Sami Moubayed
21 Kasım 1935’te Filistin halkı, bir gün önce Cenin vilayetine bağlı Şeyh Zeyd köyünde şehit edilen Suriyeli mücahit İzzeddin el-Kassam ile iki arkadaşı için cenaze töreni düzenledi. Kassam hem İngilizlere hem de Yahudilere karşı silahlı ve çifte bir devrime hazırlanan bir halk lideri ve iyi bir hatip idi. Devrimin ilk gününde ve ilk savaşında, henüz 53 yaşındayken öldürüldü.
Birkaç yıl sonra Arap Birliği’nde Filistin temsilcisi olan genç siyasetçi Ekrem Zuaytir, o gün ebediyete uğurlanan bu üç kişinin tabutlarının hiçbir yabancı işgali altında olmayan üç Arap ülkesinin (Suudi Arabistan, Yemen ve Irak) bayraklarıyla sarılmasını tavsiye etti. Kassam ve arkadaşlarının öldürülmesi, İngiliz işgaline karşı bir öfke dalgasına ve gösterilere yol açtı. Hayfa şehri de geniş çaplı bir greve gitti ve Kassam’ın şehadeti, Nisan 1936’daki Filistin devrimini başlatan ana kıvılcımlardan biri olarak kabul edildi.
Peki, bugün kendi adını taşıyan ve şu an Gazze Şeridi’ndeki şiddetli çatışmalara öncülük eden silahlı birliklere ismini vermiş bu Suriyeli şeyh kimdir?
1911’de İtalya’nın Libya’yı işgal ettiği sırada Kassam, kutsal bir cihat çağrısı yaptı ve Şamlı Şeyh Abdülkadir Kivan başta olmak üzere pek çok Suriyeli genci savaşmak üzere Trablusgarp’a gönderdi
Abduh’un öğrencisi
İzzeddin el-Kassam, 1882 yılında Suriye’nin Lazkiye şehrinin güneyindeki Cebele kasabasında dünyaya geldi ve babası Şeyh Abdülkadir’in sahibi olarak işlettiği bir kitapçıda Kur’an-ı Kerim dersleri aldı. Eğitimini Ezher-i Şerif’te tamamlamak üzere Mısır’a gitti. Orada büyük ıslah önderi Şeyh Muhammed Abduh’la tanıştı ve ondan çok etkilendi. Kitapçıda babasının yerine geçmek üzere Cebele’ye geri döndü ve oradaki Mansuri Camii’ne imam olarak atandı. 1911’de İtalya, Libya’yı işgal ettiğinde kutsal cihad çağrısı yaptı ve başlarında (daha sonra Meyselun Muharebesi’nde Fransızlarla çatışırken şehit olan) Şamlı Şeyh Abdülkadir Kivan olmak üzere birkaç Suriyeli genci savaşmak üzere Trablusgarp’a gönderdi.
Kassam Fransa’ya karşı Alevilerle omuz omuza direndi
Fransız kuvvetleriyle çarpışmak ve Lazkiye’de Ömer el-Bitar ile Alevi Dağları’ndaki (Nusayriye Dağları) köylerde Şeyh Salih el-Ali’nin devrimine destek olmak için Suriye sahilinde silahlı gruplar kurdu. Suriye’nin işgal edilmesinden ve Fransız mandası dayatılmasından aylar sonra Kassam hakkında tutuklama kararı çıkarılınca o da Aralık 1920’de Hayfa’ya kaçtı. Filistin’de (ebedi hale gelen) yeni vatanındayken el-Burc Medresesi’nde öğretmenlik yaptı ve İstiklal Camii’nde dersler verdi. 1928 yılında Hayfa Şeriat Mahkemesi’ne atandı ve aynı yıl Mısır’ın İsmailiye şehrinde İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler) cemaatini kuran Şeyh Hasan el-Benna’dan etkilenerek Filistin’de Şebab-ı Müslimin (Müslüman Gençler) derneğini kurarak başkanlığını üstlendi. Tüm dinî görevlere, o dönemde siyasi ve dinî alanda tek Filistin lideri olan Kudüs Müftüsü Hacı Emin el-Hüseyni’nin onayıyla getirildi. Müftü, Suriyeli bir şeyhi bu makamlara getirmekte bir beis görmedi. Kassam da daha sonra yayılan söylentilerin aksine Müftü ve onun Filistin’deki dinî otoritesi için herhangi bir tehdit oluşturmuyordu. Müftü, köklü el-Hüseyni ailesinin soyundan geliyordu ve mal, soy ve nüfuz sahibiydi. Yerel liderlik konusunda da ona ancak Kudüs’ün eski eşrafından ve Kassam’ın Filistin’de yaşadığı esnada Kudüs’ün belediye başkanı olan Ragıp Bey en-Neşaşibi benzeyebilirdi.
