Vatikan diplomasisi Moskova ve Kiev arasında tıkanan müzakereleri çözmeyi başarabilecek mi?https://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5145185-vatikan-diplomasisi-moskova-ve-kiev-aras%C4%B1nda-t%C4%B1kanan-m%C3%BCzakereleri-%C3%A7%C3%B6zmeyi
Vatikan diplomasisi Moskova ve Kiev arasında tıkanan müzakereleri çözmeyi başarabilecek mi?
Papa 14. Leo, Vance ve eşi Usha ile 19 Mayıs'ta Vatikan'da bir araya geldi (AP)
Papa 14. Leo ile ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance arasında pazar günü Papa'nın göreve başlaması münasebetiyle düzenlenen ayinin ardından gerçekleşen tokalaşma sonrası dün sabah Vatikan'a dönen Vance, yeni Papa ile kapalı kapılar ardında 40 dakikalık bir görüşme gerçekleştirdi. ABD Başkan Yardımcısı, bu görüşmenin hemen ardından doğrudan Vatikan Dışişleri Bakanı Monsenyör Paul Richard Gallagher'in yanına giderek ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun da katılımıyla uzun bir görüşme yaptı.
“ABD’ye davet”
ABD yönetiminin göçmen politikaları nedeniyle merhum Papa Francis tarafından eleştirilen Vance, Papa 14. Leo'ya Başkan Donald Trump ve First Lady Melania'nın kendisini ABD'ye davet ettiğini bildiren bir mektubu iletti. Vatikan tarafından yayınlanan bir video kaydına göre ilk Amerikalı papa olan 14. Leo mektubu aldı ve ‘bir ara’ dediği duyuldu.
Papa 14. Leo, Rubio ve Vance ve eşleriyle birlikte 19 Mayıs'ta Vatikan'da çekilen bir fotoğraf (AP)
Vatikan kaynakları görüşmenin iki taraf arasındaki dostane ilişkiler çerçevesinde gerçekleştiğini ve tarafların bu ilişkilerin iyi seyrinden ve Kilise ile Devlet arasındaki iyi iş birliğinden duydukları memnuniyeti dile getirdiklerini söyledi. Görüşmelerde kilise faaliyetleri ve din özgürlüğü açısından özel önem taşıyan bir dizi konunun ele alındığını belirten kaynaklar, iki tarafın ayrıca bazı acil uluslararası meseleler hakkında görüş alışverişinde bulunarak çatışma bölgelerinde uluslararası hukuk ve uluslararası insancıl hukuk hükümlerine saygı gösterileceği ve ilgili tarafların çatışmaları sona erdirmek için barışçıl çözümler bulacağı yönündeki umutlarını ifade ettiklerini aktardı. Kaynaklara göre, Papa ve Vance arasındaki görüşme önce baş başa gerçekleşti, ardından görüşmeye ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve sonrasında da Vance ve Rubio’nın eşleri katıldı.
Vatikan’ın arabuluculuğu
Vatikan'daki diplomatik gözlemcilere göre Washington'ın pazar günü Papa'nın girişimiyle Vatikan tarafından açıklanan Rusya ve Ukrayna arasında barışçıl müzakerelere ev sahipliği yapma teklifinin ayrıntılarını bilmek istemesinden dolayı ABD’nin bu görüşmeyi dün sabah yapmayı istedi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Papa 14. Leo ve ardından İtalya'nın başkenti Roma’da ABD Başkan Yardımcısı Vance ile yaptığı uzun görüşmenin ardından bu girişime yanıt vermekte gecikmezken, ABD heyetinin çevrelerinden Washington'ın bu girişimi memnuniyetle karşıladığı sızıyordu. Zelenskiy, Vance ile görüşmesinin ardından X platformu üzerinden yaptığı açıklamada, ‘Ukrayna'nın Rusya ile gerçek müzakerelere hazır olduğunu, ancak öncelikle koşulsuz bir ateşkese varılması gerektiğini’ ifade etti.
Zelensky ile Papa arasında 18 Mayıs'ta gerçekleşen görüşmeden bir kare (AFP)
Vatikan’ın eski Dışişleri Bakanı Pietro Parolin, cuma günü İstanbul'da Rusya ve Ukrayna heyetleri arasında yapılan müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanmasını bir ‘felaket’ olarak nitelendirdi. Parolin, Papa 14. Leo'nun Moskova ve Kiev arasında doğrudan müzakerelere ev sahipliği yapmayı ve gerekli tüm garantileri sağlamayı teklif ettiğini açıkladı.
