Moskova: Raid Ceber, Şam: Şarku’l Avsat
Suriyeli muhalif gruplar, Devlet Başkanı Beşşar Esed güçlerinin yerleşik olduğu Şam'a ulaşma umuduyla Hama'dan Humus'a doğru ilerlemeye devam ederken, Suriye'nin çeşitli bölgeleri hızlı gelişmelere sahne oldu. Söz konusu gelişmelerden bazıları ülkenin doğusunda bulunan Deyrizor'da olduğu gibi hükümet güçlerinin geri çekilmesi ya da Ürdün ile Nasib Sınır Kapısı gibi güneydeki stratejik yerlerin muhalifler tarafından ele geçirilmesiydi.
Bu, bir Rus diplomatik kaynağın Şarku’l Avsat'a verdiği demeçte, Rusya'nın yaşanan hızlı gelişmelere rağmen Suriye'ye askeri müdahalede bulunmayacağını söylediği bir zamanda geldi. Diplomat, ‘Aşılması Rusya'nın büyük bir müdahalesini tetikleyecek kırmızı çizgiler nelerdir?’ şeklindeki soruya cevaben “Kırmızı çizgilerimiz yok” dedi ve muhalif grupların Humus'un kontrolünü ele geçirip Şam'a doğru ilerlemesini beklediklerini belirtti. Diplomat, Rusya'nın Türk ve İranlı taraflarla yürüttüğü aktif görüşmelerin, Suriye'nin toprak bütünlüğünü ve egemenliğini koruyan ve durumun geniş çaplı bir iç savaşa doğru kaymasını önleyen siyasi bir çözümün başlatılması için uzlaşmaya varılmasıyla sonuçlanmasını umduğunu ifade etti.
Suriye İnsan Hakları Gözlemevi (SOHR) dün yaptığı açıklamada, rejim güçlerinin muhalif grupların ilerleyişi karşısında Suriye'nin üçüncü büyük kenti olan Humus'un merkezinden çekildiğini duyurdu. Bu haber Suriye Savunma Bakanlığı tarafından yalanlandı. SOHR, Suriye'nin kuzeybatısındaki muhalif grupların Askeri Operasyonlar İdaresi Komutanı Hasan Abdulgani'nin rejim güçlerinin ‘çöküşünden’ söz etmesinin ardından “Rejim güçleri Humus kentinden kuzeydoğu eteklerine çekildi” açıklamasını yaptı. Ancak Suriye Savunma Bakanlığı’nın bunu yalanlayarak yaptığı açıklamada, “Suriye ordusu, Humus ve kırsalında bulunmaktadır... İlave büyük kuvvetlerle takviye edilmiştir” denildi.
Muhaliflerin dün Hama'da çekilen fotoğrafı,(AFP)
Diğer yandan Reuters'a konuşan iki üst düzey Lübnanlı güvenlik kaynağı, Hizbullah'ın Lübnan'dan Suriye'ye az sayıda güç göndererek muhalif savaşçıların stratejik öneme sahip Humus kentini ele geçirmesini engellemeye çalıştığını söyledi. Ancak muhalifler şimdiden Telbise ve Rastan'ın kontrolünü ele geçirerek Humus'a epey yaklaştılar. Bu arada Humus'ta Alevi ve Şiilerin çoğunlukta olduğu köylerin yanı sıra en-Nuzha, Akrame ve Vadi ez-Zeheb gibi mahallelerden siviller, İran ve Hizbullah'a bağlı grupların varlığı nedeniyle büyük bir savaş çıkacağı korkusuyla Suriye kıyılarına doğru kaçmaya devam ediyor. Humus savaşının, Deyrizor, Tedmür ve Humus'tan geçen İran ve Hizbullah'a bağlı milislerin ikmal rotasını birbirine bağlayan bir düğümü içeren ve Şam ile Halep'i birbirine bağlayan ekonomik arter olan uluslararası M5 karayolunun kontrolünü sağlaması ve buradan sahile ya da Şam'a ulaşması nedeniyle yoğun ve belirleyici olacağına inanılıyor.
Suriye Devlet Başkanı'nın kuzeni Rami Mahluf, muhalif grupların Hama'nın kontrolünü ele geçirmesinden sonra ortaya çıkarak özellikle Alevi toplumu üyeleri arasında korkuları körükleyen açıklamalar yaptı. Mahluf, perşembe akşamı Facebook hesabından yayınladığı bir videoda, “Bunlar sizi öldürmek isteyen teröristler. Eğer size ulaşırlarsa, namusunuzu çiğneyecek ve paranızı çalacaklar” ifadelerini kullandı. Mahluf Alevileri, Hama'nın kuzeyindeki çatışmalarda savaşan Moskova destekli Suriye ordusu generali Suheyl el-Hasan'ın etrafında toplanmaya çağırdı ve onu ‘birçok zafer kazanmış bir komando’ olarak tanımladı.
