İsa en-Nehari
ABD Başkanı Donald Trump'ın geçtiğimiz yıl yeniden başkan seçilerek Beyaz Saray’a dönmesiyle birlikte muhtemel rakiplerinin listesi hazır gibi görünüyordu. Bunların başında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy geliyordu. Zelenskiy, muhafazakar çizgideki Make America Great Again (Amerika'yı Yeniden Büyük Yap/MAGA) tabanı tarafından sert bir dille eleştirildi. MAGA tabanı, Rusya ile savaşın uzamasının ve Kiev'de yaygınlaşan yolsuzluğun sorumluluğunu kendisine yükledi. Ayrıca eski ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin sağladığı aşırı askeri desteği ve Kiev'in ABD'ye karşı nankörlük olarak değerlendirdiği tutumu da eleştiri oklarının hedefi oldu.
Tüm işaretler ABD-Ukrayna çatışmasının habercisi niteliğindeydi. Öte yandan Beyaz Saray ile Kremlin arasında bir yakınlaşma yaşandı ve nihayet gerçeğe dönüştü. Geçtiğimiz yıl şubat ayında Trump ile Zelenskiy arasında Oval Ofis'te fırtınalı bir tartışma patlak verdi. Bunu Washington'ın Kiev'e verdiği bazı yardımların durdurulması izledi. Buna karşın ABD Başkanı ile Vladimir Putin arasındaki ilişki sıcak bir yakınlaşma yaşadı. Bu yakınlaşma, geçtiğimiz ağustos ayında Alaska'daki zirvelerinde zirveye ulaştı.
“Donald Trump ile Volodimir Zelenskiy arasındaki çatışmanın ve Beyaz Saray ile Kremlin arasındaki sıcak yakınlaşmanın ardından, ABD-Ukrayna ilişkileri yeniden ivme kazanmaya başladı. Bu gelişmede, Kiev’in Trump yönetimini kendi tarafına çekme çabaları, İHA teknolojilerindeki ilerlemesi ve Moskova'nın İran'a verdiği destekle birlikte barış konusundaki ciddiyetine dair artan şüpheler etkili oldu. Trump'a yakın aktivist Laura Loomer'in, Ukrayna'ya saldırmaktan Rus anlatılarını tekrarladığı için özür dilemeye ve Zelenskiy'yi desteklemeye geçişi, Cumhuriyetçi MAGA tabanı içindeki daha geniş bir dönüşümün göstergesi oldu.
Ancak zamanla ABD'nin tutumu değişmeye başladı. Barış çabaları sekteye uğrarken Moskova'nın niyetlerine dair şüpheler tırmandı, Washington ile Kiev arasındaki ilişki ise eski sıcaklığının bir kısmını yeniden kazanmaya başladı. Bu dönüşümün en son işareti, MAGA’nın tam kalbinden geldi. Trump'a yakın sağcı aktivist Laura Loomer, Ukrayna'yı ziyaret edip Zelenskiy ile görüştükten sonra önceki tutumları sebebiyle özür diledi ve Ruya tarafından yapılan bir yanlış bilgilendirme kampanyasının kurbanı olduğunu itiraf etti.
Loomer'in ziyareti, mevcut dönüşümü tek başına özetlemiyor olsa da Zelenskiy'nin Trump'ın güvenini yeniden kazanma çabalarının, Ukrayna'nın modern savaş teknolojilerindeki ilerlemesinin ve ABD yönetimi içinde Moskova'nın Washington'ın beklediği ciddiyette barış aramadığına dair artan kanaatin yarattığı daha geniş bir dönüşümü ortaya koyuyor.
İlişkinin yeniden inşası
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre Oval Ofis'teki çatışma, Trump'ın Zelenskiy'ye yönelik alışılagelen söyleminden bağımsız değildi. Trump onu ‘diktatör’ olarak nitelendirmiş, barış müzakerelerine katılma hakkına sahip olup olmadığını sorgulamıştı. Bu sırada MAGA içindeki etkili sesler de kendisine yönelik saldırı kampanyasına katılarak, Zelenskiy’nin ABD’nin şartlarını reddetmesini inatçılığının ve ülkesinin aldığı desteği takdir etmemesinin bir kanıtı olarak değerlendirdi. Bu süreçte Washington, savaşı sona erdirmek için Moskova ile doğrudan görüşmeler başlattı. Başlarda Ukrayna ile Avrupalı müttefiklerini dışladı ve bazı askeri yardımları durdurdu. Bu adım, Amerikan tedariklerinin savunma ihtiyaçlarının yaklaşık yüzde 40'ını karşılaması nedeniyle Kiev'i büyük bir zorlukla karşı karşıya bıraktı.
