Trump, Gazze'deki Filistinlilere gıda ulaştırma konusunda yardım sözü verdihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5139929-trump-gazzedeki-filistinlilere-g%C4%B1da-ula%C5%9Ft%C4%B1rma-konusunda-yard%C4%B1m-s%C3%B6z%C3%BC-verdi
Trump, Gazze'deki Filistinlilere gıda ulaştırma konusunda yardım sözü verdi
ABD Başkanı Donald Trump (DPA)
ABD Başkanı Donald Trump, dün Beyaz Saray'da İsrail'in Gazze'ye büyük çaplı bir saldırı başlatma niyetine ilişkin soruya yanıt olarak, Gazze'deki Filistinlilere yiyecek ulaştırma sözünü yineledi.
Trump, İsrail'in operasyonları hakkında görüşünü belirtmedi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, dün yaptığı açıklamada, Gazze'ye yönelik yeni saldırının Filistinli Hamas hareketini yenilgiye uğratmak amacıyla yoğun bir askeri operasyon olacağını söyledi, ancak İsrail'in Gazze'de kontrol altına alacağı toprakların sınırlarını belirtmedi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (DPA)
Netanyahu, “X” platformunda yayınlanan bir videoda, "Sakinler kendi güvenlikleri için başka yerlere yerleştirilecekler" ifadesini kullandı. İsrail askerlerinin Gazze'ye girip, baskın düzenleyip, sonra geri çekilmeyeceğini belirtti. "Niyet tam tersidir" diye devam etti.
Netanyahu şöyle açıkladı: "Dün gece geç saatlerde kabinede oturduk ve Gazze'de güçlü bir operasyon gerçekleştirmeye karar verdik. "Bu, Genelkurmay Başkanı'nın önerisiydi, dediği gibi, Hamas'ı yenmek için ilerlemek. Bunun aynı zamanda rehineleri kurtarmamıza da yardımcı olacağına inanıyor ve ben de ona katılıyorum."
İsrail'in Gazze Şeridi sınırına yakın İsrail askerleri ve tankları (AFP)
Netenyahu şöyle devam etti: “Bu çabadan vazgeçmeyeceğiz ve kimseyi terk etmeyeceğiz, yaptığımız şey bu.” Son olarak şunları söyledi: “Detaylara girmeyeceğiz, çünkü bu konuyla ilgili her iki konuda da detayları zaten konuştuk: Rehineler için ne yapıyoruz ve (Hamas'ı) yenmek için ne yapıyoruz.”
Kalibaf'ın öne çıkışı ve İran'da Güvenlik Grubu’nun yükselişihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5255277-kalibaf%C4%B1n-%C3%B6ne-%C3%A7%C4%B1k%C4%B1%C5%9F%C4%B1-ve-i%CC%87randa-g%C3%BCvenlik-grubu%E2%80%99nun-y%C3%BCkseli%C5%9Fi
Kalibaf'ın öne çıkışı ve İran'da Güvenlik Grubu’nun yükselişi
İran Meclisi Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Devrim Muhafızları üniformasıyla Tahran'da bir oturuma başkanlık ediyor, 1 Şubat 2026 (AFP)
Amr Harkus
Muhammed Bakır Kalibaf birçok açıdan Ali Laricani'nin halefidir, ancak hayatta olduğu dönemde kendisi ile yakın ilişkisine rağmen, Dini Lider Ali Hamaney'in halefi olmayacaktır. Dini Liderin halefi Ayetullahlardan biri olmalı ve kendisi ileri düzeyde dini eğitim almış değil. Meclis Başkanı Kalibaf, ABD Başkanı Donald Trump tarafından adı açık bir şekilde anılmadan, beklenmedik bir şekilde müzakereye davet edildi. Böylece durum önemli ölçüde değişti ve başıboş bir füze veya iç suikast girişimi sonucu öldürülmediği sürece, Kalibaf İran'ın gelecekteki potansiyel liderine dönüştü.
Kalibaf, ABD yönetimiyle herhangi bir temas kurulduğunu hemen reddetti, ancak İran Dışişleri Bakanlığı meselenin ciddi olduğundan bahsetti. Bu nedenle, Tahran'daki yönetim içinde hızla ivme kazanan dönüşüme liderlik edebilecek kişi artık o gibi görünüyor. İç güç dengesini değiştiren ve İran'ın uluslararası sistemle etkileşiminin doğasını dönüştüren suikastlar onu lider konumuna taşıdı.
