عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Trump döneminde sol görüşlü Amerikalılar daha fazla silahlanıyor

Eğitmen Clara Elliott talimatlarını veriyor (AFP)
Eğitmen Clara Elliott talimatlarını veriyor (AFP)
TT
TT

Trump döneminde sol görüşlü Amerikalılar daha fazla silahlanıyor

Eğitmen Clara Elliott talimatlarını veriyor (AFP)
Eğitmen Clara Elliott talimatlarını veriyor (AFP)

ABD’nin Richmond kentine yakın ormanlık bir alanda silah sesleri yankılanıyor. Aralarında Colin’in de bulunduğu çok sayıda Amerikalı burada ateşli silah kullanımı üzerine eğitim alıyor.

38 yaşındaki Colin’in elindeki yarı otomatik silah, hayatında sahip olduğu ilk silah. Colin, ABD Başkanı Donald Trump yönetimine dair endişeleri nedeniyle silah edinmeye yönelen sol eğilimli Amerikalılardan biri. Bu, ülkede silah sahipliğine ilişkin yerleşik algılardaki değişimi gösteriyor.

Tam adının açıklanmasını istemeyen Colin, “Hükümetimden, çevremdeki vatandaşlardan çok daha fazla tehdit hissediyorum” dedi. ABD’nin kuzeyindeki Minneapolis kentinde göçmenlere yönelik geniş çaplı bir operasyon sırasında federal görevliler tarafından vurularak öldürülen Renee Nicole Good ve Alex Pretti olaylarının kendisi için “bardağı taşıran son damla” olduğunu söyledi.

Şarku'l Avsat'ın AFP'den aktardığına göre Colin yaptığı açıklamada, “Hükümet tarafından yetkilendirilmiş, adeta özel ordu gibi sokaklarda dolaşan, insanlara saldıran ve ateş açan bir güç var. Bu, bireyler arasındaki suçlardan çok daha korkutucu” değerlendirmesinde bulundu.

Eğitmen, kursiyerlere tabanca şarjörlerinin nasıl doldurulacağını açıklıyor (AFP).Eğitmen, kursiyerlere tabanca şarjörlerinin nasıl doldurulacağını açıklıyor (AFP).

Silah tartışması

ABD’de silah tartışması oldukça karmaşık ve derin siyasi boyutlar içeriyor.

Genellikle sağ eğilimli olan silah taşıma hakkı savunucuları, konuyu kişisel özgürlük meselesi olarak görürken, ABD Anayasası bu hakkı güvence altına alıyor. Liberaller ise kitlesel silahlı saldırıların yaşandığı ülkede daha sıkı silah denetimlerini savunuyorlar.

Öte yandan, suikast girişiminden sağ kurtulan eski Temsilciler Meclisi üyesi Gabrielle Giffords ve eski ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris gibi bazı önde gelen Demokrat isimler de silah sahibi olduklarını açıkça dile getirdi.

Colin ve eşi Dani, Silah satın aldıktan sonra sertifikalı tabanca eğitmeni Clara Elliott’ın kursuna katıldı. Elliott, 2024’te Trump’ın ikinci kez başkan seçilmesinin ardından işlerinin “iki katına çıktığını” söyledi.

Kadınlara ve azınlıklara özel tasarlanan kursların büyük bölümü dolarken, eğitimler herkese açık olmaya devam ediyor. Kolunda Pamuk Prenses dövmesi bulunan Elliott, “Yoğunluk çok fazlaydı” dedi.

Yaklaşık 12 kişinin katıldığı eğitimlerde önce temel silah güvenliği anlatılıyor, ardından atış poligonunda uygulamalı eğitime geçiliyor. Katılımcıların çoğu daha önce hiç silah kullanmamış kişilerden oluşuyor.

Endişe ve hazırlık

28 yaşındaki Cassandra, “ABD’de çok sayıda endişe verici gelişme yaşanıyor. Bu yüzden bilgili ve hazırlıklı olmak iyi bir fikir gibi görünüyor” ifadesini kullandı.

