2024'te merakla beklenen 10 bilim olayı

Özellikle uzay alanındaki gelişmeler öne çıkıyor

Bu yılın ardından 2044'e kadar ABD'de güneş tutulması gözlemlenmeyecek (Reuters)
Bu yılın ardından 2044'e kadar ABD'de güneş tutulması gözlemlenmeyecek (Reuters)
TT

2024'te merakla beklenen 10 bilim olayı

Bu yılın ardından 2044'e kadar ABD'de güneş tutulması gözlemlenmeyecek (Reuters)
Bu yılın ardından 2044'e kadar ABD'de güneş tutulması gözlemlenmeyecek (Reuters)

Ay görevlerinden biyoteknoloji alanındaki yeni gelişmelere, teknolojik atılımlardan güneş tutulmasına kadar 2024 bilim alanında birçok yeni gelişmeyi de beraberinde getirecek.

Discover dergisi 2024'ün merakla beklenen bilim olaylarını sıraladı.

1. Güneş Tutulması

8 Nisan 2024'te gerçekleşecek güneş tutulması dünyanın bazı bölgelerini 4 dakika 27 saniye boyunca karanlığa gömecek.

Tam tutulmaya yakın bir görünümde olan güneşte, "ateş çemberi" şekli görülebilecek.

Tutulma en net Kuzey Amerika'da görülecek. Türkiye'deyse bu senenin güneş tutulmasını izlemek mümkün olmayacak.

2. Vera C. Rubin Gözlemevi çalışmaya başlıyor

Dünyadaki en büyük gözlemevlerinden biri olan Vera C. Rubin Gözlemevi bu yıl aralıkta çalışmaya başlayacak.

Şili'deki gözlemevi, 10 yıl boyunca Güney Yarımküre'nin gökyüzünü 3 bin 200 megapiksellik bir kamerayla izleyecek.

Araştırmadan elde edilecek veriler Samanyolu'nun haritasını çıkarmak için kullanılacak.

3. Europa Clipper göreve hazır

NASA'nın Europa Clipper misyonu bu yıl ekimde başlayacak. 

Jüpiter'e gidecek olan uzay aracı, gezegenin uydularından Europa'nın yüzeyinin altında ne olduğunu araştıracak.

Bilim insanları Europa'nın altında donmuş bir okyanus olduğundan şüpheleniyor. Ancak uzay aracının Jüpiter'e ulaşacağı 2030'a kadar bunu öğrenmek mümkün olmayacak.

4. Ay'a seyahatin 55. yılı

2024, insanlığın Ay'a ayak basışının 55. yılı. 

Apollo 11 astronotları Neil Armstrong ve Buzz Aldrin, 24 Temmuz 1969'da aya basmış ve uyduda 21 saat 36 dakika geçirmişti.

5. Lucy, Dünya'nın yakınından geçecek

2021'de fırlatılan NASA'nın Lucy uzay aracı, 13 Aralık 2024'te Dünya'ya yakın bir noktadan geçecek.

Lucy, Jüpiter'in yörüngesindeki 8 astreoidi gözlemlemek ve güneş sisteminin nasıl oluştuğunu anlamak için tasarlanmıştı.

6. Hera fırlatılacak

Avrupa Uzay Ajansı'nın uzay aracı Hera, Ekim 2024'te fırlatılacak. 

Dünyayı büyük göktaşlarından korumak için en iyi yolu bulmayı hedefleyen Hera, NASA'nın bir göktaşının yönünü değiştirmeyi hedefleyen Dart görevinin sonuçlarını da analiz edecek.

7. Avrupa süper bilgisayara geçiyor

Avrupa 2024'te yeni süper bilgisayar sistemi Jüpiter'i 2024'te kullanmaya başlayacak.

Bilgisayar sistemi, yapay zeka uygulamalarının bilim ve endüstride kullanılmasını sağlamak için tasarlandı.

Sistem, bilim insanlarına, bazı endüstrilere ve Avrupa kamuoyunun kullanımına açık olacak.

Jüpiter'in işlem hızına erişebilmek için, dünyadaki her insanın dört yıl boyunca her saniye bir hesaplama yapması gerekiyor.

8. Yapay zeka dönemi

2023'te ChatGPT'nin dünya genelinde gösterdiği başarıyla yapay zeka yılın en çok konuşulan konularından biri olmuştu. 

2024'te yapay zekanın e-posta taslağı veya şiir yazmanın ötesinde amaçlarla kullanılabileceği düşünülüyor.

Teknoloji uzmanları, yapay zekanın ilaç keşifleri için güçlü bir araç olabileceğini düşünürken, var olan tedavilerle ilgili yeni yöntemlerin de keşfedilmesi mümkün.

9. Gözler CRISPR teknolojisinde

Nobel ödüllü gen dizilimi teknolojisi CRISPR'in güçlü etkilerinin bu yıl terapatik araştırmalarda kullanılması bekleniyor.

Geçen yılın sonunda ABD Federal İlaç Ajansı, kalıtsal bir hastalık olan hATTR'nin tedavisinde CRISPR kullanılarak üretilen bir ilacın kullanılmasına izin verilmişti.