İran’daki dönüşümler bir tesadüf değil, aksine 7 Ekim 2023'te Gazze Şeridi'nde başlayan bir dizi birikmiş dış sorunun kapsamındadır. İçeride ise dönüşümler, ekonomik kriz, Amerikan ve İsrail hava saldırılarından önce ve sonra yaşanan halk protestolarıyla kendini gösterdi. Burada, özellikle “üç Ali”nin (Ali Hamaney, Ali Şemhani ve Ali Laricani) yokluğunun yarattığı boşluk göz önüne alındığında, Kalibaf'ın adı yasama rolünü aşarak, askeri aygıt ile siyasi ve dini elitler arasında köprüye dönüşen kilit bir figür olarak öne çıkıyor.
Savaş, sertlik yanlısı sistem içindeki siyasi güç merkezlerinde radikal bir yeniden yapılanmaya yol açtı. Operasyonların ilk gününde veya kısa bir süre sonra öldürülen üst düzey liderliğe ve diğer komutanlara yönelik saldırıların ardından, baskın ve belirleyici bir güç merkezinin yokluğu, Kalibaf ve diğerlerinin önderliğinde üçüncü kademeye odaklanan yeni bir liderlik yapısı ortaya çıkardı.
Kalibaf sadece geleneksel bir politikacı değil, devrimci kuşağın “tarihi bir figürü”dür. Kariyerine İran-Irak Savaşı sırasında İslam Devrim Muhafızları'nda başladı ve genç yaşta ordu içinde yükseldi
Bugün Meclis Başkanı, İran'da geçiş dönemini yönetecek en nitelikli ve uygun figür olarak kabul ediliyor. Ancak bu, kurumlar içinde gerilim ve çatışmaların var olduğu gerçeğini ortadan kaldırmıyor. Bu gerilim ve çatışmalar, üst düzey Devrim Muhafızları subaylarını ve üçüncü kademeden sertlik yanlısı liderleri birinci kademe liderliğe yükselten suikastların ardından ön plana çıktı.
Şimdiye kadar görünen o ki, Kalibaf'ın kişiliği, eski Devrim Muhafızları komutanı ve fiili karar alıcı, aynı zamanda yeni Dini Lider Mücteba Hamaney'in askeri danışmanı olan Muhsin Rızai ile arasındaki pratik ilişki aracılığıyla siyasi kararlar dayatma gücüne sahip görünüyor. Bu iki isme bir de Yargı Erki Başkanı Muhsin Ejei ekleniyor ve bugün Tahran'da bu ittifak, artık “yönetici koalisyon” olarak biliniyor.
Sahada Kalibaf, operasyonları yöneten ve siyasi direktifleri veren üç üyeli bir “savaş konseyinde” de önemli bir rol oynuyor. Bu konseyde kendisinin yanı sıra, Komutan Muhsin Rızai ve son baskı operasyonlarını yöneten ve sahadaki mevcut savaş faaliyetlerine doğrudan komuta eden Devrim Muhafızları'nın mevcut komutanı Ahmed Vahidi de yer alıyor.
Eski İran Dini Lideri Ali Hamaney, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve Yargı Erki Başkanı Muhsin Ejei, Tahran'daki bir camide Cuma namazı sırasında Kuran okuyorlar, 4 Ekim 2024 (AFP)
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a dayatılan bürokratik ilişkiye gelince, sertlik yanlılarının reformcular üzerindeki kontrolü öne çıkıyor. Bazı politikacılar Pezeşkiyan'ı İran cumhurbaşkanları arasında en şanssızı olarak görüyor. Görev süresi boyunca İran, İsrail ve ABD tarafından iki kez bombalandı. Önderi veya Dini Lideri öldürüldü ve halen sahnede görünmeyen oğul Mücteba Hamaney'den Laricani ve şimdi de Kalibaf'a kadar onun yerine geçenler, birkaç gün içinde yine değişti.
Pezeşkiyan hâlâ cumhurbaşkanlığı görevini yürütse de rolü “savaş konseyi” lehine önemli ölçüde marjinalleştirildi. Savaşın başında, Körfez ülkelerine yönelik İran saldırıları için özür dilemiş ve bunları durdurma sözü vermeye çalışmıştı. Ancak Devrim Muhafızları ve sertlik yanlıları tarafından eleştirilmiş ve açıklamalarından geri adım atmak zorunda kalmıştı. Bugün Pezeşkiyan, sadece resmi açıklamalar yapan bir sembol olarak görülüyor, gerçek güç ise üçlü liderliğin elinde yoğunlaşmış durumda.
