Irak’ta Sudani’yle el-Maliki arasındaki çatışma neden sürüyor?

İstihbarat şefi Raid Cuhi

Yeni Irak hükümetinin ilk olağan oturumunun ardından, Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani, Mustafa el-Kazimi'nin hükümeti tarafından alınan önlemleri iptal eden ve yetkililerin gözaltına alınmasını içeren bir karar paketi yayınladı.
Sudani geçtiğimiz hafta bakanlarına partizanlık güdüleriyle idari değişiklikler yapmama çağrısında bulunarak hükümetinin ‘önceki kabine ile hesaplaşmaya gelmediğini’ söylemişti. Ancak Irak'taki kamuoyu, siyasi merkezin artık eski Başbakan Nuri el-Maliki'ye benzer standartlarda ‘güçlü bir hükümet’ ile muhatap olduğunu söyleyerek bu kararlarla ilgilenmeye başladı.
Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre Sudani bir gün içinde çok sayıda üst düzey yetkiliyi görevden aldı. Konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “8 Ekim 2021 tarihi itibarıyla atanan birim başkanları, genel müdürler ve danışmanların atamalarının iptali ile ilgili olduğu için karar, bazı sorular gündeme getirebilir. Ancak karar, belirli partileri dışlama, siyasi hedef ve hesaplar kapsamına girmiyor. Federal Mahkemenin, hükümet tarafından bağlayıcı ve uygulanabilir bir kararıdır. Önemli kararlar almak zorunda kaldığımız iktidar sorunları var. Bu karar, geçici hükümetin, yani önceki hükümetin atama emirleri verme, onay ve anlaşma verme yetkisinin bulunmadığını belirten 2022 tarihli 121 sayılı Federal Yüksek Mahkeme kararı ile ilgili” şeklinde konuştu.
Görevden alma kararları, İstihbarat Servisi Başkanı Raid Cuhi, Ulusal Güvenlik Ajansı Başkanı Hamid eş-Şatri, Başbakan'ın Siyasi Danışmanı Gazeteci Maşrık Abbas, Dışişleri Bakanlığı’nda görevli olan Safiye es-Suheyli ve Ömer el-Barzanci, Ulusal Güvenlik Ajansı Başkanı Naim Mehdi, ve Bağdat Belediye Başkanı Ammar Musa, Hükümet Bölgesinin (Yeşil Hat) Korunmasına İlişkin Özel Sorumluluk Birimi Komutanı Korgeneral Hamid ez-Zuheyri ve Kazımi döneminin valileri, genel müdürleri ile yardımcılarını da kapsadı.
Bu yılın ilk yarısında adli makamlarca 8'i bakan ve benzer rütbede, 53’ü genel müdür ve rütbesinde olmak üzere toplam 731 tutuklama kararı çıkarıldı. Bunlardan 396’sı uygulandı.
Sudani, en azından önümüzdeki altı ay boyunca başarılı olma yeteneğini kanıtlamak için Koordinasyon Çerçevesi tarafından sağlanan siyasi destekten yararlanmak için altın bir fırsata sahip. Ancak bu hipotez, ısrarla Sudani'nin ofisine ‘devletin vaftiz babası’ olarak sızmaya çalışan ve önceki hükümetlerin tahrif eden ve Şii partilerin itibarını zedeleyen yöntemi düzeltmeyi planlayan Maliki ile bir çatışma olasılığıyla karşı karşıya kalacak.
Sudani'nin kararları, Maliki'nin ayrıca askeri ve güvenlik kurumlarını ve istihbarat teşkilatlarını Mustafa Al-Kazımi’ye yakın siyasi akımdan tasfiye etmek için planlar yapan başta Asaib Hareketi lideri Kays el-Hazeli olmak üzere diğer Koordinasyon Çerçevesi liderlerinin planlarıyla uyumlu. Ancak Maliki, siyasi olarak ‘derin devlet’ olarak bilinen durum sonucunda kaybettiği kaynakları geri alarak bundan daha fazlasını istiyor.
Bu hırslar, hükümetinin ilk aylarında Sudani’nin yolu için bir tehlike oluşturuyor. Özellikle Sudani'ye yakın olanlar, genellikle iki isim arasındaki yönetim yöntemi üzerindeki keskin farklılıklardan bahsederken, aralarındaki kesişmenin uzun süre kapalı kapılar ardında kalmayacağına dair beklentiler de söz konusu.
Bu bağlamda, Cumhurbaşkanlığı Danışmanı Emir el-Kinani, Ortadoğu Araştırma Enstitüsü’nün (MERI), düzenlediği “Herkes İçin Irak Forumu’nda yaptığı konuşmada Sudani'nin çalışmaları sırasında siyasi güçlerin çıkarlarının önündeki engelle karşılaşacağını belirtti. Hükümeti kurma anlaşmasının uzun sürmeyeceğini çünkü çıkarların hüküm süreceğini söyledi.
Hükümetin genel çizgisinde Sudani ile müzakerelerde aktif olan Iraklı politikacılar, Koordinasyon Çerçevesindeki üst düzey liderlerin, Maliki'nin eski niyetlerle ülkedeki siyasi karar üzerindeki hakimiyetinden kurtulmak ve Hazeli yeni bir neslin Şii hanesine liderlik etme fırsatını değerlendirmek için Sudani ve Maliki arasındaki sözde çatışmanın nasıl sona ereceğini beklediklerini ifade etti.