Rus ordusunun saldırısına uğrayan Ukrayna'da savaş kızışırken, Batılılar Moskova'yı bir karşı ateş yakmak için Bosna'daki Sırp ayrılıkçı hareketini körüklemekle suçluyor. Bu ülke etnik fay hatları boyunca bölünmüş durumda.
Bu konudaki son uyarı, ABD'li Demokrat Senatör Chris Murphy tarafından yakın tarihli bir Balkan turu sırasında yapıldı. ‘Bosna için çok endişe verici bir dönemden’ bahsetti.
Murphy, CNN'e yaptığı açıklamada, “Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin (Ukrayna'da) kuşatıldığı kadar, zafer kazanmak için başka yerler de arayacak ve bunlardan biri Bosna olabilir” ifadelerini kullandı.
Bölünme
1992 ve 1995 yılları arasında 100 bin kişinin ölümüne neden olan etnik savaşın sona ermesinden bu yana Bosna, Müslüman-Hırvat federasyonu ile sakinleri kendilerini ‘ağabey’ Rusya'ya çok yakın hisseden bir Sırp varlığı olan Sırp Cumhuriyeti arasında bölünmüş durumda.
Bosna, Bosna asıllı Sırp liderlerin muhalefeti nedeniyle, Moskova'ya, Ukrayna'ya saldırmasının ardından uygulanan Batı yaptırımlarına katılmadı.
Putin'e yakınlığını gizlemeyen siyasi liderleri Milorad Dodik, Ukrayna'daki savaştan aylar önce ayrılıkçı tehditlerini ikiye katladı. Bu durum, Doğu ile Batı arasında kalan ülkedeki istikrarsızlığa yeni unsurlar ekledi.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, geçtiğimiz Mart ayında yaptığı açıklamada, Bosna'nın ‘olası Rus müdahaleleri’ için potansiyel bir hedef olduğunu söyledi.
Rus uyarıları
Moskova, Bosna'nın NATO'ya katılması halinde ‘buna cevap vereceği’ konusunda uyarıda bulundu.
Rusya'nın Saraybosna Büyükelçiliği de Batı'yı, Bosna'nın sorumluluğunu üstleneceği ‘potansiyel istikrarsızlaştırılması’ konusunda uyardı. Bu, Moskova'nın ‘gayrimeşru’ olarak gördüğü ülkenin yüksek uluslararası temsilcisinin, Sırp tarafının ayrılıkçı bir yasasını yürürlükten kaldırmasından sonra gerçekleşti.
Moskova ayrıca ‘Avrupa Birliği (AB) ve NATO'nun çıkarına, Sırp Cumhuriyeti halkı pahasına 'barış' ilkelerini yeniden yazmaya yönelik artan girişimleri’ kınadı.
Avusturya'daki Graz Üniversitesi'nde Balkan meseleleri uzmanı Florian Bieber, “Rusya'nın, Bosna'da Batı'dan ayrıldığı açık. Ancak "Rusya'nın Bosna'yı sabote etme yeteneği hala sınırlı” dedi. Analist ülkenin istikrarsızlığının, Milorad Dodik'in yıllar içinde aştığı birçok ‘çizgi karşısında uluslararası toplumun ‘harekete geçmemesinden’ kaynaklandığını düşünüyor.
Bosnalı Sırp savaş gazileri (AFP)
Balkan Investigative Reporting Network’ün (BIRN) Genel Yayın Yönetmeni Srećko Latal da aynı fikirde. Latal, AFP'ye verdiği demeçte, "Balkan ülkeleri, özellikle Avrupa Birliği'nin yokluğu nedeniyle istikrarsızlaşmaya tanık oldu, bu da diğer tarafların boşluğu doldurmasına izin verdi. Bunun sonucu, Rusya'nın varlığı ve Çin, Türk ya da bazı Körfez ülkeleri olsun, diğer yabancı etkilerin varlığıdır” değerlendirmesinde bulundu.
Batı’nın harekete geçişi
Ancak son zamanlarda Avrupalılar harekete geçmeye kararlı görünüyorlar. Washington, geçtiğimiz Ocak ayında Balkanlar'da ‘istikrarı tehdit etmekle’ suçlanan Milorad Dodik'i merkezi devletin ortak üç temel kurumu olan ordu, yargı ve vergi makamlarından çekilme planıyla cezalandırdı.
Bu ay Londra da aynı şeyi yaparak Dodik'i, Putin'i destekleyerek, ‘Bosna-Hersek'te zor kazanılmış barışı kasten zayıflatmaya çalışmakla’ suçladı.
AB ise yaptırım uygulamadı. Ancak Bosna-Hersek'teki AB Gücü Komutanı Avusturyalı General Anton Wessely’e göre, ‘ihtiyati tedbir’ olarak Bosna'daki askeri varlığını neredeyse ikiye katlayarak yaklaşık bin 100 kişiye çıkardı.
Srećko Latal, “Görünüşe göre bu Rus tehdidi ABD ve Avrupa Birliği'ni biraz daha ciddi bir yaklaşım benimsemeye, Bosna'daki ve Balkanların geri kalanındaki durumu anlamaya zorladı. Moskova, Sırp Cumhuriyeti, Sırbistan'da veya Karadağ'da bölgede yaşanan büyük siyasi değişikliklerden yararlanıyor” dedi.
Ayrıca Rusya'nın Balkanlar'da yeterli yerel altyapıya ve yerel takipçilere sahip olduğunu, isterse’ ‘bölgeyi "daha fazla istikrarsızlaştırabileceğini söyledi.
‘Doğal müttefik’
Öte yandan, geçtiğimiz günlerde Sırp Cumhuriyeti'nin başkenti Banja Luka'da toplanan binlerce Bosnalı Sırp gazisi nereye bağlı olduğu açıkça ortaya koydu.
Sırp bayrağına sarılan 69 yaşındaki Aco Topic, ‘ilkeleri için’ sevdiği ‘Mily’ yani Milorad Dodik için canını vermeye hazır olduğunu söyledi.
Elinde Dodik, Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in yer aldığı bir poster tutarak "Putin değilse bize kim yardım edebilir" dedi.
Gaziler, merkezi devletin mülkünün kendi topraklarında Sırp Cumhuriyeti'ne, yani yaklaşık Bosna’nın yarısının mülkiyetinin devredilmesine ilişkin bir yasayı Dayton Barış Anlaşması'nın uygulanmasından sorumlu Uluslararası Yüksek Temsilci'nin askıya almasını protesto ediyorlardı.
54 yaşındaki bir işçi olan Danica Micevic, "Rusya bizim doğal müttefikimiz ve bize asla ihanet etmeyecek. Burada istikrarı bozmak isteyen Rusya değil, Batı" değerlendirmesinde bulundu.