Latin Amerika kökenli 30 yaşındaki Akemi ise “aşırı sağ şiddetinden” korktuğunu ve polisin koruyabileceğine güvenmediğini ifade etti. “Polisle mümkün olduğunca az temas etmek en iyisi” dedi.

ğitim tatbikatı sırasında silahlı çatışma çıktı (AFP)Eğitim tatbikatı sırasında silahlı çatışma (AFP)

Bu sırada bazı katılımcıların, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Kurumu’na gönderme yapan hedeflere ateş ettiği görüldü.

Clara Elliott yalnız değil. “Liberal Gun Club” adlı ulusal örgüt, 2026’nın ilk iki ayında 3 bin yeni silah eğitimi başvurusu aldığını açıkladı. Bu sayı, 2025 yılının tamamındaki başvurulardan daha fazla.

Örgütün yöneticisi Ed Gardner, bu tür artışların genellikle büyük siyasi gelişmeler veya kitlesel silahlı saldırılar sonrasında görüldüğünü belirtti. Ancak geçmişten farklı olarak, yeni gelenlerin artık sadece kadınlar ve azınlıklarla sınırlı olmadığını; gençlerden yaşlılara, kırsaldan kentlere kadar geniş bir kesimi kapsadığını ifade etti.

David Yamane ise bu değişimin, insanların silah satın alma motivasyonlarındaki dönüşümden kaynaklandığını belirtti. Yamane, “İnsanlar, haklarını ellerinden alabilecek ya da başkalarını bu yönde cesaretlendirebilecek otoriter bir yönetim ihtimali konusunda endişe taşıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Barış ne zaman istisna değil, kural haline gelecek?

Birleşmiş Milletler'in yapısal reforma ihtiyacı var (Reuters)
Birleşmiş Milletler'in yapısal reforma ihtiyacı var (Reuters)
TT
TT

Barış ne zaman istisna değil, kural haline gelecek?

Birleşmiş Milletler'in yapısal reforma ihtiyacı var (Reuters)
Birleşmiş Milletler'in yapısal reforma ihtiyacı var (Reuters)

Antoine el Hac

Uluslararası ilişkiler alanında, analistler arasında giderek yaygınlaşan bir görüşe göre dünya, yeni bir küresel sisteme girmiş bulunuyor. Bu yeni düzende, “hukukun gücü”nün yerini “gücün hukuku”nun aldığı ve yerleşik kurallara dayanan eski uluslararası sistemin etkisini yitirdiği ileri sürülüyor. Dolayısıyla uluslararası ilişkilerin artık uzlaşı ve çok taraflılık yerine güç ve nüfuz mantığıyla yürütüldüğü değerlendiriliyor. Mevcut sistem, farklı büyüklüklerdeki güç merkezlerinden oluşurken, aktörlerin eşitliğe dayalı uluslararası anlaşmalardan ziyade güç kullanımı yoluyla etki alanlarını ve ekonomik kaynaklarını genişletmeye yöneldiği görülüyor.

Herhangi bir katılımcı küresel düzenin birincil hedefinin, sürdürülebilir barışı sağlamak olduğu genel kabul görmektedir. Nitekim Baruch Spinoza barışı, güven, adalet ve iyi niyete dayanan erdem olarak tanımlarken; Albert Einstein barışın zorla değil, anlayış yoluyla sağlanabileceğini vurgulamıştır. Antik düşünürler Platon ve Aristoteles de benzer şekilde barışı toplumsal düzenin en yüksek hedeflerinden biri olarak görmüş; Mahatma Gandhi ise kalıcı barışın, zorluklar karşısında bile ancak adalet temelinde mümkün olacağını ifade etmiştir.

Bununla birlikte tarihsel deneyim, barışın çoğu zaman istisna olduğunu ortaya koymaktadır. İnsanlık tarihinin yaklaşık 3 bin 500 ila 5 bin yıllık yazılı döneminde, büyük savaşların tamamen yaşanmadığı sürelerin toplamı 230 ila 268 yıl arasında kalmıştır. Bu da savaşsız dönemlerin, insanlık tarihinin yüzde 10’undan daha azına karşılık geldiğini göstermekte; dolayısıyla çatışmanın hem bireysel hem de kolektif düzeyde baskın bir olgu olduğunu düşündürmektedir.