Güvenlikten siyasete
Kalibaf sadece geleneksel bir politikacı değil, devrimci kuşağın “tarihi bir figürü”dür. Kariyerine İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları'nda başladı ve genç yaşta orduda yükseldi. Devrim Muhafızları hava kuvvetleri komutanlığı ve ardından polis teşkilatı başkanlığı görevlerini üstlendi. Bu da onun derin devlet veya iktidar bürokrasisi olarak bilinen yapı içindeki güç ve kontrol mekanizmalarını anlamasını sağladı. Böylece siyasi elitlere katıldı ve hatta ülke liderliği için kilit bir konum olan Tahran belediye başkanlığına atandı. Eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad da daha önce bu görevi üstlenmişti. Belediye başkanlığından sonra her zamanki gibi en büyük blok olan sertlik yanlılarının saflarında meclise girdi ve Meclis Başkanı oldu; böylelikle askeri harcamalar başta olmak üzere yasama ve bütçe tahsisleri üzerinde önemli bir güç elde etti.
Resmi İran pozisyonu çelişkili olmayı sürdürüyor. İran haber ajansları herhangi bir müzakereyi reddederken, Dışişleri Bakanlığı'ndan sızan bilgiler, dolaylı da olsa görüşmelerin yapıldığını doğruluyor
Beyrut'un banliyölerinde bulunan Kamil Şamun Spor Kompleksi Stadyumu'nda Hizbullah liderleri Hasan Nasrallah ile Haşim Safiyuddin'in cenaze törenine katılan Lübnan eski Cumhurbaşkanı Emil Lahud, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, 2 Şubat 2025 (AFP)
İran liderlerine yönelik devam eden suikastlar, liderlik rolünü oynaması için Kalibaf’ın önünü açtı, tıpkı İsrail'in Lübnan'daki Hizbullah liderlerine yönelik suikastlarının Naim Kasım'ın Lübnanlı milis grubunun başına geçmesinin önünü açması gibi. Ancak bu iki figür arasında, yetenekleri ve hatta siyasi ve güvenlik rolleri açısından önemli bir fark bulunuyor.
Rejimin karşılaştığı zorluklar
İran rejimi sayısız zorlukla karşı karşıya bulunuyor. Savaş öncesinde, para biriminin değerindeki keskin düşüş ve yükselen enflasyonun körüklediği bir protesto dalgası yaşandı. Bu çöküş, temel maddelerin fiyatlarının ikiye katlanmasına ve Pezeşkiyan hükümetinin suçlamalara maruz kalmasına yol açtı. Mecliste, Kalibaf kendisini “sorun çözücü” olarak sunarak ve reformcuları hedef alıp, fiyatları istikrara kavuşturacak planlar vaat ederek krizi kendi lehine kullanmaya çalıştı. Bu arada Pezeşkiyan, vaatlerini yerine getirememesi nedeniyle siyasi darbelere maruz kalıyordu. Pezeşkiyan ise bu vaatlerin, hükümetinin Devrim Muhafızları ve Dini Liderlik makamından sorumlu olanlar ile babasının suikastından önce Mücteba Hamaney’in görüşleriyle çelişen kararlar almasına izin verilmediği için yerine getirilmesinin yasak olduğunu söylüyordu.
Kalibaf ve siyasi tasfiyeler
İktidardaki sertlik yanlısı yetkililerde tipik olduğu gibi, yasalar ve mevzuat, hükümet yapısı içindeki siyasi rakipleri sahne dışına itmek için araç olarak kullanılmıştır. “Hassas Görevler Yasası”, Kalibaf'ın mecliste uyguladığı çifte standartların en önemli örneğiydi. Bu yasa, yakın bir aile üyesinin yabancı vatandaşlığı olan yetkililerin hassas ve önemli görevlerde bulunmasını yasaklıyor. Eski dışişleri bakanı Muhammed Cevad Zarif bu yasa sebebiyle Pezeşkiyan'ın yardımcılığından uzaklaştırıldı. Yine yasa oğlu Alman vatandaşlığına sahip olan cumhurbaşkanı yardımcısı Muhammed Rıza Arif’e de uygulanmıştı. Ancak, benzer durumdaki diğer yetkililere, sadece sertlik yanlılarına yakın veya onlarla bağlantılı oldukları gerekçesiyle dokunulmadı ve görevden alınmadılar. Şarku’l Avsat’ın al Majalla’dan aktardığı analize göre bu ayrımcılık, Pezeşkiyan hükümetine duyulan güveni hem yurt içinde hem de uluslararası alanda zedeledi ve marjinalleşmiş reformist gruplar ile sertlik yanlısı muhafazakâr kanat arasındaki çatışmayı daha da şiddetlendirdi.