Parolin, özellikle İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un Papa 14. Leo'nun göreve başlama törenine katılması ve ardından İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile görüşmesi nedeniyle Vatikan'ın İsrail ve Filistinliler arasında benzer görüşmelere ev sahipliği yapma olasılığı sorulduğunda, “Böyle bir girişim için koşullar henüz mevcut değil” yanıtını verdi.
Avrupa’nın ‘dışarıda bırakılma’ korkusu
Öte yandan Avrupalı diplomatik kaynaklar, Avrupa’nın en etkili ülkeleri olan Fransa, Almanya, Polonya, İngiltere ve daha sonraki aşamada İtalya'nın liderleri tarafından geçtiğimiz hafta sonu gerçekleştirilen yoğun çabaların ve temasların, Avrupa'nın Ukrayna'daki savaşı sona erdirmeye yönelik herhangi bir müzakerede ötekileştirilmemesini sağlamayı amaçladığını söyledi.
Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy ve Fransa Cumhurbaşkanı Macron, cuma günü Tiran'da düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi’ne katıldı (EPA)
Washington'ın Avrupa’yı, çerçevesi, koşulları ve yeri belirlenme aşamasına gelen Rusya-Ukrayna müzakerelerinin dışında tutma eğiliminin Avrupa ülkeleri arasında giderek artan endişelere yol açtığını belirten kaynaklar başta İngiltere olmak üzere Avrupa ülkelerinin Trump tarafından geçtiğimiz hafta başlarında Avrupa tarafını bilgilendirmeden Moskova ve Kiev arasında İstanbul'da doğrudan müzakereler yapılacağını duyurmasından ve bağışçı ülkelerin Ukrayna'ya yardım için sarf ettiği çabaları görmezden gelmesinden duyduğu rahatsızlığa işaret etti.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz Roma'da yaptığı açıklamada, ABD ve Avrupa ülkelerinin Ukrayna’daki savaşı mümkün olan en kısa sürede sona erdirmek için birlikte çalışmaya kararlı olduklarına inandığını, ancak daha fazla koordinasyona ihtiyaç olduğunu söyledi.
Macron, Starmer, Tusk ve Merz Ukrayna'nın başkenti Kiev’i ziyaret etti, 10 Mayıs 2025 (EPA)
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’e eşlik eden diplomatik bir kaynak, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in perşembe günü Arnavutluk'un başkenti Tiran'dan ABD Başkanı Trump ile telekonferans aracılığıyla yaptıkları görüşmenin ardından bu üç Avrupalı liderin, Trump'ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le yapacağı telefon görüşmesinden önce üç temel konuyu açıklığa kavuşturmak üzere Trump'la konuşmaları gerektiğini vurguladıklarını söyledi.
Diplomatik kaynağın aktardığına göre bu üç temel konu şunlar:
1- Rusya Devlet Başkanı Putin’in 2022 yılında yaptıklarını gerçekleştirecek güce ve araçlara sahip olduğu yönündeki açıklamalarından sonra Beyaz Saray'ın başındaki ismin Putin'le yapacağı görüşmelere ilişkin niyetini öğrenmek.
2- Moskova'nın ateşkes ve barışçıl müzakerelerin başlatılması çağrısına yanıt vermemesi durumunda Rusya ve bazı müttefiklerine yönelik yeni ve sert bir yaptırım paketi hazırlamak.
3- Avrupa'nın müzakerelerden dışlanmayacağına dair garanti almak.
Trump, müzakerelerde ilerleme sağlanması hâlinde İran’la savaşın yeniden başlamasını ihtimal dışı görüyorhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339126-trump-m%C3%BCzakerelerde-ilerleme-sa%C4%9Flanmas%C4%B1-h%C3%A2linde-i%CC%87ran%E2%80%99la-sava%C5%9F%C4%B1n-yeniden-ba%C5%9Flamas%C4%B1n%C4%B1
Trump, müzakerelerde ilerleme sağlanması hâlinde İran’la savaşın yeniden başlamasını ihtimal dışı görüyor
ABD Başkanı Donald Trump, 14 Temmuz 2026’da Beyaz Saray’da gazetecilerin İran’la ilgili sorularını cevaplarken. (AFP)
ABD Başkanı Donald Trump dün yaptığı açıklamada, nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunda bir anlaşmaya varılması yönündeki müzakereler ilerlediği sürece, İran’a yönelik savaşı yeniden başlatma emri verme ihtimalinin “son derece düşük” olduğunu söyledi. Ancak askerî seçeneği masada tutan Trump, köprüler ve elektrik santrallerinin olası hedefler arasında bulunduğunu dile getirdi.