Bu bağlamda “uluslararası sistem” ile “küresel düzen” arasında ayrım yapmak önem taşımaktadır. Uluslararası sistem, dünya siyasetinin işleyiş mekanizmalarını; aktörleri, güç dengelerini ve sınırlayıcı unsurları ifade ederken, küresel düzen daha çok siyasi, kurumsal ve kültürel bir inşa sürecini tanımlar. Bu düzen; müzakere, iş birliği ya da zorlayıcı süreçler sonucunda şekillenebilir. Nitekim I. Dünya Savaşı ve II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan düzenler, galip ve mağlup ilişkileri üzerinden inşa edilmiştir. Bu açıdan küresel düzen sabit değil, aktörlerin bilinçli tercihleriyle şekillenen dinamik bir yapıdır.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan küresel düzenin önemli kazanımlar sağladığı kabul edilmektedir. Büyük ölçekli savaş ihtimali azalmış, klasik imparatorluk yapıları sona ermiş, ekonomik refah artmış ve birçok devletin egemenliği güçlenmiştir. Bu süreçte Vestfalya Barışı ilkeleri de ulus-devlet sisteminin temelini oluşturmuştur. Ancak bu düzenin, günümüzde yaşanan derin dönüşümlere yeterince yanıt veremediği hususunda güçlü bir kanaat oluşmuştur. Bu durum, küresel ölçekte artan belirsizlik ve kriz algısını beslemekte; hatta nükleer riskler nedeniyle olası bir büyük savaş ihtimaline dair endişeleri artırmaktadır.

Son yıllarda küresel güç dengelerinde belirgin değişimler yaşanmaktadır. Özellikle BRICS ülkelerinin yükselişi, Batı merkezli sistemin tek başına belirleyici olma özelliğini zayıflatmaktadır. Bu dönüşüm yalnızca ekonomik ve askeri güç unsurlarını değil, aynı zamanda düşünsel ve kültürel alanları da içermektedir. Batı dışı aktörlerin kendi kimliklerini vurgulaması ve alternatif kalkınma modelleri geliştirmesi bu sürecin önemli parçasıdır.

“Batı sonrası dönem” olarak da tanımlanan bu süreç hem Batı dünyası hem de yükselen güçler açısından ciddi sınamalar içermektedir. İklim değişikliği, siber güvenlik, göç, organize suçlar ve terörizm gibi küresel sorunlar, daha geniş uluslararası iş birliğini zorunlu kılmaktadır. Ancak büyük güçler arasındaki rekabet, özellikle ekonomik ve ticari alanlarda yaşanan gerilimler ve zaman zaman ortaya çıkan askeri karşılaşmalar, istikrarlı bir küresel denge kurulmasını zorlaştırmaktadır.

Ayrıca milliyetçilik ve popülist akımların yükselişi de uluslararası iş birliği açısından olumsuz bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Bu eğilimler, çoğu zaman uluslararası kurumlara olan güveni zayıflatarak, dar ulusal çıkarların ön plana çıkmasına yol açmaktadır. Antoine el-Hac'ın Şarku'l Avsat için kaleme aldığı analize göre özellikle büyük güçler arasında rekabetin artması, küresel sistemdeki dağılmayı daha da derinleştirmektedir.

Bir diğer önemli mesele ise küresel değerler ile ulusal öncelikler arasında denge kurulmasıdır. Tek taraflı dayatmaların, kültürel ve siyasi çeşitliliği göz ardı etmesi nedeniyle sürdürülebilir olmadığı görülmektedir. Bu nedenle esnek, çok katmanlı ve ağ temelli diplomasi yöntemlerinin önemi giderek artmaktadır.

Sonuç olarak mevcut uluslararası sistem, çok boyutlu bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Yeni güçlerin yükselişi, Batı’nın göreli etkisinin azalması, artan çatışmalar ve küresel sorunlar bu dönüşümün temel dinamiklerini oluşturmaktadır. Bu süreçte devletlerin ekonomik ve stratejik çıkarlarını koruma çabası ise belirleyici olmaktadır.

