Sam Altman olayı teknoloji dünyasındaki derin uçuruma işaret ediyor

Karamsarlar ve iyimserler yapay zekânın kontrolü için savaşıyor

OpenAI'ın programcısı, kurucusu ve CEO'su Sam Altman (AFP)
OpenAI'ın programcısı, kurucusu ve CEO'su Sam Altman (AFP)
TT

Sam Altman olayı teknoloji dünyasındaki derin uçuruma işaret ediyor

OpenAI'ın programcısı, kurucusu ve CEO'su Sam Altman (AFP)
OpenAI'ın programcısı, kurucusu ve CEO'su Sam Altman (AFP)

Teknoloji dünyasının hızına rağmen geçtiğimiz hafta sonu yaşanan gelişmelerin eşi benzeri daha önceden görülmemişti. 17 Kasım Cuma günü, yapay zekâ devriminin ön saflarında yer alan OpenAI şirketinin yönetim kurulu, şirketin kurucu ortağı ve CEO'su Sam Altman'ı aniden görevden aldı. Yönetim kurulunun Altman'a olan güvenini neden kaybettiği henüz belli değil. Ancak söylentiler, yan projeleriyle ilgili endişelere ve aynı zamanda ‘insanlığın maksimum yararı’ için teknoloji geliştirme sözü veren bir şirkette, kamu güvenliği sonuçlarını dikkate almadan OpenAI'nin ticari tekliflerini genişletmek için çok hızlı hareket ettiğine dair endişelere işaret ediyor.

Görevden alınmasından sonraki iki gün boyunca şirketin yatırımcıları ve bazı çalışanları Altman'ın görevine iade edilmesini istedi. Ancak yönetim kurulu kendi görüşüne sadık kaldı. 19 Kasım Pazar gününün son saatlerinde, canlı yayın platformu Twitch'in eski CEO’su Emmett Shear, geçici CEO olarak atandı. Daha da şaşırtıcı olan, OpenAI'nin en büyük yatırımcılarından biri olan Microsoft CEO'su Satya Nadella'nın ertesi gün X platformunda (eski adıyla Twitter) “Bay Altman ve bir grup OpenAI çalışanı, yeni, gelişmiş bir yapay zekâ araştırma ekibine liderlik etmek üzere yazılım devine katılacak” paylaşımında bulunmasıydı.

“Karamsarlar, yapay zekânın serbest bırakılmasının insanlık için varoluşsal bir tehdit oluşturduğuna inanıyor ve katı düzenlemeler yapılması çağrısında bulunuyor.”

Karamsarlar ve iyimserler

OpenAI'daki olaylar şüphesiz Silikon Vadisi'ndeki geniş bölünmenin şimdiye kadarki en dramatik tezahürü. Bir yanda, yapay zekânın serbest bırakılmasının insanlık için varoluşsal bir tehdit oluşturduğuna inanan ve bu nedenle daha sıkı düzenlemeler yapılması çağrısında bulunan ‘karamsarlar’ var. Diğer yanda ise yapay zekâ kaynaklı kıyamet senaryosu korkularını küçümseyen ve ilerlemeyi hızlandırma potansiyelini vurgulayan ‘iyimserler’ bulunuyor. Nüfuzunu kullanan taraf daha katı düzenlemeleri teşvik edebilir veya engelleyebilir. Bu da gelecekte yapay zekâdan en çok kimin yararlanacağını belirler.

(foto) AFP
AFP

OpenAI'ın kurumsal yapısı taraf olmayı mümkün kılıyor. Şirket 2015 yılında kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olarak kuruldu. Bundan üç yıl sonra teknolojiyi ilerletmek için pahalı bilgi işlem ve beyin gücü ihtiyacını finanse etmek amacıyla kâr amacı gütmeyen bir yan kuruluş kurdu. Dolayısıyla karamsarların ve iyimserlerin rekabet halindeki hedeflerine ulaşmak her zaman zor olacaktır.

Bu bölünme bir dereceye kadar felsefi farklılıkları yansıtıyor. Karamsarların kampındaki pek çok kişi, yapay zekânın tüm insanlığı yok edeceğinden endişe duyan bir hareket olan ‘etkili fedakarlıktan’ (effective altruism) etkileniyor. Endişe duyanlar arasında, başka bir modelleme şirketi olan Anthropic'i kurmak için OpenAI'den ayrılan Dario Amodei de yer alıyor. Microsoft'un da aralarında bulunduğu diğer büyük teknoloji şirketleri de yapay zekânın güvenliği konusunda endişe duyanlar arasında yer alıyor, ancak karamsarlar arasında değiller.

