ABD’nin Bağdat Büyükelçisi, Iraklılara Gertrude Bell’i hatırlatıyor

Eylemleriyle rekor kırdı ve aşiret büyükleriyle iftar sofrasını paylaştı.

ABD Büyükelçisi’nin aşiret büyükleriyle Ramazan iftarını yaparken Twitter'da paylaştığı bir fotoğraf

Üç Batılı kadın, 1921 yılında İngilizler tarafından kurulan Irak devletinin son yüz yılı boyunca Irak'ın modern tarihinde en önemli rolleri oynamaya mahkûm edildi. Bu kadınların ilki, o zamanlar özellikle özel bir ilişkisi olduğu Kral I. Faysal (1933'te öldü) döneminde Irak hükümetlerinin kurulmasındaki büyük rolü nedeniyle kralcı olarak tanımlanan Irak'taki İngiliz Büyükelçiliği'nin Doğu Sekreteri olan Gertrude Bell’di.
İkinci isim, eski Irak rejimi dönemindeki ABD Büyükelçisi April Glaspie. Zira onun Kuveyt'in işgalinden önce Saddam Hüseyin'le yaptığı son görüşme, ima amacıyla yaratıcı diplomatik muğlaklıkla lekelenmiş bir konumu Saddam'a bildirdikten sonra, işgale geçiş izniydi. Öyle ki söz konusu görüşme Saddam'ın kısa bir süre sonra yapacaklarına göz yummak olarak anlaşılmıştır.
Üçüncüsü ise, şu anki ABD Büyükelçisi Alina Romanowski. O yaşlı bir kadın, ancak her düzeyde canlılık ve sürekli aktivite ile karakterize ediliyor. Üç kadının farklı rolleriyle, her birini bu ülkenin tarihinde oynadığı rolün bağlamına yerleştirmek, farklı koşullara sahip farklı durumların ve kaderlerin bir görüntüsünü verebilir. Bell, modern Irak'ın inşasında ve kurumlarının tamamlanmasında belirleyici bir role sahipti. Çünkü o, elçilikte bir sekreterden daha fazlasıydı. Daha ziyade keskin bir kültürel, entelektüel ve doğu vizyonuna sahipti. Böylece Iraklı ve yabancı yazar, araştırmacı ve tarihçilerin çalışmalarında kalıcı bir kaynak haline geldi.
Glaspie'ye gelince, Saddam Hüseyin döneminde (Bağdat ile Washington arasındaki diplomatik ilişkiler 1983 yılında yeniden kuruldu) Irak ile ABD arasında zaten muğlak olan ilişkiyi yöneten koşullar nedeniyle, politikaların çizilmesinde ve kaderin belirlenmesinde rol oynadı. Saddam döneminde hiçbir Arap veya yabancı büyükelçinin Irak'ta serbestçe dolaşmasına izin verilmedi. Herhangi bir Iraklının, herhangi bir düzeyde, herhangi bir Arap veya yabancı büyükelçi veya büyükelçilik ile rejimin bilgisi olmadan herhangi bir düzeyde ilişki kurmasına izin verilmedi. Böyle bir durum olduğunda diplomat ölüm cezasına çarptırılırdı. Bununla birlikte, Glaspie'nin Saddam Hüseyin'le görüşmesi sırasında yaptığı açıklama, Saddam'ın -ABD'nin yeşil ışık yaktığını düşündüğü- işgal kararı vermesinden sonraki yıllar boyunca Irak'ın kaderini belirledi.
Romanowski ise işgal öncesi Irak muhalefetinin dostu Zalmay Halilzad liderliğinde 2003 yılında başlayan yirmi yıllık değişim sürecinde yaklaşık 10 büyükelçinin ardından Kuveyt'teki görevi sona erdikten sonra Irak'a büyükelçi olarak geldi. General Jay Garner, Paul Bremer ve diğerleri görevlerini net bir iz veya ayak izi bırakmadan geçirdiler. İran'ın Irak'taki büyükelçileri ile bir dizi çatışma yoluyla Irak hükümetlerinin kurulmasında kendilerine verilen roller dışında, bazı ABD büyükelçilerinden daha fazla kayırılan ve etkili olan İran büyükelçisi neredeyse her zaman galip geldi.