Gelecekte küresel sistemin nasıl şekilleneceği, büyük ölçüde uluslararası aktörlerin iş birliği kapasitesine ve değişime uyum sağlayabilme yeteneklerine bağlı olacaktır. Alternatif yaklaşımların ortaya çıkışı bir tehditten ziyade, çok kutuplu dünyayı anlamak açısından bir fırsat olarak görülebilir. Nitekim oluşmakta olan yeni düzen, gücün tek bir merkezde toplanmadığı daha karmaşık bir yapıya işaret etmektedir.

Bu doğrultuda daha çok katmanlı ve çeşitli yönetim modellerinin bir arada var olacağı bir küresel düzenin temelleri atılmaktadır. Ancak bu yeni yapının sağlıklı işleyebilmesi için mevcut kurumların güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası kuruluşlarda reform ihtiyacı sıklıkla dile getirilmektedir. Sonuç olarak, daha adil, barışçıl ve sürdürülebilir bir dünya düzeninin inşası, farklılıkları yönetebilen ve iş birliğini teşvik edebilen ortak iradenin varlığına bağlıdır.

DÜNYA

Trump’ın Lübnan hakkındaki paylaşımı Netanyahu’yu şoke etti... Tel Aviv açıklama istedi

(Soldan sağa) İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn (AFP)
(Soldan sağa) İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn (AFP)
TT
TT

Trump’ın Lübnan hakkındaki paylaşımı Netanyahu’yu şoke etti... Tel Aviv açıklama istedi

(Soldan sağa) İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn (AFP)
(Soldan sağa) İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump, Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn (AFP)

ABD Başkanı Donald Trump’ın yaptığı bir sosyal medya paylaşımı, İsrail’de şaşkınlık ve soru işaretlerine yol açtı. Paylaşımda, İsrail’in Lübnan’da hava saldırısı düzenlemesinin ‘yasaklandığının’ belirtilmesi üzerine, Tel Aviv yönetimi Beyaz Saray’dan açıklama talep etti.

Axios’un iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve danışmanları, Trump’ın paylaşımı karşısında şaşkınlık yaşadı. Paylaşımın, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın perşembe günü yayımladığı İsrail-Lübnan ateşkes anlaşması metniyle çelişir nitelikte olduğu ifade edildi.

Haberde ayrıca, Trump’ın paylaşımında İsrail’e ‘uyulması zorunlu bir emir verildiği’ izlenimi oluşmasının, önceki ABD yönetimlerinde alışılmadık bir durum olduğuna dikkat çekildi. Şarku’l Avsat’ın Axios’tan aktardığına göre, Netanyahu’nun da söz konusu paylaşımı öğrendiğinde ciddi şaşkınlık ve endişe duyduğu belirtildi.

İsrail ile Lübnan arasındaki ateşkes anlaşması

Trump perşembe günü yaptığı açıklamada, İsrail ile Lübnan’ın 10 gün süreli bir ateşkes anlaşmasına vardığını duyurmuştu.

Washington’un önceki günlerde yoğun çaba harcayarak şekillenmesine katkı sağladığı anlaşmaya göre İsrail, ‘planlanan, yakın veya devam eden saldırılara karşı her an meşru müdafaa kapsamında askeri operasyon düzenleme hakkını’ saklı tutuyor.

Axios’a göre ateşkes, Netanyahu açısından siyasi olarak son derece hassas bir konu olmayı sürdürüyor. Netanyahu hükümeti, gerekli görülmesi halinde Hizbullah’a yönelik saldırılar konusunda herhangi bir kısıtlamaya tabi olmadığını vurguluyor.

Öte yandan ateşkese rağmen, Lübnan’ın güneyi bugün de İsrail saldırılarının hedefi olmaya devam etti. Orta kesimlerde bombardıman seslerinin duyulduğu, bu nedenle bölge sakinlerinin köylerini terk ettiği bildirildi.

