Moskova istişareleri: Rusya ve Suriye Türkiye'nin Suriye’deki varlığı konusunda hemfikir değil

Türkiye, Rusya, Suriye ve İran dışişleri bakan yardımcıları toplantısının önü açıldı

Moskova'da düzenlenen Rusya-Suriye görüşmesinden bir kare (RT)

Rusya, Türkiye, Suriye ve İran heyetleri arasında dört ülkenin dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde müzakere turları başladı. Şam-Ankara normalleşmesinin önündeki engellerin aşılmasını amaçlayan anlaşma, dört ülkenin heyetlerinin bugün bir araya geldikleri toplantının önünü açtı.
Rusya Dışişleri Bakanlığı’ndan bir kaynak dün yaptığı açıklamada, “Rusya, İran, Suriye ve Türkiye dışişleri bakan yardımcıları toplantısına hazırlık olarak şu an Moskova'da bir dizi istişare yapılıyor” dedi.
Kaynak, ön istişarelerin yapıldığı atmosfer ve gündem ile ilgili detaylara değinmese de görüşmelerin bazı ikili görüşmelerle başladığını belirtti. Suriye hükümetini temsil eden ve başkanlığını Suriye Dışişleri Bakan Yardımcısı Eymen Susan’ın yaptığı heyet ile Rusya'yı temsil eden ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Orta Doğu ve Afrika Ülkeleri Özel Temsilcisi Mihail Bogdanov’un başkanlığını yaptığı Rusya heyeti arasında ikili bir görüşme gerçekleşti. Ardından İran’ı temsil eden ve başkanlığını İran Dışişleri Bakanı Özel Siyasi İşlerden Sorumlu Kıdemli Danışman Ali Asgar Haci’nin yaptığı heyetle benzer bir görüşme gerçekleştirdi. Her iki toplantıda da dörtlü toplantının başarısıyla ilgili konular ele alındı. Öte yandan Türkiye’yi temsil eden heyet, Rusya ve İran heyetleriyle iki ayrı görüşme gerçekleştirdi.
Suriye resmi haber ajansı SANA’nın Rusya’nın diplomatik kaynaklarından sızdırdığı verilere göre kapalı kapılar ardında gerçekleştirilen ön görüşmelerde Moskova ile Şam arasındaki fikir ayrılıkları ortaya çıktı.
Rus basınının SANA’dan aktardığına göre Rusya-Suriye görüşmesinde Suriye'nin egemenliğine, birliğine ve toprak bütünlüğüne saygı duyulması vurgulanırken Türkiye’nin Suriye topraklarındaki ‘yasadışı’ askeri varlığının sona erdirilmesi konusunda hemfikirlerdi.
Ancak Şarku’l Avsat’a konuşan bir Rus diplomatik kaynak, dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde dört ülke arasındaki görüşmelere hazırlık kapsamında Suriye heyetiyle Rusya Dışişleri Bakanlığı'nda gerçekleştirilen görüşmeye ilişkin SANA'nın aktardıklarının gerçeği yansıtmadığını söyledi. Kaynak, Türkiye’nin Suriye topraklarındaki ‘yasadışı’ askeri varlığına ilişkin Suriye ve Rusya'nın görüşlerinin aynı olduğu yönünde söylenenlerin tamamen yanlış olduğunu açıkladı.
Rusya ve Astana Süreci katılımcılarının Türkiye ve Suriye cumhurbaşkanları görüşmesinin takip etmesi beklenen dışişleri bakanları düzeyindeki toplantıya hazırlık olarak bu görüşmeyi ayarlamak için inisiyatif aldıklarını vurgulayan kaynak, Rusya’nın Türkiye'nin özellikle Suriye'nin kuzeyindeki rolünün önemli olduğuna ve askeri varlığının şu anda rejimin korunması, Suriyeliler arasındaki çatışmaların durdurulması ve teröristlerle mücadele açısından önemine inandığını belirtti.
Kaynak sözlerini şöyle sürdürdü:
“Türkiye’nin Suriye topraklarındaki askeri varlığının geleceği, Türkiye ile Suriye arasındaki görüşmelerin odak noktası olmalı. İki taraf, durumu bugünkü haline getiren koşulları dikkate almalı ve bu sorunu çözmenin yollarını aramalı.”