İyimserler, yapay zekâ gelişimine yalnızca engellenmeden izin verilmesi değil aynı zamanda hızlandırılması gerektiğini savunan ‘etkin dayanışma’ adı verilen bir dünya görüşünü savunuyorlar. Davet, risk sermayesi şirketi Andreessen Horowitz'in kurucu ortağı Marc Andreessen tarafından yönetiliyor. Yapay zekâ araştırmalarındaki diğer uzmanlar da bu amaca sempati duyuyor gibi görünüyor. Meta'dan Yann LeCun ve Andrew Ng ile Hugging Face ve Mistral AI dahil olmak üzere bir dizi yeni girişim, daha az kısıtlayıcı düzenlemeleri savunuyor.

“Microsoft'un liderliği büyük ölçüde OpenAI'a olan büyük yatırımına dayanıyor ve Amazon, Anthropic'e yaklaşık dört milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor.”

Altman'ın konumu

Altman her iki gruba da sempati duyuyor gibi görünüyor ve kamuoyuna yapay zekâyı güvenli hale getirmek için ‘korkuluklar’ inşa etme çağrısında bulunuyor. Aynı zamanda OpenAI'ı daha sağlam modeller geliştirmeye ve kullanıcıların kendi sohbet robotlarını oluşturabilecekleri bir uygulama mağazası gibi yeni araçlar sunmaya zorluyor. Ana şirketin yönetim kurulunda herhangi bir sandalye elde etmeden yüzde 49 hisse karşılığında OpenAI'ye 10 milyar dolardan fazla para aktaran en büyük yatırımcısı Microsoft'un, kendisine haber verilmeden Altman’ın işten çıkarıldığını öğrendiğinde üzüldüğü söyleniyor. Microsoft'un planladığı çalışmayı Altman ve meslektaşlarına teklif etmesinin nedeni bu olabilir.

Ancak görünen o ki olup bitenlerde soyut felsefeden daha fazlası var. Aslında iki grup ticari açıdan da bölünmüş durumda. Karamsarlar yapay zekâ yarışına ilk girenler. Bu yüzden daha fazla paraya sahipler ve özel sermaye modellerini tercih ediyorlar. Öte yandan iyimserler ise genelde açık kaynaklı yazılımları tercih eden ve yetişen küçük şirketler.

İlk kazananlarla başlayalım. OpenAI'ın ChatGPT uygulaması, piyasaya sürülmesinden sadece iki ay sonra 100 milyon kullanıcıya ulaştı ve onu, OpenAI'den ayrılanlar tarafından kurulan ve şu anda 25 milyar dolar değerinde olan Anthropic takip etti. Google'daki araştırmacılar tarafından, büyük miktarda veri üzerinde eğitim veren ve ChatGPT dahil tüm sohbet robotlarını destekleyen yazılımlar olan büyük dil modelleri hakkında orijinal bir makale yazıldı. Google daha büyük, daha akıllı modellerin yanı sıra Bard adında bir sohbet robotu da üretiyor.

AFP
AFP

Bu arada Microsoft'un liderliği büyük ölçüde OpenAI'a olan büyük yatırımına dayanıyor ve Amazon, Anthropic'e yaklaşık dört milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor. Ancak teknolojide ilk hamleyi yapmak her zaman başarıyı garanti etmiyor. Teknolojinin ve talebin hızla ilerlediği bir pazarda, yeni girenler mevcut şirketleri altüst etmek için büyük fırsatlara sahip.

Bu, karamsarların daha katı kurallar dayatma dürtüsünü daha da güçlendirebilir. Geçtiğimiz Mayıs ayında ABD Kongresi'nde verdiği ifadede Altman, sektörün “dünyaya büyük zarar verebileceği” yönündeki endişelerini dile getirdi ve politika yapıcıları yapay zekâya yönelik özel düzenlemeler yapmaya çağırdı. Aynı ay, 350 yapay zekâ bilim insanı ve aralarında OpenAI'nin de bulunduğu teknoloji şirketlerindeki yöneticilerden oluşan bir grup anlaşmayı imzaladı. Anthropic ve Google, nükleer savaş ve pandemilerin yanı sıra yapay zekanın oluşturduğu ‘yok olma riski’ konusunda tek satırlık bir uyarı yayınladı. Korkunç tahminlere rağmen, açıklamayı onaylayan şirketlerin hiçbiri daha yetenekli yapay zekâ modelleri oluşturma çalışmalarını durdurmadı.