Ertesi gün yapılan açıklamalar daha sert

Ertesi gün Trump daha sert bir dil kullanarak İsrail’e yönelik tutumunu yineledi. Trump, “İsrail artık Lübnan’ı bombalamayacak. Bu, ABD tarafından yasaklandı. Herkes yeterince yaptı” ifadelerini kullandı. Daha sonra Axios’a verdiği röportajda da aynı çizgiyi sürdüren Trump, İsrail’in saldırılarını durdurmasını istediğini belirterek, “İsrail durmalı. Binaları yıkmaya devam edemez. Buna izin vermeyeceğim” dedi.

Diğer yandan Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn, ateşkes anlaşmasına katkılarından dolayı Trump’a ve Suudi Arabistan’a teşekkür ederek, ‘kalıcı anlaşmalar için çalışma’ aşamasına geçildiğini duyurdu.

Avn, Lübnan halkına hitaben yaptığı konuşmada, ülkenin artık kendi kararlarını kendisinin aldığını vurgulayarak, “Bugün kendimiz için müzakere ediyor, kendimiz için karar veriyoruz. Artık kimsenin cebinde bir koz ya da başkalarının savaş alanı değiliz ve asla olmayacağız” ifadelerini kullandı.

Avn ayrıca, “Toprağımı kurtarmak, halkımı korumak ve ülkemi kurtuluşa ulaştırmak için gereken her yere gitmeye hazırım” dedi. Avn, söz konusu müzakerelerin ‘zayıflık, geri adım ya da taviz değil’, aksine Lübnan’ın haklarına olan inançtan kaynaklanan bir karar olduğunu vurguladı.

İsrail hükümeti içinde kafa karışıklığı

Axios’un aktardığına göre Netanyahu ve ekibi, Trump’ın açıklamalarını medya aracılığıyla öğrendi. Bu durum, İsrail siyasi ve güvenlik çevrelerinde kafa karışıklığına yol açtı.

İsrailli yetkililer, Washington’un tutumunda bir değişiklik olup olmadığını anlamak için hızla harekete geçti. Bu kapsamda, İsrail’in Washington Büyükelçisi Yechiel Leiter de sürece dahil oldu. İsrail yönetimi ayrıca, Beyaz Saray’dan resmî açıklama talep ederek, Trump’ın sözlerinin mevcut ateşkes anlaşmasının metniyle çeliştiğini vurguladı.

ABD’den açıklama

Axios’un Beyaz Saray’dan yorum talep etmesinin ardından bir ABD’li yetkili, Trump’ın açıklamalarının anlaşmada bir değişiklik anlamına gelmediğini belirtti.

Yetkili, “Lübnan ile İsrail arasındaki ateşkes anlaşması, İsrail’in Lübnan’daki hedeflere yönelik herhangi bir saldırı amaçlı askeri operasyon gerçekleştirmeyeceğini açıkça ortaya koyuyor. Ancak anlaşma, planlanan, yakın veya devam eden saldırılara karşı meşru müdafaa hakkını saklı tutmaktadır” ifadelerini kullandı.

DÜNYA

İran’ın uranyum stokları üçüncü bir ülkeye nakledilebilir mi?

17 Haziran 2025’te çekilen uydu görüntüsü, İran’ın Natanz Nükleer Tesisi’ndeki yıkılmış bir binayı gösteriyor. (Planet Labs – Reuters)
17 Haziran 2025’te çekilen uydu görüntüsü, İran’ın Natanz Nükleer Tesisi’ndeki yıkılmış bir binayı gösteriyor. (Planet Labs – Reuters)
TT
TT

İran’ın uranyum stokları üçüncü bir ülkeye nakledilebilir mi?

17 Haziran 2025’te çekilen uydu görüntüsü, İran’ın Natanz Nükleer Tesisi’ndeki yıkılmış bir binayı gösteriyor. (Planet Labs – Reuters)
17 Haziran 2025’te çekilen uydu görüntüsü, İran’ın Natanz Nükleer Tesisi’ndeki yıkılmış bir binayı gösteriyor. (Planet Labs – Reuters)

İran’a yönelik savaşın kalıcı biçimde sona erdirilmesi, yalnızca ülkenin nükleer programı ve özellikle uranyum stokunun akıbetine ilişkin bir anlaşmayla mümkün görünüyor. Söz konusu stokun nerede bulunduğu ve zenginleştirme seviyesinin tam olarak ne olduğu ise belirsizliğini koruyor.