Trump, CNN’e telefonla verdiği ve 20 dakika süren röportajda “son derece düşük” ifadesini beş kez tekrarladı.
Trump, “Bu, çok güçlü bir anlaşma imzalayıp imzalamayacaklarına bağlı. Cevap, buna ihtiyaç duyulmasının son derece düşük bir ihtimal olduğu” dedi. Şöyle devam etti: “Gerekirse bunu yaparım, ancak onları çok ağır şekilde vurduk.”
İran’ı “başarısız bir devlet” olarak nitelendiren Trump, ülkede enflasyonun bu yıl yüzde 301’e ulaştığını öne sürdü. “Mali açıdan tükeniyorlar. Onları askerî açıdan vurduk. Onları tamamen ortadan kaldırabiliriz” ifadelerini kullandı.
Trump, 28 Şubat sabahı Mar-a-Lago’da CIA Direktörü John Ratcliffe, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Beyaz Saray Genel Sekreteri Susie Wiles’ın katılımıyla İran’a yönelik “Destansı Öfke” operasyonunu takip ederken. (AP)
Trump, saldırı emri vermesi hâlinde ABD kuvvetlerinin harekete geçmeye hazır olduğunu belirterek, “Hazırız. Burada üç uçak gemim var. Sonuncusu da az önce geldi. Tamamen mühimmat yüklü ve göreve hazırlar” dedi.
Washington yönetiminin İran içinde elektrik santralleri ve köprülerin de aralarında bulunduğu hedefleri belirlediğini kaydeden Trump, “Hedefimizde 38 köprü var. Bunları kelimenin tam anlamıyla bir saat içinde yıkabiliriz. Hepsi çöker” diye konuştu.
Ancak İran’ın altyapısını tahrip etmek istemediğini belirten Trump, “Bunu yapmak istemiyorum çünkü yeniden inşa edilmesi 10 yıl sürer. Köprüleri yıkmayı sevmiyorum. İnşa edilmesi en zor şey köprüdür ve ben iyi bir inşaatçıyım” ifadelerini kullandı.
Trump, İran’ın hava savunma sistemlerinin imha edildiğini ve yeni bir saldırının “durdurulamayacağını” ileri sürdü. İran’ın füze üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 10’unu, İHA üretim kapasitesinin ise yüzde 15’ini koruduğunu iddia eden Trump, “Çünkü fabrikalarının çoğu ortadan kaldırıldı” dedi. Ancak bu tahminlerin kaynağını açıklamadı.
Öte yandan, Devrim Muhafızları Ordusu askerî danışmanı Ali Bilali, dün yaptığı açıklamada, İran’ın savunması için gerekli silah stoklarının “yıllarca yetecek düzeyde güvence altına alındığını” söylemişti.
Trump, sözlerini şöyle tamamladı: “Büyük ihtimalle buna gerek kalmayacak. Bir anlaşma yapmayı çok istiyorlar.”
Tahran’ın şartları
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, dün X platformunda yaptığı paylaşımda, “Amerikalı seçmenler kararlarını verdi. Artık Beyaz Saray’ın da kararını verme zamanı geldi” ifadelerini kullandı.
Arakçi, “İki günlük önerimiz hâlâ geçerli. Bütün cephelerde savaşın sona erdirilmesi de dâhil olmak üzere taleplerimizi yerine getirin, sonuçlarını göreceksiniz. Ya da savaşı seçin; savaşmaya hazır ve tecrübeli askerlerimizin üzerinize cehennemi yağdırmasını izleyin” dedi.
Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Tahran, herhangi bir müzakere öncesinde yaptırımların hafifletilmesi, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve savaş tazminatlarının ödenmesini de kapsayan yedi şartın yerine getirilmesinde ısrar ediyor. Washington ise nükleer meselenin ilk görüşmelere dâhil edilmesini istiyor.
İranlı kadınlar, çarşamba günü Tahran’daki ABD Büyükelçiliği baskınının 47’nci yıl dönümü anmasında, İran’ın yeni lideri Mücteba Hamaney’in fotoğrafını taşıyor. (Reuters)
Üst düzey bir İranlı yetkili, perşembe günü Reuters’a yaptığı açıklamada, Tahran’ın Katar aracılığıyla Washington’a nükleer bir öneri sunduğunu ve ABD’nin bu öneriyi değerlendirdiğini bildirmişti. Ancak görüşmelerin başlaması, öncelikle İran’ın taleplerinin karşılanmasına bağlı.