Kassam’ın asıl sorunu, el-Hüseyni ve en-Neşaşibi’nin tutuculuğundan bağımsız kalması oldu. Bu yüzden onu kendilerine yabancı ya da toplumlarına sonradan dahil olan biri olarak gördüler. Kassam’ın sayıca çok olan takipçileri, yoksul ve toplumsal olarak ezilen tabakaya mensuptu ve onu İslam ve Müslümanlar adına davette bulunan manevi bir lider olarak görüyorlardı. Filistin’in büyük ailelerine ve eşrafına nüfuz etmeyi ise başaramadı. Bununla beraber hem Hacı Emin’in hem de Ragıb Bey’in izlediği siyasi yöntemlere yönelik itirazını gizlemedi ve onları silaha sarılmak ve tüm Filistin toplumunu seferber etmek yoluyla İngilizlere karşı tek adam duruşu sergilemeye çağırdı.
1930 yılında Filistin’de genel seferberlik ile kutsal cihad ilan etmek üzere Bilad-ı Şam’ın en büyük hadis alimi Şam Şeyhi Bedreddin el-Hasani’nden bir fetva aldı. Bazıları Kassam’ın örgütünün 800 savaşçıya ulaştığını söylese de bu abartılı bir rakam
O dönemde Avrupa’dan gelen Siyonist göçü doruk noktasına ulaştı ve Yahudi göçmenlerin sayısı 1931’de 175 bin 138 iken 1935’te 355 bin 157’ye yükseldi. Kassam ile çetesinin devrimi başlamadan önce Ahmed Tafiş adlı bir kişinin liderliğinde kendiliğinden ‘Yeşil El’ adı altında bir grup ortaya çıkarak, Ekim 1929 yılında Siyonist yerleşimlere yönelik düzensiz saldırılarda bulundu. Fransızlara karşı devrimlerinin bastırılması üzerine Suriye’den gelen Dürzi savaşçılar da onları destekliyordu.
Devrimi için onların mütevazı başarılarından ilham alan Kassam, 1930 yılında Filistin’de genel seferberlik ile kutsal cihat ilan etmek için Bilad-ı Şam’ın (Suriye, Lübnan, Filistin ve Ürdün’ü içine alan tarihsel bölgenin) en büyük hadis alimi Şam Şeyhi Bedreddin el-Hasani’den fetva aldı. Bazıları Kassam’ın örgütünün 800 savaşçıya ulaştığını söylese de bu, oldukça abartılı bir rakam. İngilizlerin sıkı gözetimi altındayken bu kadar büyük bir gruba önderlik etmesi pek mümkün de değildi. İngiliz raporları, onun grubunun, çok değil 50 ila 200 savaşçıdan oluştuğunu, bunların çoğunluğunun da Hayfa ile onun etrafındaki köylerden geldiğini söylüyor.
Kassam, Hayfa’daki arkadaşı Reşid Hacı İbrahim’e, bir cihad ilan etme niyetinde olduğunu ve Müftü’nün savaşta kendisine katılmasını talep etmek üzere yardımcısı Selim el-Mahzemi’yi Kudüs’e gönderdiğini söyledi. Ancak arkadaşı buna karşı çıktı ve siyasi koşulların devrim yapmaya müsait olmadığını söyledi. Hayallerinin peşinden koşan Kassam, takipçilerinden oluşan küçük bir grupla Nuris köyü yakınlarındaki dağ mağaralarına doğru yola çıktı. Orada iki gruba ayrıldılar. 20-25 mücahitten oluşan bir gruba bizzat liderlik eden Kassam, onlarla birlikte Tulkarim ve Cenin şehirlerini birbirine bağlayan yol üzerindeki Ya’bed köyüne yöneldi. 20 Kasım 1935’te kendisi ile İngilizler arasında çıkan ve altı saat süren büyük ve son savaşta şehit düştü.
Onun şehadeti, Emin el-Hüseyni liderliğinde Nisan 1936’da başlayıp Ağustos 1939’a kadar devam eden Filistin devriminin ilham kaynağı oldu. 1991 yılında onun adıyla silahlı birlikler kurması için Hamas’ın askerî liderliğine de ilham vermiş görünüyor.
* Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden tercüme edilmiştir.
Han Yunus’ta İsrail yanlısı bir milis grubuna liderlik eden Husam el-Esdal (Filistin Basın Ağı sayfası)
Gazze’deki Cibaliye Mülteci Kampı’nda Hamas’a bağlı Kassam Tugayları mensuplarının önünde duran Filistinli bir çocuk (Arşiv – EPA)