Politika ve şirketler

Politikacılar tehlikeleri ciddiye aldıklarını göstermeye çalışıyorlar. Temmuz ayında Başkan Joe Biden'ın yönetimi, aralarında Microsoft, OpenAI, Meta ve Google'ın da bulunduğu yedi büyük model üreticisini   yapay zekâ tabanlı ürünlerini halka sunmadan önce incelemek üzere uzmanlara sunmak için “gönüllü taahhütlerde” bulunmaya çağırdı. 1 Kasım'da İngiliz hükümeti benzer bir gruptan, düzenleyicilerin yapay zekâ tabanlı ürünlerinin güvenilirliğini ve ulusal güvenliği tehlikeye atma gibi zararlı potansiyellerini incelemesine olanak tanıyan bağlayıcı olmayan başka bir anlaşma imzalamasını istedi. Bundan günler önce Biden çok daha güçlü bir başkanlık kararnamesi çıkarmıştı. Bu kararnameye göre, yazılımın gerektirdiği bilgi işlem gücüne göre belirlenen belirli bir boyutun üzerinde modeller oluşturan herhangi bir yapay zekâ şirketinin, güvenlik testlerinin sonuçlarını hükümete bildirmesi gerekiyor.

İki grup arasındaki bir diğer ayrım çizgisi de açık kaynaklı yapay zekânın geleceği. OpenAI, Anthropic ve Google gibi büyük dil modelleri tescillidir veya açık kaynaktır. Meta tarafından oluşturulan bir model olan Llama'nın Şubat ayında piyasaya sürülmesi, açık kaynak yapay zekâ alanındaki faaliyetleri teşvik etti. Taraftarlar, açık kaynak modellerinin incelemeye açık olması nedeniyle daha güvenli olduğunu savunuyorlar. Eleştirmenler ise bu güçlü yapay zekâ modellerini halka açık hale getirmenin, kötü aktörlerin bunları zararlı amaçlarla kullanmasına olanak tanıdığından endişe ediyor.

“Şu ana kadar düzenleyiciler karamsarların iddialarına olumlu bakıyor gibi görünüyor. Biden'ın çıkardığı başkanlık kararnamesi açık kaynaklı yapay zekânın kullanımını engelleyebilir.”

Ancak açık kaynak konusundaki tartışma ticari amaçları da yansıtıyor olabilir. Örneğin, risk sermayesi firmaları, belki de destekledikleri startup'ların yeni geliştirme faaliyetlerini yakalamak veya modellere ücretsiz erişim elde etmek için bir yol aradıklarından bunu istiyorlardır. Mevcut şirketler rekabet tehdidinden korkabilir. Google'ın içinden kişiler tarafından yazılan ve Mayıs ayında sızdırılan bir belgede, açık kaynak modellerinin bazı görevlerde tescilli muadilleriyle karşılaştırılabilir sonuçlara ve çok daha düşük bir maliyete ulaştığı ifade edildi. Belgede ne Google'ın ne de OpenAI'nin açık kaynak rakiplerine karşı herhangi bir savunma hendeği olmadığı sonucuna varıldı.

Şu ana kadar düzenleyiciler karamsarların iddialarına olumlu bakıyor gibi görünüyor. Biden'ın çıkardığı başkanlık kararnamesi açık kaynaklı yapay zekânın kullanımını engelleyebilir. Kararnamenin, askeri veya sivil amaçlara sahip olabilen ‘çift kullanımlı’ modellere ilişkin geniş tanımı, bu modellerin yapımcılarına karmaşık raporlama gereksinimleri dayatıyor. Bu kuralların bugün ne kadar uygulanabilir olduğu belirsiz. Ancak zamanla, örneğin yeni yasaların çıkarılması durumunda güç kazanabilir.