ABD’de salı günü gerçekleştirilen ara seçimlerin ardından bölgede diplomatik temaslar yoğunlaştı. Katar, cuma günü Trump’ın Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani’yi arayarak gerilimin düşürülmesini görüştüğünü açıkladı. Arakçi ise bundan bir gün önce Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Pakistan, Kuveyt, Ürdün, Türkiye, Kıbrıs ve Katar’daki mevkidaşlarıyla telefon görüşmeleri gerçekleştirdi.
Katar, cumartesi günü müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlandığı yönündeki haberleri yalanladı. Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Washington’un hâlâ çözüm bulma isteğini koruduğunu belirterek, “Mükemmel bir anlaşma için bekleyemeyiz; iyi bir anlaşmaya ulaşmayı umuyoruz” dedi.
CNN’e göre İran’daki muhafazakârlar, ABD ara seçimlerinin sonuçlarının Trump’ın başkanlığının zayıfladığına işaret ettiğini ve bu durumun Trump’ı Tahran’ın taleplerini kabul etmeye daha yatkın hâle getirebileceğini düşünüyor.
Nvidia, Çinli casus olduğu öne sürülen kadınla ilişki yaşadığını kabul eden CEO’su hakkında soruşturma başlattıhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339122-nvidia-%C3%A7inli-casus-oldu%C4%9Fu-%C3%B6ne-s%C3%BCr%C3%BClen-kad%C4%B1nla-ili%C5%9Fki-ya%C5%9Fad%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1-kabul-eden-ceo%E2%80%99su
Nvidia, Çinli casus olduğu öne sürülen kadınla ilişki yaşadığını kabul eden CEO’su hakkında soruşturma başlattı
Nvidia CEO’su Jensen Huang. (AFP)
Nvidia, dün yaptığı açıklamada, şirketin CEO’su ve kurucu ortaklarından Jensen Huang hakkında soruşturma başlattığını duyurdu. New York Times (NYT) gazetesinin haberine göre karar, Huang’ın şirketin yönetim kuruluna, ABD istihbarat kurumlarının Çin adına çalışan bir casus olduğu sonucuna vardığı kadın yöneticiyle duygusal ve fiziksel ilişki yaşadığını itiraf etmesinin ardından alındı.
Huang’ın Alice Huang adlı kadınla ilişkisi, ABD hükümetinin endişe konusu hâline geldi. Gözetim faaliyetleri sonucunda kadının doğrudan Pekin’e bilgi aktardığının ortaya çıkarıldığı belirtildi. Bu gelişme, yapay zekâ devriminin en etkili isimlerinden biri ve ABD Başkanı Donald Trump’ın nüfuzlu müttefiklerinden olan Huang’ın konumunu dikkate alan ciddi soru işaretlerine yol açtı.
Huang, şirkete gönderdiği mesajda özür dileyerek, “Eşime ihanet ettim. Davranışlarım eşime ve çocuklarımıza zarar verdi. Yaptıklarımın hiçbir mazereti yok. Çok üzgünüm” ifadelerini kullandı.
Nvidia Yönetim Kurulu, “Ulusal güvenliğin veya Nvidia’nın ticari sırlarının tehlikeye girdiğine inanmak için herhangi bir neden bulunmadığını” belirtti. Bununla birlikte yönetim kurulu, “yürütülen soruşturmanın mevcut tüm bilgileri inceleyeceğini” vurguladı. Açıklamada Huang’ın soruşturmayı “tamamen desteklediği ve iş birliği yapmayı taahhüt ettiği” kaydedildi.
Yönetim kurulu, 63 yaşındaki Huang’ın soruşturma süresince şirketin yönetimini sürdürmeye devam edeceğini açıkladı.
Nvidia’nın kurucu ortaklarından olan Huang, şirket bünyesinde kendisine bütün iş alanları üzerinde kontrol imkânı sağlayan sıra dışı bir yönetim yapısı oluşturdu. Huang, kendisine doğrudan rapor veren yaklaşık 60 üst düzey yöneticiyi bizzat denetliyor.
Nvidia CEO’su Jensen Huang. (AFP)
Nvidia Sözcüsü John Rizzo, “Bugünkü haberler Nvidia’nın faaliyetlerini yavaşlatmayacak. Jensen, CEO olarak şirketin yönetimini kesintisiz biçimde sürdürmeye kararlı” açıklamasında bulundu.
New York Times, geçen ay ABD istihbarat kurumlarının Huang’ın elektronik çip satın alma alanında çalışan Çin vatandaşı bir kadınla yakın ilişki kurduğunu ortaya çıkardığını bildirmişti. ABD'li yetkililer, kadının Pekin adına istihbarat topladığı sonucuna varmıştı.