Ancak Romanowski tamamen farklı bir hikâye. Gür beyaz saçlı bu hanımefendi, özellikle Ekim 2019 ayaklanmasından sonra Iraklıların tercihlerine müdahale etmekle suçlanan geniş bir varlığa sahip Birleşmiş Milletler (BM) Irak Özel Temsilcisi Jeannine Hennis-Plasschaert dışında, turlarında ve kalıcı varlığında onunla rekabet etmiyor ve kendisi de tartışma konusu. Romanowski 'ye göre, üst düzey Iraklı yetkililerle yaptığı görüşmeler aracılığıyla bugünkü mekik hareketlerindeki en önemli değişken açıkça, Muhammed Şiya es-Sudani liderliğindeki mevcut hükümet olan Koordinasyon Çerçevesi güçlerinin oluşturulmasından sonra başladı.
Göreve başladığından bu yana Romanowski ile birkaç kez görüşen Sudani, henüz ABD’yi ziyaret etmemişken Arap ve Avrupa ülkelerine yaptığı sayısız ziyaretlerle ülkesi ve dünyanın çeşitli ülkeleri arasında dengeli ilişkiler kurmaya çalışıyor. Ancak Romanowski'nin hamleleri siyasi gözlemcilerin dikkatini çekti. Gerçek şu ki, mevcut hükümet İran'a yakın en büyük siyasi güç tarafından destekleniyor. Bununla birlikte, Romanowski'nin sonuncusu iki gün önce Irak'taki bazı üst düzey aşiret büyükleriyle bir Ramazan iftarı sofrasına katıldığı sırada yaptığı şey, Iraklıların hafızasını geçen yüzyılın yirmili yıllarının başlarına kadar götürdü. Miss Bell, aşiret büyükleri ​​ve sivil toplum açısından benzer roller oynuyordu. Ayrıca pazarlarda ve halk arasında dolaşırdı. Bu çeşitli çevrelerde şüphesiz geniş bir etkiye sahip olan İran Büyükelçisi de dahil olmak üzere diğer büyükelçiler tarafından yapılmıyordu.
Romanowski, bir konuşma yapmak için ayakta göründüğü iftar masasında aşiret büyükleriyle buluştuktan sonra Twitter hesabı üzerinden şunları ifade etti: “Kutsal Ramazan ayında, bu iftar yemeğini Iraklı aşiret büyükleriyle paylaştığım için minnettarım. Onların vizyonu daha güçlü, istikrarlı ve müreffeh bir Irak inşa etmek için önemli. İftar sofrasında diplomat arkadaşlarımla bulunmaktan da keyif aldım.”
İftardan sonra meydana gelen ironi, Romanowski ile tanışan aşiret büyüklerinin ardından yapılan yaygın eleştiriydi. Bazı eleştirmenlerin bakış açısına göre Romanowski’nin ‘İşgalci ABD’nin büyükelçisi’ olması ve başka bir bakış açısına göre aşiret şeyhlerinin Iraklı kadınlarla aynı konseyde dahi olmamalarına rağmen yabancı bir kadınla oturup yemeğe katılmaları da dahil olmak üzere eleştirinin birçok nedeni var. Konu bu noktada da kalmamış ve büyüklerinden birinin bu büyük ziyafeti düzenlediği aşiret, yapılan eylemin aşireti temsil etmediğini, kişisel olduğunu açıklamıştır. Gerekçelerle ilgili komik olan şey, ziyafet organizatörlerinden bazılarının bunun hükümetin Aşiret İşleri Danışmanı tarafından düzenlendiğini ve davetlilerin Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin bir dizi büyükelçisi olduğunu açıklamasıydı. Ancak iftara davet edilmeyen Romanowski'nin varlığına şaşırdılar ve tüm ilgi odağını o çalmıştı.