(foto altı) OpenAI'ın kurucu ortağı Ilya Sutskever, TED AI Konferansı’nda konuşuyor (AFP)
OpenAI'ın kurucu ortağı Ilya Sutskever, TED AI Konferansı’nda konuşuyor (AFP)

Büyük teknoloji şirketlerinin tümü ayrım çizgisinin zıt taraflarında yer almıyor. Meta'nın modellerini yapay zekâya açma kararı, yenilikçi ürünler geliştirebilecekleri güçlü bir modele erişmelerini sağlayarak onu startuplar için beklenmedik bir şampiyon haline getirdi. Meta, açık kaynak araçlarının getirdiği yenilik artışının, sonunda kullanıcılarının ilgisini çeken ve reklam verenleri mutlu eden yeni içerik biçimleri üretmesine yardımcı olacağına inanıyor. Apple ise başka bir uç örnek. Dünyanın en büyük teknoloji şirketi, yapay zekâ konusunda dikkat çekici derecede sessiz kaldı. Şirket, Eylül ayında yeni bir iPhone'u piyasaya sürerken, yapay zekâ destekli birçok özelliği, terim belirtmeden sergiledi.

Bu kulağa akıllıca geliyor. Zira OpenAI'ın feci çöküşü, insani ilkelere dayalı savaşların yapay zekâya verebileceği zararı gösteriyor. Ancak teknolojinin nasıl ilerleyeceğine, nasıl organize edileceğine, ganimeti kimin kazanacağına şekil verecek olan şey bu savaşlardır.

Şarku’l  Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden tercüme edilmiştir



Beyaz Saray, Trump'ı neden GTA kahramanı gibi gösterdi?

Beyaz Saray, uzun süredir beklenen video oyununun piyasaya sürülmesinden birkaç saat önce ABD Başkanı Donald Trump'ın GTA tarzı bir montajını paylaşması nedeniyle eleştirilere maruz kaldı (Beyaz Saray)
Beyaz Saray, uzun süredir beklenen video oyununun piyasaya sürülmesinden birkaç saat önce ABD Başkanı Donald Trump'ın GTA tarzı bir montajını paylaşması nedeniyle eleştirilere maruz kaldı (Beyaz Saray)
TT

Beyaz Saray, Trump'ı neden GTA kahramanı gibi gösterdi?

Beyaz Saray, uzun süredir beklenen video oyununun piyasaya sürülmesinden birkaç saat önce ABD Başkanı Donald Trump'ın GTA tarzı bir montajını paylaşması nedeniyle eleştirilere maruz kaldı (Beyaz Saray)
Beyaz Saray, uzun süredir beklenen video oyununun piyasaya sürülmesinden birkaç saat önce ABD Başkanı Donald Trump'ın GTA tarzı bir montajını paylaşması nedeniyle eleştirilere maruz kaldı (Beyaz Saray)

Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump'ın Grand Theft Auto (GTA) tarzında hazırlanmış bir montaj videosunu paylaşması nedeniyle eleştiri yağmuruna tutulurken, internet kullanıcıları bu videoyu "utanç verici" ve "biraz bayat" diye niteledi.

30 saniyelik video, son yılların en çok beklenen video oyunlarından GTA VI'nın dünya çapında piyasaya sürülmesinden bir gün önce, çarşamba günü Beyaz Saray'ın resmi X hesabında, "MAGA CITY XLVII'YE HOŞ GELDİNİZ" sözleriyle paylaşıldı.

Video, popüler aksiyon-macera oyunuyla aynı yazı tipinde "Altın çağ" ve "47" yazan bir çizimle başlıyor.

Trump'ın arka plandaki sesi "İki yıldan kısa süre önce Amerikan halkı bize Amerika'yı kurtarma görevi verdi" diyor. 

Ve 19 ayda, verdiğim her bir sözü yerine getirdim.

Ardından 80 yaşındaki başkanın savaş uçaklarının yanında yürüdüğü, başkanlık limuzininde seyahat ettiği ve destekçilerinden oluşan kalabalığa seslendiği görüntülerden oluşan bir montaj başlıyor. Arka planda rock grubu Dire Straits'in Money for Nothing şarkısı çınlıyor.

Video 700 bin kez izlendi ve binin üzerinde yorum aldı. Yorumların birçoğunda parodiye yönelik olumsuz tepkiler öne çıktı.