Rusya’nın her zaman bu tutumu benimsediğini vurgulayan Rus diplomat, aynı zamanda Astana Süreci, Suriye-Suriye Diyalogu konulu Soçi Konferansı ve Birleşmiş Milletlerin (BM) girişimiyle Suriye Anayasa Komitesi düzeyinde yapılan çok sayıda toplantıyla mevcut durumun çözümünün önünün açılmasına katkıda bulunduğunu belirtti. Kaynağa göre Rusya ayrıca, Şam'da mülteciler ve yerinden edilmiş kişiler meseleleriyle ilgili iki uluslararası konferansın düzenlenmesini de sağladı.
Kaynak, Suriye heyetinin Rusya Dışişleri Bakanlığı'ndaki görüşmede, Türkiye’nin Suriye krizinin çözümüne katkıda bulunabilecek büyük ve etkili rolünün yanı sıra Suriye topraklarının birliğini, Suriye hükümetinin tüm topraklar üzerindeki egemenliğini ve tüm yabancı güçlerin Suriye topraklarından çıkışını garanti eden Suriye-Suriye mutabakatı bakımından Suriye-Türkiye ilişkilerini düzeltmenin öneminin vurgulandığını belirtti.
Dörtlü zirve birkaç kez ertelenmişti. Rusya, geçtiğimiz ayın ortalarındaki bir tarih üzerinde anlaşmaya varılmasının ardından Suriye hükümetinin tutumunun sertleşmesi nedeniyle tarafları bir araya getirmede başarısız oldu. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Mihail Bogdanov, erteleme kararının Moskova’nın talebi üzerine değil ‘tarafların isteksizliği’ nedeniyle alındığını söyledi. Bogdanov, Rusya’nın ‘Suriye-Türkiye ilişkilerinin normalleştirilmesi gibi çok önemli bir stratejik hedefe ulaşmayı’ amaçlayan arabuluculuk çabalarının başarıya ulaşmasından umutlu olduğunu belirtti.
Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed, geçtiğimiz ayın ortalarında Moskova’ya yaptığı ziyarette, Ankara ile normalleşme yolunda ilerleme kaydetmek üzere Suriye topraklarından çekilme ve ‘teröristlere destek vermeyi bırakma’ gibi çeşitli şartlar öne sürdü. Ardından Moskova, dörtlü zirvenin tarihini ertelediğini duyurdu ve zirvenin daha sonraki bir tarihte yapılması için istişarelerde bulunduğunu açıkladı.
Moskova’nın Esed'e Ankara ile normalleşme sürecini desteklemedeki ciddiyetine dair net bir mesaj iletmesiyle Moskova, Tahran’ın Suriye, Rusya ve Türkiye savunma bakanları ve güvenlik teşkilatlarının başkanları arasındaki toplantılara davet etmemesinden duyduğu rahatsızlığı dile getirmesinden sonra İranlıları da dahil ederek bu sürecin önündeki bir engeli daha aşmayı başarmış gibi görünüyordu.
İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Abdullahiyan geçtiğimiz hafta Moskova'ya yaptığı ziyaretin ardından İran engeli tamamen aşılmış görünüyordu. Daha sonra İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, yaptığı açıklamada, ülkesinin Suriye'nin komşularıyla, özellikle Türkiye ile bölgedeki barış ve istikrara yansıyacak şekilde ilişkilerini geliştirmesiyle ilgilendiğini ifade etti. Bakan Abdullahiyan, Moskova ziyareti sırasında konuyu Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile görüştüğünü ve Tahran ile Moskova'nın ‘Türkiye ile Suriye arasında köprü görevi görmek için’ dörtlü zirve çerçevesinde gerekli çabayı göstermeye hazır olduklarını söyledi.
Burada Rusya’nın geçtiğimiz yılın sonunda Türkiye ve Suriye savunma bakanları arasında 11 yıl aradan sonra gerçekleşen ilk görüşmelere ev sahipliği yaptığı belirtilmeli. Ardından dışişleri bakanları yardımcıları düzeyinde bir toplantı için adım atıldı. Bu adım, Suriye ile Astana Süreci ülkelerini bir araya getirecek bir zirvenin önü açtı.