Fas ile Fransa arasındaki buzlar eriyor mu?

Fransa Dışişleri Bakanı Colonna, Macron'un ziyaretine hazırlık için Rabat'a gidecek.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Kasım 2018'de Rabat'a gerçekleştirdiği ziyarette Fas Kralı 6.Muhammed ile bir araya geldi. (Reuters)

Fransa Dışişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanı Catherine Colonna’nın zorlu vize konusunu görüşmek ve Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un önümüzdeki ayın ortasında yapılması planlanan ziyareti için program taslağı hazırlamak üzere 15 ve 16 Aralık tarihlerinde Rabat'a gideceğini duyurdu.
AFP’nin haberine göre Fransa Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "Bakan önümüzdeki perşembe akşamı Rabat’a gidecek ve ertesi gün de Faslı mevkidaşı Nasır Burita ile bir görüşme yapacak" dedi. Tarafların ‘ikili ilişkileri tüm yönleriyle ele alacağını’ belirten Sözcü, özellikle vize dosyasının gündemde olacağı bilgisini verdi. İki bakan arasındaki görüşmenin ardından ortak basın toplantısı düzenlenmesinin beklendiğini de sözlerine ekledi.
Gözlemciler bu ziyaretin, özellikle Fas, ABD ve İsrail arasında 10 Aralık 2020'de imzalanan üçlü anlaşmanın ardından, Rabat- Paris hattında aylarca süren sessiz diplomatik krizi sona erdireceğini umuyor. Söz konusu anlaşma ile Washington, Fas'ın İsrail'le diplomatik ilişkiler kurması karşılığında Sahra’nın Fas’a ait olduğunu tanımıştı. Bu, Paris'i şaşırtan ve resmi olarak açıklanana kadar bundan haberinin olmadığı bir anlaşmaydı. Bu anlaşma Paris yönetiminde tepkiye neden olmuştu.
Fransa-Fas ilişkilerinde gerilime neden olan tek başlık Sahra dosyası değil. Fransa'nın ülkeyi ziyaret etmek isteyen Fas vatandaşlarının sayısını azalttığı vize sorunu da var. Rabat, Fransız topraklarında yasa dışı olarak ikamet eden Faslı göçmenleri geri almayı reddetti. Fransız Sözcü, bakanın ziyareti sırasında Sahra konusunun görüşülüp görüşülmeyeceğine dair ise bilgi vermedi.
Paris'in Eylül 2021'de Fas Krallığı'nın Fransa'da yasa dışı olarak ikamet eden vatandaşlarını kabul etme konusundaki isteksizliğini gerekçe göstererek Faslılara verilen giriş vizelerini yarıya indirmeye karar verdiği biliniyor. Bu, Rabat'ın ‘haksız’ olarak nitelendirdiği bir önlem. Sivil toplum kuruluşları bu durumu ‘aşağılayıcı’ olarak değerlendirirken Fransız-Faslı çevreler tarafından ‘başarısızlık’ olarak nitelendirildi. Bu durum, iki ülke ilişkilerinde son bir yıldır devam eden ciddi bir gerginliğe yol açtı.
Rabat, Fas-ABD-İsrail üçlü anlaşmasının imzalanmasından bu yana çatışmada her zaman Fas'ı destekleyen Fransa'yı İspanya'nın yaptığı gibi ‘Fas'ın Sahra üzerindeki egemenliğindeki’ rolünü tanımaya çağırıyor. İki ülke arasındaki ilişkilerin sakinleştiğinin bir göstergesi olarak, pozisyonun birkaç ay boş kalmasından sonra Christophe Lecourtier Fransa'nın yeni Fas Büyükelçisi olarak atandı. Paris'teki Fas Büyükelçisi’nin pozisyonu Muhammed Benchaaboun'un ‘6. Muhammed Yatırım Fonu Başkanı olarak atanmasından bu yana boş durumda.
Business France yöneticiliği de yapan ekonomist, diplomat Lecoutier, 2014 - 2017 yılları arasında eski Fransa'nın Avustralya Büyükelçiliği görevini yürüttü. Maliye Bakanlığı Hazine Genel Müdürlüğü Genel Sekreteri olarak da görev yaptı.
Özellikle Macron, Cezayir'e yaptığı resmi ziyaretten dönüşünde, geçen ekim ayının sonunda Fransa'nın Le Touquet Belediyesi’nde düzenlenen bir müzik festivalinde Fas'ı ziyaret etme niyetini açıkladıktan sonra, Fas-Fransa ilişkileri belirgin bir bozulmaya sahne oldu. Fransa Cumhurbaşkanı'nın yaklaşan bu ziyareti duyurma şekli hakkında yorum yapmayan Fas diplomasisi, bundan memnun olmadı.
İki ülke arasındaki sessiz kriz, Kral 6. Muhammed ile Cumhurbaşkanı Macron arasında geçen 1 Kasım’da gerçekleşen bir telefon görüşmesine kadar devam etti. Bazı gözlemcileri ve siyasi analistler, söz konusu telefon görüşmesinin Rabat ile Paris arasındaki buzları çözmede başarılı olduğuna ve Macron'un gelecekte Fas'a yapacağı bir ziyaretin yolunu açtığına yönelik görüşlerini dile getirdi.