Bir kullanıcı, "Çok utanç verici" yazarken, bir diğeri de "Bu saçmalık artık tutmuyor" diye ekledi.

Üçüncü bir kişiyse, "Bunlar ciddi insanlar değil ve artık biraz bayatlamaya başladı" yorumunu yaptı.

Trump yönetimi, halkla ilişkilerde popüler kültüre uzun zamandır başvuruyor. Önceki aylarda Tetris tarzı "Build The Wall" (Duvar Ör) oyununu tanıtmıştı. Geçen yıl ise viral bir sosyal medya trendini fırsat bilen yönetim, gözaltına alınmış bir göçmenin Studio Ghibli tarzı bir illüstrasyonunu paylaşmış ve ICE (ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza) ajanlarını Örümcek Adam'a benzeten bir video yayımlamıştı.

Diğer kullanıcılar ise Beyaz Saray'dan seçmenlerin endişelerine odaklanmasını istedi.

Bir kişi, "Biz sadece sağlık hizmeti, uygun fiyatlı gıda, benzin, mazot…… vb. istiyoruz. Ama siz ortaokul seviyesindeki saçma sapan tweet'lerinize devam edin" diye yazdı.

dsfvb
Son yılların en büyük coşkuyla beklenen video oyunlarından Grand Theft Auto VI, perşembe çıktı (Reuters)

"Hayal dünyasında yaşıyor" diye ekleyen bir başka kullanıcı, ABD Başkanı'nın düşük onay oranına dikkat çekti. 

Altın Çağ falan yok ortada.

Bu paylaşım, İran savaşı, hayat pahalılığı ve diğer meseleler nedeniyle seçmenlerin hayal kırıklığı yaşadığı bir ortamda, Demokratların bir dizi Cumhuriyetçi eyalette ezici bir zafer kazanarak Temsilciler Meclisi ve Senato'nun kontrolünü geri aldığı ara seçimlerin hemen ardından geldi.

Başkanın en sevdiği kanal Fox News da bu hafta sonu GTA VI'ya değinerek bunu bir kültür savaşı meselesi olarak sunmuştu.

Fox & Friends programının sunucularından Rachel Campos-Duffy, oyuncuların kendilerini suç dünyasında bulduğu oyuna ayrılan bir kısımda, "Buna biraz itiraz edeceğim" demişti. Campos-Duffy, "Bunun kültürümüz için iyi bir şey olduğunu düşünmüyorum" diye konuşmuştu. Ardından kadın karakterlerden birinin "hayat kadını" olup olmadığını yüksek sesle sorgulamıştı.

Oyun dün (19 Kasım) dünya çapında piyasaya çıktı ve oyuncular kendi yerel saatlerine göre gece yarısından itibaren oyuna erişebildi.

Independent Türkçe


Eric Trump'ın desteklediği askeri robot şirketi neden gündemde?

Eric, Trump Organization'ın Başkan Yardımcısı olarak görev yapıyor (Reuters)
Eric, Trump Organization'ın Başkan Yardımcısı olarak görev yapıyor (Reuters)
TT

Eric Trump'ın desteklediği askeri robot şirketi neden gündemde?

Eric, Trump Organization'ın Başkan Yardımcısı olarak görev yapıyor (Reuters)
Eric, Trump Organization'ın Başkan Yardımcısı olarak görev yapıyor (Reuters)

Güney Koreli Base Group holdingi, ABD Başkanı Donald Trump'ın oğlu Eric Trump'ın desteklediği şirkete 150 milyon dolarlık yatırım planlıyor.

Reuters'ın haberine göre Seul merkezli Base Group, Eric Trump'ın danışmanlığını yaptığı silahlı insansı robot üreten Foundation Future Industries'e yatırım yapmaya hazırlanıyor.

Ajansın incelediği şirket içi e-postalara göre Foundation Future Industries mali sıkıntılar nedeniyle son haftalarda çalışanlarına maaş ödeyemiyor.

Şirketin CEO'su Sankaet Pathak, 8 Kasım'daki e-postasında maaş ödemelerindeki aksaklıkların "zamanlama sorunu" olduğunu savundu. Base Group'un yatırımıyla robotlar için alüminyum, bataryalar için lityum sağlayacak ortak bir girişim kurulacağını da çalışanlarına bildirdi.