Alice Huang veya Huang Li olarak tanınan kadın yöneticinin özgeçmişine göre, Çin’de televizyon muhabiri olarak çalıştıktan sonra merkezi Singapur’da bulunan bir veri merkezi şirketinde üst düzey yöneticiliğe yükseldi. Söz konusu şirket, zamanla Nvidia’nın Güneydoğu Asya’daki en büyük müşterilerinden biri hâline geldi.
Şirketin son iki yılda 4,8 milyar doları aşan değerde elektronik çip satın aldığı belirtildi.
Nvidia, New York Times’ın geçen yıl ABD Ticaret Bakanlığının şirketin ihracat kısıtlamalarına tabi yapay zekâ çiplerinin Çin’e kaçırılmasına yardım edip etmediğini araştırdığını ortaya çıkarmasının ardından da Huang’ın çalıştığı Megaspeed şirketiyle ticari ilişkilerini sürdürdü.
Jensen Huang ile Alice Huang arasında herhangi bir akrabalık bağı bulunmuyor.
Nvidia ve Huang, başlangıçta Çinli yöneticiyle ilişkisinde endişe verici veya olağan dışı herhangi bir durum bulunmadığını açıkladı.
Şarku’l Avsat'ın NYT’den aktardığına göre Huang, geçen ay Bloomberg’e verdiği röportajda Alice Huang ile iletişiminin “Megaspeed şirketiyle bağlantılı olduğunu, tamamen normal seyrettiğini ve olağan dışı hiçbir unsur taşımadığını” söylemişti.
Arakçi’den Washington’a iki günlük süre: Şartlarımızı yerine getirin ya da savaşı seçinhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339111-arak%C3%A7i%E2%80%99den-washington%E2%80%99-iki-g%C3%BCnl%C3%BCk-s%C3%BCre-%C5%9Fartlar%C4%B1m%C4%B1z%C4%B1-yerine-getirin-ya-da-sava%C5%9F%C4%B1-se%C3%A7in
Arakçi, dün düzenlenen Bakanlar Kurulu toplantısında, Merkez Bankası Başkanı Abdünnasır Himmeti (solda) ile Sağlık Bakanı Muhammed Rıza Zaferkendi ile birlikte, (İran Cumhurbaşkanlığı)
Arakçi’den Washington’a iki günlük süre: Şartlarımızı yerine getirin ya da savaşı seçin
Arakçi, dün düzenlenen Bakanlar Kurulu toplantısında, Merkez Bankası Başkanı Abdünnasır Himmeti (solda) ile Sağlık Bakanı Muhammed Rıza Zaferkendi ile birlikte, (İran Cumhurbaşkanlığı)
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, dün ABD’ye iki seçenek sundu: Bütün cephelerde savaşın sona erdirilmesini içeren iki günlük İran önerisinin kabul edilmesi ya da askerî çatışmaların yeniden başlaması. Arakçi, Washington’un savaşı yeniden başlatmayı tercih etmesi hâlinde İran’ın sert karşılık vereceği uyarısında bulundu.
İranlı yetkililer ve milletvekilleri, Washington ile herhangi bir müzakereye başlanmadan önce yedi şartın yerine getirilmesinde ısrar ederken, askerî tehditlerin dozunu da artırdı. Katar arabulucuları ise diplomatik girişimlerini sürdürüyor.
İran’ın şartları arasında yaptırımların hafifletilmesi, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve savaş nedeniyle tazminat ödenmesi bulunuyor. Washington ise nükleer dosyanın ilk aşamadaki görüşmelere dâhil edilmesinde ısrar ediyor.
Arakçi, X platformundaki paylaşımında, “Amerikalı seçmenler kararlarını verdi. Artık Beyaz Saray’ın da kararını verme zamanı geldi” ifadelerini kullandı.
Ardından şu açıklamayı yaptı:
“İki günlük önerimiz hâlâ masada. Bütün cephelerde savaşın sona erdirilmesi de dâhil olmak üzere taleplerimizi yerine getirin, sonuçlarını göreceksiniz.”
Arakçi, aksi durumda ise şu uyarıda bulundu:
“Ya da savaşı seçin. O zaman da savaşa hazır ve deneyimli savaşçılarımızın üzerinize cehennemi yağdırdığını göreceksiniz.”
Arakçi'nin bu mesajından önce dün gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısında, İran hükümetine bir bilgilendirme yaptığı ve dış politikadaki son gelişmelerle diplomatik temasları değerlendirdiği belirtildi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, dün yaptığı açıklamada hükümetin “sorunları tek başına çözemeyeceğini” belirterek, “Düşman, halkın hoşnutsuzluğunu artırmaya çalışıyor” dedi. Pezeşkiyan, düşmanların hedeflerine ulaşmasını engellemek için “gruplar arasındaki çekişmelerin bir kenara bırakılması” çağrısında bulundu.
