İsrail'in Gazze ateşkesi için arabuluculuk yapan ülkelerden biri olan Katar'daki Hamas liderlerini hedef alması, saldırı öncesinde ABD'nin kapsamlı bir anlaşma önerisinin ele alındığı görüşmelerin olası senaryoları hakkında soru işaretleri yarattı.
İsrail yeni suikastlar gerçekleştireceğine dair tehditlerde bulunurken, Şarku’l Avsat'a konuşan uzmanlar olası senaryoları üçe indirgedi: İlk senaryo, Amerikan baskısı altında bir anlaşmaya varılması. İkincisi, müzakerelerin geçici olarak dondurulması. Üçüncüsü ise İsrail'in müzakere sürecini tamamen çıkmaza sokacak ve arabuluculuk çabalarını geçici olarak askıya alacak şekilde gerilimi daha da artırması.
Hamas'ın salı akşamı yaptığı açıklamaya göre, saldırıda Hamas'ın baş müzakerecisi Halil el-Hayye’nin oğlu Hemmam da dahil olmak üzere beş Hamas üyesi öldürüldü. El-Hayye, Gazze Şeridi'nde ateşkes için ABD'nin önerisini tartışırken hareketin üst düzey liderleriyle birlikte hayatta kaldı.
Katar ve ABD ile birlikte arabuluculuk çabalarına öncülük eden Mısır tarafından yapılan açıklamada, “İsrail işgal güçlerinin Katar devletine karşı gerçekleştirdiği saldırgan eylem, ateşkes anlaşmasına varmanın yollarını görüşmek üzere Katar'ın başkenti Doha'da toplanan Filistinli liderlerin toplantısını hedef aldı” denildi. Mısır, saldırıyı ‘Gazze Şeridi'nde ateşkes sağlanması için arabuluculuk çabalarında önemli rol oynayan Katar'ın egemenliğine doğrudan bir saldırı’ olarak değerlendirdi ve saldırının ‘uluslararası barış çabalarını baltaladığını’ belirtti.
Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani salı akşamı düzenlediği basın toplantısında, hava saldırısının Katar'ın arabuluculuğunu yaptığı barış görüşmelerini bozma tehdidi oluşturduğunu söyledi. Bunu Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari'nin açıklamaları izledi. El-Ensari, İsrail'in müzakereler bir dönüm noktasına yaklaşıp anlaşmaya varmak üzereyken kasıtlı olarak müzakereleri sabote ettiğini iddia etti, ancak ülkesinin arabuluculuk rolünden vazgeçmeyeceğini de bildirdi.
Ateşkes görüşmelerinin üçüncü arabulucusu olan ABD tarafından yapılan açıklamada, saldırının ‘Beyaz Saray'a danışılmadan gerçekleştirildiği ve ne ABD'nin ne de İsrail'in çıkarlarına hizmet etmediği’ kaydedildi.
Hamas'ın tutumu
Söz konusu saldırı, ABD Başkanı Donald Trump'ın “Herkes rehinelerin evlerine dönmesini ve bu savaşın sona ermesini istiyor. İsrailliler benim şartlarımı kabul etti, şimdi Hamas'ın da bunları kabul etme zamanı” açıklamasından iki gün sonra gerçekleşti.
Hamas pazar günü yaptığı açıklamada, Washington'dan öneriler aldığını ve ‘savaşın sona erdiğine dair net bir açıklama karşılığında tüm rehinelerin serbest bırakılmasını görüşmek üzere derhal müzakere masasına oturmaya hazır’ olduğunu belirtti. Açıklamada, “Hareket, bu önerileri kapsamlı bir anlaşmaya dönüştürmek için arabulucularla sürekli temas halinde” denildi.
Katar’ın başkenti Doha'da liderlerine yönelik suikast girişiminden sonra Hamas'ın tutumu ve bunun müzakerelerin gidişatına etkisi konusunda soru işaretleri var. Şarku’l Avsat'a konuşan Hamas kaynakları, “Hamas liderliği içinde, Filistinlilerin taleplerini karşılayan, savaşın tamamen sona ermesini sağlayan ve İsrail güçlerinin Gazze Şeridi'nden çekilmesini garanti eden bir şekilde müzakerelerin sürdürülmesi gerektiği konusunda fikir birliği var” dedi.