Bu çerçevede şu soru öne çıkıyor: Uranyum stokunun üçüncü bir ülkeye taşınması ve zararsız seviyelere düşürülecek şekilde zenginleştirilmesinin azaltılması mümkün mü?

İşte öne çıkan bazı temel noktalar:

Peki ya İran’ın uranyum stokları?

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) son verileri, Haziran 2025’te başlayan ve 12 gün süren savaşın hemen öncesinde yayımlandı.

Birleşmiş Milletler’e (BM) bağlı ajansın müfettişlerine göre İran, o tarihte yüzde 60 saflıkta zenginleştirilmiş 441 kilogram uranyuma sahipti. Bu seviye, nükleer silah üretimine imkân tanıyan yaklaşık yüzde 90’lık düzeye oldukça yakın kabul ediliyor. Raporda ayrıca, İran’ın yüzde 20 saflıkta zenginleştirilmiş 180 kilogram uranyum ve yüzde 5 seviyesinde zenginleştirilmiş 6 bin kilogramdan fazla uranyum stokladığı belirtildi. Yüzde 60 seviyesindeki stokun ise Fordo, Natanz ve İsfahan nükleer tesisleri arasında dağıtıldığı ifade edildi.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (AP)İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (AP)

2025 Haziran’ında İsrail-ABD saldırılarının ardından ve bu yıl boyunca, UAEA’nın denetim faaliyetlerinin durması nedeniyle İran’ın uranyum stoklarının akıbeti belirsizliğini koruyor. Bu stokun hâlâ yeraltında mı saklandığı, Tahran’ın iddia ettiği gibi yerinde mi olduğu, yoksa bir kısmının taşınıp yok mu edildiği soruları gündemde.

Batılı bazı kaynaklar ise daha farklı bir soruya dikkat çekiyor: İran, 2025 savaşından önce gizli nükleer tesisler kurmayı başardı mı? Özellikle bazı denetçilerin savaş öncesinde belirli tesislere erişiminin engellendiği iddiaları bu şüpheleri güçlendiriyor.

Avrupalı diplomatik kaynaklar, bu belirsizliğin giderilmesi için UAEA’nın yeniden tam denetim faaliyetlerine başlaması gerektiğini savunuyor. Bu adımın, olası herhangi bir müzakere süreci için ‘ön koşul’ niteliği taşıdığı belirtiliyor. Aynı kaynaklara göre ABD ve İsrail istihbarat verileri, İran’ın elinde yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş yaklaşık bin 200 kilogram uranyum bulunduğuna işaret ediyor; bu rakam, savaş öncesi UAEA’nın bildirdiği 180 kilogram seviyesinden oldukça yüksek.

Fransa’daki IRSEM araştırmacılarından Eloise Faye AFP’ye yaptığı değerlendirmede, yüzde 20’nin üzerindeki zenginleştirilmiş uranyumun sivil kullanımının olmadığını hatırlattı. Faye, elektrik üretimi gibi sivil nükleer kullanımın yalnızca yüzde 4 ila 5 aralığındaki zenginleştirmeyle mümkün olduğunu belirtti.

Bu nedenle Avrupa, ABD ve İsrail uzun süredir İran’ın nükleer silah geliştirmeye çalıştığından şüpheleniyor. Tahran ise bu iddiaları reddederek, uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin tamamen sivil amaçlı olduğunu savunmayı sürdürüyor.

Uranyum nakli seçeneği

ABD Başkanı Donald Trump perşembe günü yaptığı açıklamada İranlıların, ‘nükleer toz’ olarak nitelendirdiği uranyum stokunu Washington’a teslim etmeyi kabul ettiğini söyledi. Trump, bu kapsamda ABD ile İran arasında ‘çok iyi bir anlaşma ihtimali’ bulunduğunu ifade etti. Olası bir anlaşma gerçekleşirse, İran’daki yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun tamamının ya da bir kısmının ülke dışına çıkarılması seçenekler arasında yer alıyor.