Pezeşkiyan ayrıca, “düşmanın askerî saldırganlığı nedeniyle doğal gaz üretiminde ortaya çıkan sorunlara” dikkat çekti. Özellikle soğuk aylarda yakıt tüketiminin azaltılması ve kaynakların yönetilmesinin zorunlu olduğunu ifade etti.
Devrim Muhafızları Ordusu Füze Birimi Komutanı Danışmanı Ali Bilali, dün yaptığı açıklamada, ülkenin savunması için gerekli silah stoklarının “yıllarca yetecek düzeyde güvence altına alındığını” söyledi. Bilali, silahlı kuvvetlerin hazır durumda olduğunu ve “parmaklarının tetikte bulunduğunu” belirtti.
Bilali, “Düşman bir hesap hatası yaparsa İran’ın karşılığı yıkıcı ve sert olacaktır” dedi. Şarku’l Avsat'ın Savunma Bakanlığına bağlı Defa Press platformundan aktardığına göre Bilali, silahlı kuvvetlerin “akılsız düşmana unutamayacağı bir ders vermek için fırsat beklediğini” söyledi.
Bilali ayrıca İran savunma sanayisi uzmanlarının savaş sırasında ele geçirilen Amerikan ekipmanları üzerinde “tersine mühendislik” çalışmaları yürüttüğünü belirtti. “Düşman bugün yaşlanmış ve yıpranmıştır; bizimle askerî açıdan mücadele edecek kapasiteye sahip değildir” ifadelerini kullandı.
Parlamento: Önce şartlar
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi dün yaptığı açıklamada, Tahran’ın “nükleer sanayisini hiçbir zaman pazarlık konusu yapmayacağını” söyledi. Azizi, ABD veya İsrail’den gelebilecek herhangi bir girişimin “sert ve ezici bir karşılıkla” karşılanacağını belirtti.
Azizi, “Amerikalılar şartlarımızın tamamına cevap verip bunları fiilen yerine getirmedikçe, ABD’de partilerin değişmesinin savaş veya nükleer dosya konusundaki kararlarımızı etkilediği söylenemez” dedi.
Komisyon üyesi Feda Hüseyin Maliki ise basına yaptığı açıklamada, Tahran’ın özellikle Katar ve Pakistan olmak üzere arabuluculara, müzakere masasına dönmesinin İran’ın şartlarının yerine getirilmesine bağlı olduğunu bildirdiğini söyledi.
Maliki, uranyum zenginleştirme konusunun İslamabad görüşmelerinde gündeme gelmediğini, mutabakatın, bu konunun mutabakat zaptının uygulanmasının ardından ele alınması yönünde olduğunu belirtti.
Maliki'ye göre, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve ülkenin üst düzey yetkilileriyle yapılan görüşmelerde, öncelikle İran’ın şartlarının yerine getirilmesi, ardından nükleer veya başka konulardaki müzakerelere katılacak heyete dini liderin izin vermesi gerektiği sonucuna varıldı.
Maliki, Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahî’nin uranyum zenginleştirme konusuna girmediğini, çünkü dini liderin alacağı her kararın uygulanacağını düşündüğünü söyledi. Ayrıca bölgedeki genel durumun değerlendirilmesinde savaş ihtimalinin hâlâ bulunduğunu ifade etti.
Maliki, cuma günü yaptığı açıklamada da Tahran’ın bilinen anlamıyla “müzakere yürütmediğini” savunmuştu. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai’ye gönderdiği mesajın müzakere anlamına gelmediğini söylemişti.
Maliki, “Müzakerelerimizi gerçekleştirdik ve şimdi ABD’nin cevabını bekliyoruz. Top Washington’un sahasında. Trump imzaladığı taahhüde bağlı kalmayı kabul ederse bir sonraki müzakere aşamasına geçebiliriz” ifadelerini kullanmıştı.
Dün yağmur altında Tahran sokaklarında, üzerinde Farsça “İsrail’e ölüm” yazısı bulunan bir duvarın önünden geçen bir kişi. (Reuters)
Komisyon üyesi İbrahim Rızai ise ABD’nin önünde “iki seçenek bulunduğunu, ikisinin de yenilgiyle sonuçlanacağını” savundu. Rızai, “Teslimiyet ya füzelerimizle ya da yumuşak güçle gerçekleşecek” dedi.
İran’ın düşmanın imkânlarını, ekipmanlarını, üslerini ve askerlerini hedef alma kapasitesinin geçmişe kıyasla arttığını belirten Rızai, son savaşlarda meydana gelen hasarların giderildiğini belirtti.