Kaynaklar, ‘önümüzdeki günlerde, güvenlik durumu istikrar kazandığında arabulucularla iletişimin yeniden başlayacağını ve müzakerelerin yeniden başlamasının mümkün olacağını’ belirtti.
Kaynaklar, ‘savaşı sona erdirme talebinin başarıyla gerçekleştirilmesini sağlayacak şekilde müzakerelerin nasıl yürütüleceğine karar vermek için güvenli bir şekilde iç istişareler yapılacağını’ kaydetti.
ABD baskısı var mı?
Mısır Düşünce ve Stratejik Araştırmalar Merkezi Direktörü Dr. Halid Ukkaşe, Washington'un İsrail'e baskı yapması halinde kapsamlı bir anlaşmanın mümkün olacağına inanıyor.
Saldırıdan sonra bu senaryonun olası olduğunu düşünen Ukkaşe, ikinci senaryonun müzakerelerin dondurulması olacağı ve bunun ‘rehineler için intihar’ anlamına geleceği öngörüsünde bulundu. Ona göre üçüncü senaryo ise ‘savaşın sona ermesi yönündeki tüm çağrıları hiçe sayan ve müzakere sürecinin tamamen tıkanmasına yol açan İsrail'in daha da yoğunlaşan saldırıları’.
Filistinli siyasi analist Abdulmehdi Mutava, Doha saldırısının ‘denklemi değiştirdiğini’ ve ‘öncesiyle sonrasının her düzeyde, özellikle de müzakereler sürecinde aynı olmadığını’ düşünüyor.
Mutava, müzakerelerin geçici olarak dondurulmasının ardından anlaşmaya geri dönüleceğini veya İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ‘saldırının bedelini ödemeden’ Hamas'a Trump'ın önerisini kabul etmesi için baskı uygulayarak bir anlaşma müzakeresi yapılacağını öngörüyor. Mutava ayrıca, Netanyahu'nun askeri gerilimi sürdüreceğini tahmin ediyor.
Bu olasılık, İsrail'in ABD Büyükelçisi Yechiel Leiter'in dün erken saatlerde Fox News'e verdiği röportajda yaptığı uyarı ile örtüşüyor. Leiter, “İsrail, Doha saldırısı sırasında herhangi bir hedefi ıskaladıysa, bir dahaki sefere onu vuracaktır” demişti. Leiter, Hamas mensuplarının ‘her yerde, her zaman’ hedef listesinde olduğunu vurguladı.
Diğer yandan ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, dün kendisine, saldırının ateşkes müzakerelerine etkisi sorulduğunda, “Dürüst cevap vermeliyim, bilmiyoruz. Hamas şimdiye kadar her şeyi reddetti. Masaya konulan her teklifi sürekli olarak reddediyorlar” cevabını verdi.
Huckabee, Hamas mensuplarının Gazze Şeridi’nden gitmesi ve Gazze Şeridi yönetiminde hiçbir geleceği olmaması gerektiği yönündeki ABD-İsrail tutumunu yineledi.
‘Gelişmelere uygun yeni bir vizyon’
İsrail'in Katar'ı hedef almasını kınayan Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah Sisi ve Kuveyt Emiri Şeyh Mişal el-Ahmed el-Cabir es-Sabah, acil ateşkesin gerekliliğini vurguladı ve İsrail'in gerginliği artıran adımlarını kınadı.
İsrail'in tehditleri ve ABD'nin belirsizliği arasında Ukkaşe, hızlı bir anlaşma olacağına inanmıyor. Ukkaşe, Washington'un, Katar'ın arabuluculuk rolünü tamamlayarak İsrail'in müzakereleri kasıtlı olarak sabote etmesini önleyeceği gelişmelerle uyumlu yeni bir vizyon geliştireceğine inanıyor.
Mutava, mevcut gelişmeler göz önüne alındığında, gelecekteki herhangi bir önerinin Trump ve İsrail'in talepleriyle uyumlu olacağına ve Hamas'a, İsrail'in olası askeri adımlarını durdurmak için önerilen koşullara razı olması için baskı uygulanacağına inanıyor. Bu da, özellikle Katar'ın arabuluculuk çabalarının geçici olarak askıya alınmasına yol açabilir.