ABD Başkanı Donald Trump  (Reuters)ABD Başkanı Donald Trump  (Reuters)

Bu ihtimale ilişkin değerlendirmede bulunan Faye, 2015 yılında yüksek zenginleştirilmiş uranyumun bir kısmının Rusya’ya taşındığını hatırlattı. Bu uygulama, İran’ın nükleer programına çerçeve oluşturan ve daha sonra Trump tarafından 2018’de sert biçimde eleştirilerek terk edilen Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) kapsamında gerçekleşmişti.

Faye, mevcut durumun çok daha karmaşık olduğunu vurgulayarak, ABD ile Rusya arasındaki ilişkilerin 2015’e kıyasla değiştiğini ve İran’ın mevcut uranyum stokunun çok daha büyük boyutlara ulaştığını belirtti.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov  (Reuters)Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov  (Reuters)

Öte yandan Rusya, sürece katkı sunmaya hazır olduğunu açıkladı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov geçen hafta yaptığı açıklamada, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’ın bu yönde bir öneri sunduğunu, söz konusu teklifin hâlâ geçerli olduğunu ancak henüz somut bir adım atılmadığını ifade etti.

Zenginleştirme oranını düşürme seçeneği

Şarku'l Avsat'ın AFP'den aktardığına göre bir İranlı diplomatik kaynak yaptığı açıklamada, “Ülke içinde zenginleştirme oranını düşürmeyi önerdik” ifadesini kullandı, ancak bunun nasıl uygulanacağına dair ayrıntı vermedi.

Sürecin UAEA’nın denetimi altında mı, yoksa ABD’li uzmanların gözetiminde mi yürütüleceği ise belirsizliğini koruyor. Paris yönetimi, bu sürecin UAEA gözetiminde yapılmasının ajansın denetim faaliyetlerini yeniden canlandıracağı ve tüm sürece şeffaflık kazandıracağı görüşünde.

Uzmanlara göre, uranyum zenginleştirme oranının yüzde 5’in altına indirilmesi, askeri amaçlarla kullanılma riskini büyük ölçüde ortadan kaldırabilir.

Ancak Faye, bu konuda taraflar arasında yöntem ve hedeflenen düşüş oranına ilişkin bir uzlaşma bulunmadığını belirterek, “Her şey, ABD’nin İran’ın kendi topraklarında zenginleştirme yapmasına izin verip vermeyeceğine bağlı” değerlendirmesinde bulundu.

‘Kırmızı çizgileri’ aşmak

Ayrıca Washington ile Tahran’ın çizdiği ‘kırmızı çizgilerin’ aşılması gerektiği belirtiliyor. ABD, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinden tamamen vazgeçmesini talep ederken, İran bu talebi kesin bir şekilde reddediyor.

Avrupalıların görüşüne göre ABD ve İran arasında hangi seçenek üzerinde uzlaşma sağlanırsa sağlansın, bu yalnızca uzun ve zorlu müzakereler için bir başlangıç noktası olabilir. Amaç, İran’ın nükleer programına sıkı ve uzun vadeli sınırlamalar getirecek bir mekanizma oluşturmak olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, İran programı ciddi darbeler almış olsa da, ülkedeki nükleer bilgi birikiminin tamamen ortadan kalkmadığı görüşünde birleşiyor.

Bu çerçevede Faye, İran’ın nükleer programdan tamamen vazgeçmeye zorlanmasının, sahip olduğu bilgi birikimi ve altyapı nedeniyle ‘imkânsız’ olduğunu belirtti. Ancak programın izlenebileceğini ve belirli bir sınır çerçevesine alınabileceğini ifade etti. Faye, bunun 2015 yılında imzalanan ve yaklaşık iki yıl süren yoğun müzakereler sonucunda ortaya çıkan nükleer anlaşmanın da temel hedefi olduğunu hatırlattı.