Rızai, “Düşman askerlerini ve ekipmanlarını uzak coğrafyalara kadar takip edeceğiz ve hangi ülkede olurlarsa olsunlar onları vuracağız” ifadelerini kullandı.
Milletvekili Rızai, çarşamba günü uranyum zenginleştirme oranının yüzde 60’tan yüzde 90’a çıkarılmasını istemişti. Cumartesi günü ise Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nda (NPT) kalmanın “mantıklı bir faydası olmadığını” savunmuş ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının İran’ın nükleer tesislerine ilişkin bilgileri ABD ve İsrail’e aktardığını öne sürmüştü.
Rızai ayrıca Demokratlara yönelik “gerçekçi olmayan beklentiler” konusunda uyarıda bulunarak, Demokratların da farklı yöntemlerle “İran’ı yok etmeye çalıştığını” iddia etti.
Plan ve Bütçe Komisyonu üyesi Muhammed Mehdi Mufettih ise cuma günü Katar’ın diplomatik girişimlerinin “sonuç verebileceğini” söylemişti. Diplomatik temasların ayrıntılarına sahip olmadığını belirten Mufettih, “Biz hiçbir zaman müzakerelerden kaçmadık. Bu çabaların sonuç vermeyeceğine dair elimde bir kanıt yok” ifadelerini kullanmıştı.
Tahran Milletvekili Mahmud Nebeviyan da X hesabından yaptığı açıklamada, geçmişteki başarısız müzakere deneyimlerini ve eski üyelerin hâlen heyette bulunmasını gerekçe göstererek, Muhsin Rızai'den ABD ile müzakere heyetinin yapısını yeniden gözden geçirmesini istedi.
New York Times gazetesi ise Katar’ın geçen hafta Tahran’da iki, Doha’da bir görüşme turu gerçekleştirdiğini bildirdi. Gazeteye göre Muhsin Rızai, kamuoyuna yansıyan açıklamalarından farklı olarak, gizli temaslarda nükleer dosyanın ele alınmasına daha açık bir tutum sergilemişti.
Ne savaş ne barış
İran Düzenin Yararını Teşhis Konseyi üyesi Hüseyin Muzaffer, dün yaptığı açıklamada, “ne savaş ne barış” durumunun ülke yönetiminde belirsizlik ve karmaşaya yol açtığını belirterek, artık “katlanılamaz” hâle geldiğini söyledi. Muzaffer, bu durumun yakın gelecekte çözüme kavuşturulması çağrısında bulundu.
Muzaffer, herhangi bir müzakerenin karşı tarafın İran’ın şartlarını kabul etmesine bağlı olduğunu vurguladı. ABD’nin vaatleri ve taviz koparmaya yönelik aldatıcı girişimleri konusunda uyarıda bulundu. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının da bu şartların eksiksiz yerine getirilmesine bağlı olduğunu söyledi.
Öte yandan, Ali Laricani’nin kardeşi ve Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü Başkanı Muhammed Cevad Laricani, mevcut durumun sona erdirilmesi ve “mutlak caydırıcılığın” tesis edilmesi çağrısında bulundu.
Cumartesi akşamı devlet televizyonunda yayımlanan bir röportajda konuşan Laricani, İranlı yetkililere yönelik herhangi bir suikast veya füze saldırısına, saldırıyı gerçekleştiren ülkenin topraklarında karşılık verilmesi gerektiğini savundu.
Laricani, nükleer silahların “insanlara karşı kullanılamayacağını, ancak düşmana ait bir askerî üsse karşı taktiksel olarak kullanılabileceğini” ileri sürdü. İran’a karşı kullanılması hâlinde Almanya, Arnavutluk ve İngiltere’deki Amerikan üslerinin “meşru hedefler” olacağını söyledi.
Laricani ayrıca, nükleer denizaltıların ve deniz tahrik sistemlerinin kullanımını gerekçe göstererek uranyum zenginleştirme oranının yüzde 80’e çıkarılmasını ve parlamentonun İran’ın NPT kapsamındaki yükümlülüklerini geçici olarak askıya almasını istedi.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai de cumartesi günü X üzerinden Amerikalılara seslenerek, “Hem savaşı hem de seçimleri kaybettiniz” dedi.
Rızai, “Vance yenilgiyi kabul etti, Rubio görevden ayrılmaya hazırlanıyor, Hegseth görevden alınmanın eşiğinde, CENTCOM komutanı ise podcast yayıncısına dönüştü. Peki Washington’da mesajlarımızı tam olarak kime göndermeliyiz?” ifadelerini kullandı.