Kalibaf, güçlü adam rolünde başarılı olacak mı?
Trump, İran tarafıyla varılan temel anlaşma noktalarına ve yapıcı görüşmelere atıfta bulunarak, İran enerji tesislerine yönelik saldırıların beş gün süreyle askıya alındığını duyurdu. Ancak, İran'ın resmi pozisyonu çelişkili olmayı sürdürüyor. İran haber ajansları halihazırda herhangi bir müzakere yürütüldüğünü inkar edip, Hürmüz Boğazı'ndaki durumun savaş öncesi haline dönmeyeceğini vurgularken, Dışişleri Bakanlığı'ndan sızan bilgiler, dolaylı da olsa müzakerelerin yürütüldüğünü doğruluyor.
Önümüzdeki haftalar, Kalibaf liderliğindeki ittifakın İran'ı müzakere ve ateşkes yoluyla güvenli bir limana ulaştırmakta başarılı olup olmayacağını ve ülkenin tam teşekküllü bir çatışmaya sürüklenip sürüklenmeyeceğini belirlemede çok önemli olacak
Veriler, şu anda perde arkasında müzakereleri yöneten en güçlü figürün Kalibaf olduğunu ve bu konuda Rızai ile Vahidi’den oluşan “karar alıcı ittifaka” dayandığını gösteriyor. Askeri tehdit dilini rejimi koruma arzusuyla birleştirme yeteneği, onu Washington'un başlıca muhatabı haline getiriyor; ABD, onu Devrim Muhafızlarını gelecekteki herhangi bir anlaşmaya uymaya zorlayabilecek tek kişi olarak görebilir.
Görünüşe göre bu, tam bir askeri siyasallaşma aşaması. Kalibaf, Rızai ve Ejei'nin yeni Dini Lider Mücteba Hamaney'in desteğiyle kurduğu ittifak, devleti dış darbeleri soğuran ve Lübnan'daki Hizbullah'ı, Irak'taki milis grupları savaşa dahil edip, Körfez şehirlerini bombalayarak krizi komşu ülkelere ihraç eden bir askeri kışlaya dönüştürmeyi başardı.
Muhammed Bakır Kalibaf, Tahran'da düzenlediği bir basın toplantısında, 27 Kasım 2024 (Reuters)
Ancak rejimin bu görünürdeki istikrarı, özellikle genç nesilden gelen halk tepkisi başta olmak üzere zorluklarla karşı karşıya. Genç nesil artık içeriden reform olasılığına inanmıyor ve rejimin herhangi bir zayıflık anını fırsat bilerek harekete geçmeyi bekliyor. Savaş ayrıca İran'ın füze cephaneliğinin ve altyapısının büyük bir bölümünü kaybetmesiyle önemli askeri ve ekonomik kayıplara yol açtı. Bu durum, İran'ı rejimin hayatta kalması için sert şartları kabul etmeye zorlayabilir.
Önümüzdeki haftalar, Kalibaf liderliğindeki ittifakın İran'ı müzakere ve ateşkes yoluyla güvenli bir limana ulaştırmakta başarılı olup olmayacağını ve ülkenin altyapısını yok edecek tam teşekküllü bir çatışmaya sürüklenip sürüklenmeyeceğini belirlemede çok önemli olacak. Tek ve net bir güç merkezinin yokluğu, müzakere sürecini tehlikelerle dolu hale getiriyor. Başıboş bir füze bir liderlik toplantısını hedef alıp bazı kişilerin ölümüne yol açabilir veya bir aşırılıkçının düzenleyeceği suikast ülkenin kaderini dördüncü kademeden bir lidere teslim edebilir.
* Bu analiz Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir.