Hama'da muhalifler tarafından ele geçirilen bir askeri havaalanındaki uçakların havadan görünümü (AFP)
Humus'taki gelişmeler, kutlamalar sırasında ana meydanlarda yoğun silah seslerinin duyulduğu bir gecenin ardından dün sabah sokakları sakin olan Hama şehrinin muhaliflerin kontrolüne geçmesinden bir gün sonra meydana geldi. Hama vilayetinin Hıristiyan kasabalarındaki din adamları perşembe günü yerlerinden edilen halka, muhalif gruplardan kendilerine zarar verilmeyeceğine dair güvence aldıktan sonra evlerine dönmeleri çağrısında bulundu.
Yerel kaynaklar, muhalif grupların Hama şehri yakınlarındaki Kafr Buhum, Sukeylebiye ve Muharde köylerindeki Hıristiyan kasabalarına girmediklerini ve Humus'un güneyine doğru ilerlemeye devam ettiklerini söyledi.
Reuters'a konuşan üç Suriyeli kaynak, Suriyeli Kürt savaşçıların öncülüğündeki ABD destekli koalisyonun, bir hafta içinde Devlet Başkanı Esed'in kontrolünden çıkan üçüncü kent olan doğudaki Deyrizor'u ele geçirdiğini söyledi. Suriye'nin doğusunda bulunan iki güvenlik kaynağı, Suriye Demokratik Güçleri (SDG) olarak bilinen koalisyonun dün öğleden sonra Deyrizor'un kontrolünü tamamen ele geçirdiğini bildirdi.
Deyrizor 24'ten bir aktivist olan Ömer Ebu Leyla, rejim güçleri ve İran destekli Iraklı savaşçıların, SDG tarafından ele geçirilmeden önce Deyrizor'dan çekildiğini söyledi. Iraklı bir güvenlik kaynağı da SDG'nin Suriye'nin Irak sınırındaki Elbukemal’e doğru ilerlediğini ve kenti önümüzdeki 24 saat içinde ele geçirebileceğini belirtti. Daha sonra iki Suriyeli askeri kaynak Irak'la olan Elbukemal Sınır Kapısı’nın çoktan SDG'nin eline geçtiğini kaydetti.
Hama kentindeki belediye binası önü (AFP)
Suriye'nin doğusundaki gelişmeler, üst düzey bir İranlı yetkilinin Reuters'a yaptığı açıklamada, Tahran'ın Suriye'ye füze, insansız hava aracı (İHA) ve daha fazla danışman göndereceğini söylemesinin hemen ardından geldi. Rejim güçleri, Esed'in başlıca müttefiklerinin (Rusya, İran ve Hizbullah) desteğiyle ülkenin büyük bölümünde kontrolü ele geçirmişti. Ancak bu müttefiklerin odağı son zamanlarda tamamen başka krizlere kaydı ve bu da hizip güçlerine savaşa devam etme fırsatı verdi. Rejim güçlerine karşı topyekûn saldırıya geçen Heyetu Tahriru’ş-Şam'ın (HTŞ) lideri Ebu Muhammed el-Cevlani CNN'e verdiği röportajda, grubunun Suriye'de ‘bir yönetim kurumu inşa etmeyi’ ve Lübnan ve Avrupa'daki Suriyeli mültecileri ülkelerine geri getirmeyi hedeflediğini söyledi.
Röportaj, HTŞ’nin 27 Kasım'da rejim güçlerinden toprak ele geçirmeye başlamasından bu yana verdiği ilk röportaj. Muhalif güçler şimdiye kadar iki büyük şehri ele geçirdi ve şu an Humus'a doğru ilerliyor. Ürdün İçişleri Bakanlığı dün yaptığı açıklamada, Ürdün'ün Suriye ile olan tek sınır kapısını insan ve ticaret geçişlerine kapattığını duyurdu. Şarku’l Avsat’ın Reuters'ten aktardığına göre Suriye ordusundan bir kaynak yaptığı açıklamada, muhalif grupların Suriye ile Ürdün arasındaki Nasib Sınır Kapısı’na ateş açtığını ve daha sonra sınır kapısının kontrolünü ele geçirdiklerini söyledi. Ülkenin güneyindeki Suveyda'da da rejim güçlerine karşı bir hareket olduğuna dair haberler geldi. İsrail ordusu, Suriye'nin güneybatısında bulunan işgal altındaki Golan Tepeleri'nde hava ve kara kuvvetlerini takviye ettiğini ve tüm senaryolara hazırlıklı olduğunu bildirdi.