2024'te kalıtsal hastalıklar için insanlarda CRISPR terapisinin kullanılması bekleniyor.

10. Modifiye edilmiş sinekler üretilecek

2024'ün ilk bölümün Dünya Sinek Programı, sineklerden kaynaklanan hastalıkları durdurmak için "modifiye edilmiş sinekler" üretecek.

Wollbachia bakterisi bulaştırılan yeni sinekler, normal vahşi bir dişi sinekle çiftleştiğinde yeni yavru doğmayacak ve sinek nüfusu azalacak.

Fiocruz'un fabrikasında her yıl 5 milyar sinek yumurtası üretilmesi bekleniyor.

Independent Türkçe



Apple'dan ucuz iPhone ve yenilenmiş Siri planı

Fotoğraf: Unsplash
Fotoğraf: Unsplash
TT

Apple'dan ucuz iPhone ve yenilenmiş Siri planı

Fotoğraf: Unsplash
Fotoğraf: Unsplash

Nispeten daha ucuz yeni bir iPhone ve mevcut sürümün sorunlarını gideren bir Siri'nin yakında piyasaya sürüleceği bildirildi.

Şirket, geçen yıl piyasaya sürülen ve daha düşük fiyatlı bir Apple telefon modeli sunmak için eski donanımı kullanan iPhone 16e'nin ardından iPhone 17e'yi piyasaya sürmeyi planlıyor.

Bloomberg'e göre yeni model daha iyi bir işlemci (tam fiyatlı iPhone 17'yle aynı) ve Apple'ın kendi hücresel ve Wi-Fi çiplerini içerecek. Ayrıca daha ucuz modellerde ilk kez kablosuz MagSafe şarj özelliği de sunulacak.

Aynı habere göre 599 dolarlık fiyat değişmeyecek.

Aynı dönemde Apple, 2024 yazında Dünya Geliştiriciler Konferansı'nda ilk kez tanıtılan Siri özelliklerini güncelleyecek bir yazılım güncellemesi yayımlamayı planlıyor. Bu özellikler arasında soruları yanıtlamak için telefondaki başka yerlerden veri alan "kişisel bağlam" kullanma yeteneği ve Siri'nin ekranda olup bitenleri görüp kontrol etmesini sağlayacak bir özellik yer alacak.

Apple, bu özellikleri Apple Intelligence teklifinin bir parçası olarak büyük bir pazarlama ve gösterişle tanıtmıştı. Ancak daha sonra bunları telefona entegre etmekte zorlandı ve bu da aşırı vaatlerde bulunduğu veya yapay zekada geride kaldığı eleştirilerine yol açtı.

Daha sonra yapay zeka bölümünde bir dizi değişiklik yaşadı ve bu bölümden sorumlu yöneticisini kaybetti. Ayrıca asistanı geliştirmek amacıyla Google'la büyük bir iş birliği duyurdu ancak bu çalışmanın sonuçlarının ne zaman ortaya çıkacağı belirsiz.

Independent Türkçe


Bilim insanlarından "uzayda üreme" çağrısı: "Acil işbirliği gerekli"

(AFP)
(AFP)
TT

Bilim insanlarından "uzayda üreme" çağrısı: "Acil işbirliği gerekli"

(AFP)
(AFP)

Andrew Griffin 

Araştırmacılar, insanların uzayda nasıl üreyebileceğini araştırmacıların acilen düşünmesi gerektiğini söylüyor.

İnsanlık Dünya'nın ötesinde yaşamayı hedeflerken, insan üremesinin gerçekte nasıl işleyeceğini anlamamız gerektiğini belirtiyorlar.

Ancak bu soru "soyut bir olasılıktan pratik bir meseleye" dönüşmesine rağmen uzayda insan doğurganlığı ve üreme sağlığını yönetmek için net standartlar hâlâ yok.

Bunlar, üreme sağlığından uzay tıbbına kadar farklı alanlardan 9 uzmanın bir araya gelerek insanların uzayda nasıl üreyebileceğini anlamak için yeni bir çerçeve önerdiği yeni bir çalışmanın sonuçları.

Uzayın insan yaşamı için "düşmanca bir ortam" sunduğu gerçeğine dayanan araştırmacılar, halihazırda bilinen bir dizi zorluk olduğunu belirtiyor. Bunlar arasında yerçekimindeki değişiklikler, artan radyasyon ve uyku döngülerindeki bozulmalar yer alıyor, ki bunların hepsi üreme sağlığını etkileyebilir.

Bu soruları incelemeden uzay araştırmalarına devam etmenin tehlikeli olabileceği uyarısı yapan uzmanlar, gerçek anlamda pratik sorunlara dönüşmeden önce bu meseleleri ele almamız gerektiğini belirtiyor. Üreme teknolojileri genellikle adım adım tanıtılır ve biz çoğunlukla sonradan bunları kavrarız ama uzay araştırmalarında bundan kaçınmak gerekiyor.