CNBC'nin 14 Kasım'daki haberinde, Pathak'ın Kaliforniya'da bir ev satın almak için şirketten 4,6 milyon dolarlık borç aldığı bildirilmişti. CEO ise çalışanlarına gönderdiği e-postada, bu işlemin Ağustos 2025'te onaylandığını ve "mevcut nakit durumuyla hiçbir ilgisi olmadığını" savundu.

Eric Trump, nisanda Fox News'e yaptığı açıklamada ABD'nin insansı robot teknolojisinde Çin'i geride bırakmasını sağlamak için Foundation Future Industries'e dahil olduğunu söylemişti.

Güney Koreli firmanın "can simidi" yatırımı, Base Group'la Trump ailesi arasındaki ticari ilişkileri de derinleştirecek.

Holding, Trump Organization'la en az 2017'den beri işbirliği yapıyor. Base Group'un iştiraklerinden biri, aynı yıl Trump ailesine ait Trump Winery'le şarap ithalatı için anlaşma imzalamıştı. Şirket, bu yıl şubatta Eric Trump'ı ABD-Güney Kore iş ortaklıklarını ele alan bir zirve için Seul'de ağırlamıştı. Ağustosta ise Trump Organization, Base Group ortaklığıyla Güney Kore'de bir golf sahası inşa edeceğini duyurmuştu.

Demokrat Senatörler, Güney Koreli şirkete Trump ailesiyle iş ilişkilerini detaylandırması için ağustosta açık mektup göndermişti. Firmanın 2025'te Trump Organization'a yaptığı 2 milyon dolarlık ödemenin, ABD'nin uyguladığı alüminyum tarifelerinde muafiyet elde etme girişimi olup olmadığı sorulmuştu. Senatörler, böyle bir karşılıklı çıkar ilişkisinin "Trump yönetiminde ciddi bir yolsuzluk örneği oluşturacağı" uyarısında bulunmuştu.

Firma, Reuters'a gönderdiği açıklamada Demokrat Senatörlerin bilgi talebine ilişkin yorum yapmadı. Ancak "insansı robotik alanının uzun vadeli değeri ve büyüme potansiyeli göz önüne alınarak" yatırım değerlendirmesi yapıldığı doğrulandı.

ABD'de 3 Kasım'daki ara seçimlerde hem Temsilciler Meclisi'nde hem de Senato'da çoğunluğu kazanan Demokratlar, Trump ailesinin Güney Koreli iş firmasıyla ilişkilerini daha yakın merceğe alabilir.

Independent Türkçe, CNBC, Reuters


Trump'ın gözü petrol zengini Esequibo'da

Venezuela Dışişleri Bakanlığı'ndaki haritada, Esequibo da ülke sınırları içinde gösterilmişti (AP)
Venezuela Dışişleri Bakanlığı'ndaki haritada, Esequibo da ülke sınırları içinde gösterilmişti (AP)
TT

Trump'ın gözü petrol zengini Esequibo'da

Venezuela Dışişleri Bakanlığı'ndaki haritada, Esequibo da ülke sınırları içinde gösterilmişti (AP)
Venezuela Dışişleri Bakanlığı'ndaki haritada, Esequibo da ülke sınırları içinde gösterilmişti (AP)

Donald Trump yönetimi, Guyana'dan ihtilaflı Esequibo bölgesinin bir kısmını Venezuela'ya vermesini istemiş.

Reuters'ın aktardığına göre sözkonusu talep, eski ABD Dışişleri Bakanlığı Politika Planlama Direktörü Jeremy Lewin'in eylülde Washington'da Guyana Dışişleri Bakanı Robert Persaud'la yaptığı görüşmede gündeme geldi.

Adlarının paylaşılmasını istemeyen kaynaklara göre Lewin, ihtilaflı Esequibo bölgesi hakkında Venezuela ve Guyana arasında arabuluculuk yapmaya hazır olduklarını söyledi.

Geçen ay Dışişleri Bakanlığı'ndaki görevinden ayrılan Lewin, görüşmede Karakas'ın Esequibo bölgesinin bir kısmının yönetimini devralma ihtimalini de gündeme getirmiş.