Rızai ayrıca, “Savaşı başlatın, yıkıcı bir karşılıkla karşılaşırsınız” uyarısında bulundu.
İran dini liderinin danışmanı Muhammed Muhbir de X hesabından yaptığı açıklamada, Demokratların zaferinin özel bir gelişme yaratmayacağını, Cumhuriyetçilerin iktidarda olmasının da İran’ın hesaplarını değiştirmeyeceğini belirtti.
Muhbir, “Ülkenin kaderini Washington’a bağlamak saflıktır. Yıpratma savaşı, çatışmanın devamıdır. Pasif kalmak yanlıştır ve ekonomik kapasitemiz harekete geçirilmelidir” dedi.
Arabulucuların diplomatik girişimleri
Katar, cumartesi günü ABD ve İran’ın anlaşmaya varamadığı yönündeki haberleri yalanladı. Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Doha yönetimi, iki tarafın anlaşma sağlamak için çalışmalarını sürdürdüğünü belirtti.
Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, bölgesel durumun kontrolden çıkmasını önlemek amacıyla arabuluculuk çabalarının devam ettiğini ve ABD’nin ara seçimlerin ardından da çözüm bulma konusunda istekli olduğunu söyledi.
Al Sani, “Mükemmel bir anlaşma bekleyemeyiz. İyi bir anlaşmaya varmayı umuyoruz” ifadelerini kullandı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM’un, cumartesi günü Umman Körfezi’nde İran’a yönelik deniz ablukasını ihlal etmeye çalıştığı gerekçesiyle müdahale ederek seyrini engellediğini açıkladığı, Saint Kitts ve Nevis bayraklı Huda adlı yük gemisinin kıç bölümünden yükselen duman. (Reuters)
İranlı üst düzey bir yetkili, perşembe günü Reuters’a yaptığı açıklamada, Tahran’ın Katar aracılığıyla Washington’a nükleer bir öneri sunduğunu ve ABD’nin bu öneriyi değerlendirdiğini bildirdi. Ancak görüşmelerin ilerlemesinin, öncelikle İran’ın yedi şartının karşılanmasına bağlı olduğunu belirtti.
İran, eylül ayından beri yedi günlük bir plan üzerinde duruyor. Trump’ın şimdiye kadar reddettiği bu plan; İran limanlarına yönelik ablukanın kaldırılmasını, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını ve Hürmüz Boğazı yeniden açılmadan önce İran’ın desteklediği bir güzergâhın kabul edilmesini öngörüyor.
İranlı ve Katarlı yetkililer ayrıca boğazın iki gün içinde yeniden açılmasına yönelik bir öneriyi de görüştü.
Beyaz Saray ile Tahran arasında arabuluculuk yapan Katarlı yetkili Ali el-Zevadi Washington Post gazetesine yaptığı açıklamada, İranlı liderlerin Vance’in mesajını “saygı göstergesi” olarak değerlendirdiğini ve savaşın hata olduğunu kabul etmesini olumlu karşıladığını söyledi.
Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın danışmanlarından birinin hesabı, İranlı müzakere heyetinin önümüzdeki saatlerde veya günlerde Doha’ya döneceği yönündeki haberleri yalanladı. Ancak bazı kaynaklar, bu açıklamanın aksine İran heyetinden bir grubun Doha’ya hareket ettiğini bildirdi.
Washington Post, cumartesi günü bir ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberinde, Hazine Bakanı Scott Bessent’in Trump’ın onayıyla Çin’den Tahran üzerindeki nüfuzunu kullanarak savaşı sona erdirmesini istediğini ve Pekin’in bu mesajı İran’a ilettiğini yazdı.
Trump, eylül ayında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yaptığı görüşmede de İran konusunda yardım talep etmişti. Şi’nin özel görüşmelerde İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin verilmemesi gerektiği konusunda hemfikir olduğunu belirttiği aktarılmıştı. Konunun, iki liderin bu ayın ilerleyen günlerinde Shenzhen’de gerçekleştirmesi beklenen görüşmelerinde de gündeme gelmesi bekleniyor.
İsrail’de ise Savunma Bakanı Yisrael Katz dün yaptığı açıklamada, “İran konusunda görev henüz tamamlanmadı” dedi.
Katz, “İran, nükleer silah elde etme çabalarını yeniden başlatmaya çalışıyor. Bunun yanı sıra İsrail Devleti’ni gerçek bir tehlikeye sokan başka ciddi girişimlerde de bulunuyor” ifadelerini kullandı.
Tahran yönetimi ise nükleer silah edinmeye çalıştığı yönündeki iddiaları reddediyor.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
