı zamanda üniversitenin seçkin öğrencilerine verilen bir ödülüne aday gösterildi. Öte yandan Vefa Aşuli, kullanıcıları cihaz tamiri, çevre düzenlemesi, temizlik, özel ders ve çeviri gibi hizmetlerle buluşturduğu “Serviis” uygulamasını, Tasnim Salim ve Felva es-Suveylim ise kadın oyuncular ve oyun geliştiricilerin katıldığı, yıllık düzenlenen Suudi GCON konferansını başlattı. Oyun geliştiricilerinin uluslararası projelere erişimlerine imkan sağlayan bu konferans, genç kadınların bilgisayar ve programlama alanındaki kariyerlerini ise destekliyor.
Arap kadınların teknoloji alanda bıraktıkları izler
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) İleri Teknolojiden Sorumlu Devlet Bakanı ve BAE Uzay Ajansı Yönetim Kurulu Başkanı Sara el-Amiri, BAE’nin Mars’a yönelik misyonuna başkanlık ediyor. Aynı zamanda DubaiSat-1 uydusu üzerine çalışan ve BAE Bilim İnsanları Konseyi'ne başkanlık eden Amiri, son zamanlarda, uzay teknolojilerinin gelecekte BAE ekonomisine nasıl uyum sağlayacağına odaklanmış durumda.
Sudanlı uzay bilimci Vedad el-Mahbub, NASA’da roketler ve uzay araçlarına yönelik denklemler üzerine çalışıyor. Kendisi aynı zamanda Virginia’daki Hampton Üniversitesi’nde fizik ve matematik profesörü. ABD uzay programında yer alan Filistinli kıdemli mühendis Süha el-Kayşavi ise yazılımların elektronik devrelerle entegrasyonundan, bilgisayarların NASA'nın yeni nesil ABD uzay aracında beklendiği gibi çalışmasını sağlamaktan sorumlu. Diğer yandan Suriye asıllı Amerikan Şadiye Rifai Habbal, İngiltere'deki Galler Üniversitesi'nde uzay fiziği profesörü olarak çalışıyor. Uzay fiziği alanında önde gelen uluslararası bir derginin baş editörlüğünü yapan Şadiye Habbal, bir uzay aracının güneş halelerine ilk uçuşuna, aynı zamanda uzay araştırmaları için robotik organizmaların tasarımına katkıda bulundu.
Filistinli-Lübnanlı Mona Ataya, Arap ülkelerinde meşhur online çocuk ürünleri mağazası Mumzworld'ün kurucusu. Ürdünlü Ala Dudin ise dijital para birimi ve gelişmekte olan pazar odaklı BitOasis'i kurdu. BAE'deki en büyük teknoloji girişimlerinden biri olan Smart Dubai şirketinin Genel Müdürü Aişe bin Beşer’in kariyeri veri teknolojisi ile başladı. Beşer’in bilim, teknoloji ve inovasyon alanında doktora derecesi bulunuyor.
Uluslararası önderlik
Teknoloji tutkunu sinema oyuncusu Avusturyalı-Amerikalı Hedy Lamarr, 1942’de Wi-Fi, Bluetooth ve GPS teknolojilerinin temelini teşkil eden gelişmiş kablosuz iletişim teknolojisini icat etmişti. 1955'te NASA roket teknolojilerini analiz eden Amerikan Annie Easley ise 34 yıl boyunca bilgisayar bilimi programı üzerine çalışmıştı. Uzay mekiği çalışmalarının çekirdeğini oluşturan Centaur roket projesinde yer alan Easley, ırksal engellerin yıkılması açısından birçok kişiye ilham oldu. NASA'nın ilk uzay uçuşu yörüngesini analiz eden Amerikan Katherine Johnson, bu yönde elle yaptığı hesaplamaları bilgisayar hesapları ile karşılaştırarak bilgisayar hesaplamalarını düzeltti.
1972 ila 1989 yılları arasında ABD’deki Ağ Bilgi Sistemleri Merkezi’ne başkanlık yapan Elizabeth Feinler, .com, .edu, .gov .net gibi alan adlandırma sistemini geliştirdi. “İnternetin anası” lakaplı Amerikan Radia Perlman’ın cihazların internet üzerinden iletişimi ve ağlar arası veri aktarımı için temel teşkil eden Spanning Tree Protocol STP algoritması üzerine çalışması sayesinde bugün interneti kullanabiliyoruz.
COBOL modern programlama dilini geliştiren Amerikan Grace Hopper, 1947’de bilgisayar dünyasının ilk açığını (bug) bulmayı başardı. Amerikan bilgisayar uzmanı Adele Goldberg, Grafiksel Kullanıcı Arayüzü’nün (Graphical User Interface; GUI) ardındaki ilham kaynağı idi. Ekibi ile birlikte grafik tabanlı kullanıcı arabiriminin geliştirilmesi temellerini atmak için çalışan Goldberg, aynı zamanda Apple’ın ilk bilgisayarlarına ilham veren Smalltalk-80 programlama dilini geliştirdi.
Amerikan Susan Wojcicki, 2014’ten bu yana YouTube’un CEO’luğunu yapıyor. Bu süre zarfında YouTube kullanıcıları sayısının ayda 1,9 milyara ulaştığı, şirketin şuanda yaklaşık 90 milyar değerinde olduğu biliniyor. 2008’den beri Meta’nın (eski adıyla Facebook) uygulayıcı genel müdürlüğünde bulunan Amerikan Sheryl Sandberg, 2016'da Facebook'un küçük işletme reklamları için lider bir platform haline gelmesini sağlayarak reklam gelirlerini yüzde 57 artırdı. 2015’ten bu yana Alphabet’in CEO’lğunu yürüten Ruth Porat, şirketteki bölümleri yeniden düzenleyerek ve mali kontrol kuralları uygulayarak Google'ın hisselerine değer kazandırdı. Kendisi şuanda yapay zeka ve teknolojiye yapılan yatırımların artırması için çalışıyor.