Lewin, Reuters'a açıklamasında Guyana ve Venezuela arasında süren toprak anlaşmazlığı konusunda her iki ülkeyle "ön görüşme" yaptığını belirtti. Tamamen Beyaz Saray tarafından yönlendirildiğini savunduğu görüşmelerin, Venezuela'nın geçici lideri Delcy Rodriguez'in mayısta Trump'a gönderdiği mektuptaki talepleri üzerine gerçekleştirildiğini ifade etti. Ayrıca temmuzda Karakas'ta Rodriguez'le yaptığı görüşmede de konunun gündeme geldiğini ekledi.  

Lewin'in mayısta Reuters'la paylaştığı mektupta Rodriguez, Esequibo'nun statüsü hakkında Guyana yönetimiyle görüşmelerin kolaylaştırılması için ABD'den arabuluculuk talep etmişti. Ancak ajans mektubun gerçekliğinin bağımsız olarak doğrulanamadığını belirtiyor.

Reuters'ın analizine göre Esequibo meselesiyle ilgili görüşmeler, Trump ve Rodriguez yönetimleri arasındaki işbirliğinin derinleştiğine işaret ediyor. Rodriguez, Amerikan özel harekatçılarının ocak ayında Karakas'a baskın düzenleyip Nicolas Maduro ve eşi Cilia Flores'i kaçırmasının ardından ülkenin başına geçmişti.

Diğer yandan Guyana merkezli haber sitesi News Source Guyana, Georgetown yönetiminin Washington'ın Esequibo'yla ilgili toprak tavizi önerisini "net şekilde reddettiğini" aktarıyor.

Guyana hükümetinden üst düzey yetkililer, itirazın ABD Dışişleri Bakanlığı'na resmi olarak iletildiğini söylüyor. Ayrıca Beyaz Saray'ın Venezuela'yla yaşanan Esequibo ihtilafında Guyana'ya desteğinin değişmediğine dair güvence verdiğini belirtiyorlar.

Esequibo ihtilafı

Venezuela'yla Guyana arasındaki Esequibo anlaşmazlığı, Guyana'nın 1831-1966'da Birleşik Krallık sömürgesi olduğu döneme dayanıyor. Anlaşmazlık, ABD'li enerji devi ExxonMobil'in 2015'te bölge açıklarında büyük petrol rezervleri keşfetmesinin ardından yeniden gündeme gelmişti.

Guyana, 2018'de meseleyi Lahey'deki Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) taşımıştı. Georgetown yönetimi, 1899'da Britanya Guyanası'yla Venezuela arasında yapılan tahkimle belirlenen sınırın yeniden teyit edilmesini istiyor. Karakas ise mahkemenin konuyla ilgili yetkisi olmadığını savunarak bölge üzerindeki tarihsel hak iddiasını sürdürüyor.

Diğer yandan Pentagon'a bağlı ABD Güney Komutanlığı'nın Guyana'da Güvenlik İşbirliği Ofisi bulunuyor. Guyana Savunma Kuvvetleri'yle birlikte çalışan bu birim, ülkenin ordusuna askeri destek ve eğitim sağlıyor. Maduro, 2024'teki açıklamasında Washington'ın bölgede CIA'e ait gizli üsler inşa ettiğini öne sürmüştü. Guyana ise iddiaları reddetmişti.

Venezuela'nın Aralık 2023'te düzenlediği referandumda katılımcıların büyük çoğunluğunun Esequibo'nun ülke topraklarına katılmasına destek verdiği açıklanmıştı. Ancak Karakas'ın paylaştığı rakamların doğruluğu tartışma konusu olmuştu.

Referandumun ardından Venezuela Ulusal Meclisi, Esequibo'yu ülkenin yeni eyaleti ilan eden yasayı Mart 2024'te kabul etmişti. Mayıs 2025'te Venezuela genelindeki seçimlerle birlikte Guayana Esequiba eyaleti için de vali ve milletvekili seçimi düzenlenmişti ancak Karakas'ın bölge üzerinde fiili bir egemenliği yok.

Birleşmiş Milletler'in yargı organı UAD, nihai karar açıklanana kadar Guyana'nın yönettiği tartışmalı bölgeyle ilgili Venezuela'nın seçim yapmaması yönündeki tedbir kararını Mayıs 2025'te duyurmuştu. Mahkemenin ihtilafla ilgili hükmünü 2027 başlarında açıklaması bekleniyor.

Independent Türkçe, Reuters, Modern Diplomacy, News Source Guyana