NASA'nın araştırmacı bilim insanı ve çalışmanın kıdemli yazarı Fathi Karouia "İnsan uzayda daha geniş bir alana yayıldıkça üreme sağlığı artık politikanın kör noktası olmaya devam edemez" diyor. 

Kritik bilgi boşluklarını kapatmak, hem profesyonel hem de özel astronotları koruyan etik yönergeler belirlemek ve nihayetinde Dünya'nın ötesinde sürdürülebilir bir yaşantıya doğru ilerlerken insanlığı korumak için acilen uluslararası işbirliğine ihtiyaç var.

"Reproductive biomedicine in space: implications for gametogenesis, fertility and ethical considerations in the era of commercial spaceflight" (Uzayda üremenin biyotıbbı: Ticari uzay uçuşları çağında gametogenez, doğurganlık ve etik değerlendirmelerin etkileri) başlıklı rapor, hakemli dergi Reproductive BioMedicine Online'da yayımlandı.

Independent Türkçe, independent.co.uk/space


Paris’te savcılık X’in ofislerine baskın düzenleyerek Musk’ı ifadeye çağırdı

X'in yapay zeka destekli sohbet robotu Grok (AFP)
X'in yapay zeka destekli sohbet robotu Grok (AFP)
TT

Paris’te savcılık X’in ofislerine baskın düzenleyerek Musk’ı ifadeye çağırdı

X'in yapay zeka destekli sohbet robotu Grok (AFP)
X'in yapay zeka destekli sohbet robotu Grok (AFP)

Paris Savcılığı dün X platformu üzerinden yaptığı açıklamada, bu sosyal medya platformunu terk ettiğini duyurdu. Açıklamada, Fransa’daki X ofislerinde çeşitli ihlaller şüphesiyle gerçekleştirilen bir aramaya atıfta bulunuldu.

Savcılık, ilave ayrıntı vermeden, “Bizi LinkedIn ve Instagram’dan takip edin” ifadelerini kullandı. Mesajda ayrıca, Ocak 2025’te başlatılan bir soruşturma kapsamında, Fransa’daki X ofislerinde Ulusal Siber Suçlarla Mücadele Birimi’nin, Avrupa polis teşkilatı Europol ile  iş birliği içinde bir arama gerçekleştirdiği belirtildi.

Paris Savcılığı daha önce, X platformunun sahibi Elon Musk’ın 20 Nisan’da ifade vermek üzere çağrıldığını açıklamıştı. Fransa Başsavcısı Laure Beccuau, Musk ile X’in eski CEO’su Linda Yaccarino’nun, “iddia edilen ihlallerin gerçekleştiği dönemde X platformunun fiili ve hukuki yöneticileri sıfatıyla” 20 Nisan’da ifade vermeye çağrıldıklarını bildirdi.

2025 yılının başlarında milletvekillerinin yaptığı şikâyetler üzerine başlatılan bir soruşturma kapsamında bu gelişmeler yaşandı. Şikâyetlerde, Musk’a ait X platformunun algoritmalarının taraflı olduğu ve bunun platformun işleyişini olumsuz etkilediği öne sürüldü.

Soruşturma daha sonra genişletilerek, çocuk pornografisi görüntülerinin bulundurulması ve yayılması ya da sistematik biçimde erişime sunulmasına iştirak, cinsel içerikli deepfake üretimi ve Holokost inkârı gibi başka iddialarla da genişleyerek kapsamlı hale geldi. X platformu ise dün yayımladığı bir açıklamada, Fransız makamlarını, siyasi adımlar atmakla nitelendirdi.

Platformun “uluslararası hükümet ilişkileri” ekibi, “Paris Savcılığı, bugünkü baskını geniş biçimde duyurarak, bunun siyasi amaçlar doğrultusunda tasarlanmış, istismarcı ve gösterişli bir kolluk kuvveti eylemi olduğunu açıkça ortaya koymuştur” ifadelerini kullandı. Açıklamada ayrıca, “Bugünkü baskına dayanak oluşturan iddiaların hiçbir temeli yoktur ve X platformu herhangi bir ihlal gerçekleştirdiği iddiasını kesin bir dille reddetmektedir” ifadeleri yer aldı.

Beccuau’nun açıklamasına göre Musk ve Yaccarino’nun yanı sıra X’te çalışan bazı personel de 20-24 Nisan 2026 tarihleri arasında ifade vermeye çağrıldı. Başsavcı, “Yöneticilerle yapılacak bu gönüllü ifadeler, kendilerine olaylara ilişkin görüşlerini sunma ve gerekirse kurallara uyum için önerilen tedbirleri açıklama imkânı tanıyacaktır” dedi.

Öte yandan, Birleşik Krallık Veri Koruma Düzenleme Kurumu da dün, Elon Musk’ın platformu ve yapay zekâ şirketi xAI hakkında, sohbet botu Grok tarafından oluşturulan cinsel içerikli açık görüntüler nedeniyle soruşturma başlatıldığını duyurdu. Söz konusu görüntüler dünya genelinde tepkilere yol açmıştı.