Ret mi, müzakere mi? ABD planı masada mı? İran’dan çelişkili sinyallerhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5255232-ret-mi-m%C3%BCzakere-mi-abd-plan%C4%B1-masada-m%C4%B1-i%CC%87ran%E2%80%99dan-%C3%A7eli%C5%9Fkili-sinyaller
Ret mi, müzakere mi? ABD planı masada mı? İran’dan çelişkili sinyaller
Üst düzey bir İranlı yetkili, bugün (Çarşamba) Reuters’a yaptığı açıklamada, Tahran’ın savaşı sona erdirmeye yönelik ABD teklifini, ilk aşamada olumsuz bir yanıt verilmiş olmasına rağmen hâlâ değerlendirdiğini söyledi. Bu durum, İran’ın söz konusu öneriyi şu ana kadar kesin olarak reddetmediğine işaret ediyor.
İranlı yetkililer, ABD Başkanı Donald Trump yönetimiyle müzakere ihtimaline sert tepki gösterirken, Washington adına Pakistan’ın ilettiği 15 maddelik öneriye resmi yanıtın gecikmesi, Tahran’daki bazı kesimlerin teklifi değerlendirmeye aldığı izlenimini güçlendiriyor.
İranlı yetkilinin, ilk yanıtın “olumsuz” olmasına rağmen teklifin hâlâ incelendiğini belirtmesi, İran’ın Press TV kanalının kimliği açıklanmayan bir yetkiliye dayandırdığı ve Tahran’ın öneriyi reddettiğini öne süren haberle çelişiyor. Öte yandan üst düzey bir Pakistanlı güvenlik yetkilisi, ülkesinin İran Dışişleri Bakanı ile temas hâlinde olduğunu ve hâlen resmi bir yanıt beklediğini ifade etti.
İkinci bir Pakistanlı kaynak ise, “İranlılar bize bu gece bizimle iletişime geçeceklerini bildirdi. Medyada reddettiklerine dair haberler var, ancak bize ulaşmış resmi bir teyit yok. Bu nedenle bekliyoruz” dedi.
ABD Başkanı ise dün yaptığı açıklamada, savaşı sona erdirmeye yönelik müzakere çabalarında ilerleme kaydedildiğini belirterek, Tahran’a 15 maddelik bir plan gönderildiğine dair haberlerin geldiğini söyledi.
Britanya, İran'ın Suudi Arabistan'a yönelik devam eden saldırılarını kınadıhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5255096-britanya-i%CC%87ran%C4%B1n-suudi-arabistana-y%C3%B6nelik-devam-eden-sald%C4%B1r%C4%B1lar%C4%B1n%C4%B1-k%C4%B1nad%C4%B1
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Aralık 2024'te Riyad'da gerçekleştirdikleri görüşme sırasında (SPA)
Britanya, İran'ın Suudi Arabistan'a yönelik devam eden saldırılarını kınadı
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Aralık 2024'te Riyad'da gerçekleştirdikleri görüşme sırasında (SPA)
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Prens Muhammed bin Selman bin Abdulaziz ile yaptığı telefon görüşmesinde, İran'ın Suudi Arabistan topraklarını hedef alan devam eden saldırılarını kınadığını ve bunların güvenlik ve istikrar için tehlike oluşturduğunu vurguladı.
Şarku’l Avsat’ın Suudi Arabistan Haber Ajansı SPA’dan aktardığına göre görüşmede iki taraf, mevcut askeri gerilim ortamında bölgedeki güvenlik durumundaki gelişmeleri ve bunun bölgesel ve küresel güvenlik ile barış üzerindeki etkilerini, ayrıca uluslararası denizcilik güvenliği ve küresel ekonomi için oluşturduğu riskleri gözden geçirdi.
Öte yandan, Pakistan Başbakanı Muhammed Şahbaz Şerif, Veliaht Prens Muhammed bin Selman ile yaptığı telefon görüşmesinde, ülkesinin Suudi Arabistan'a tam desteğini yineleyerek, Pakistan'ın Suudi Arabistan'ın güvenliğini ve egemenliğini tehdit eden tekrarlanan İran saldırılarına karşı her zaman onun yanında yer alacağını vurguladı.
SPA’ya göre görüşmede Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Pakistan Başbakanı, son bölgesel gelişmeleri, devam eden askeri gerilimin bölgenin ve dünyanın güvenliği ve istikrarı üzerindeki etkilerini ve bu durumla ilgili yapılan çalışmaları ele aldılar.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