Çatışmanın ardından Zelenskiy, Trump'ı, yönetimini ve Kongre'deki Cumhuriyetçileri kendi tarafına çekmeye çalıştı, kendisiyle yeni bir açık çatışmaya girmekten kaçındı. Bu durum, geçtiğimiz yılın nisan ayında Papa Francis'in cenaze töreni vesilesiyle Vatikan'da iki liderin baş başa görüşmesi sırasında daha belirgin hale geldi. Zelenskiy, daha sonra bu görüşmeyi, iki liderin yaklaşık 15 dakika içinde ülkeleri arasındaki ilişkinin niteliğini değiştirdiği tarihi bir an olarak nitelendirdi. Kısalığına rağmen bu görüşme, aralarındaki kişisel iletişim kanallarının yeniden açılmasına katkı sağladı.
Kiev, Trump'a kendisinin tercih ettiği anlaşmalar ve doğrudan çıkarlara dayalı dilde hitap etti. Washington'ın daha önce sağladığı destek karşılığında Ukrayna'nın hayati madenlerinden pay talep etmesine ilişkin anlaşmazlıkların ardından, iki ülke geçtiğimiz mayıs ayında, ABD'nin bu kaynaklara yatırım yapmasına imkân tanıyan bir anlaşmaya vardı. Zelenskiy, daha önce ilk formülü reddetmiş, şartlarını ‘adaletsiz’ olarak nitelendirmişti. Ancak revize edilmiş anlaşma, Trump'a ilişkinin sürmesinde ekonomik bir çıkar kazandırdı ve Kiev'in kendisini sadece yardıma bağımlı bir devlet olarak değil, bir yatırım ve güvenlik ortağı olarak sunmasına yardımcı oldu.
Loomer'in fikir değişikliği
Laura Loomer, yıllar boyunca Rus anlatılarını tekrarladı, ABD liderlerini Ukrayna'yı terk etmeye çağırdı ve Zelenski'yi ‘gerçek bir Nazi’ olarak nitelendirdi. Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, Oval Ofis'te Zelenskiy’yi eleştirdiğinde, Loomer onları destekleyip ABD'nin ‘Ukrayna'nın saygısızlığına’ tahammül etmeyeceğini yazmıştı. Ancak Ukrayna'ya yaptığı ziyaret, bu tutumunu tamamen tersine çevirdi. Geceyi bir sığınakta geçirdi. Rus İHA’larının hedef aldığı noktaları ziyaret etti. Yetkililerle ve önde gelen din adamlarıyla görüştü. Ardından Mariinski Sarayı'nda Zelenskiy ile bir araya geldi. Loomer, sosyal medya platformu X’teki yaklaşık iki milyon takipçili hesabından, “Az önce Ukrayna'da ilk hava saldırımı yaşadım, siren sesleri çınlıyor, bu her Ukraynalının her gün yaşadığı şey. Sıkça 'umurumda değil' dedim ve geriye dönüp bakınca bu benim adıma nazik bir söz değildi, ahlaki netliğe ihtiyacımız var” diye yazdı.
Loomer, Ukraynalıların çektiği acıyı hafife almasından dolayı özür dileyerek ‘bir hata yaptım’ dedi. Bunun ardından Rusya tarafından yapılan bir yanlış bilgilendirme kampanyasının kurbanı olduğu sonucuna vardığını belirtti. Daha önce Zelenskiy'yi Nazi olarak nitelendirirken, şimdi onu ‘bir savaş lideri’ olarak överek, Ukrayna'yı ‘başlıca bir müttefik’ olarak nitelendirdi. Kiev'e destek vermeyi ‘Önce Amerika’ politikasıyla uyumlu bir tutum olarak değerlendirdi. Loomer, Trump tabanının daha geniş bir kesiminin bu yönelimi benimseyeceğini öngördü. Ukrayna’dan Başkan Trump'ı iki kez aradığını, Trump'ın kendisinden Zelenskiy'ye selamlarını iletmesini istediğini, ardından Zelenskiy ile yaptığı röportajın bir bölümünü Truth Social platformunda paylaştığını belirtti. Trump, Loomer'in tutum değişikliğine ve MAGA içinde Ukrayna'ya desteğin artıp artmadığına ilişkin bir soruya "Sanırım benim desteklediğim şeyi destekliyorlar" diye yanıt verdi.
Değişim sadece Loomer'le sınırlı kalmadı. İki yıl önce Ukrayna'yı ABD'nin ‘düşmanı’ olarak nitelendirip desteğinin kesilmesini talep eden sağcı yorumcu Tim Pool, şimdi Ukrayna'nın ‘kötü niyetli bir diktatöre karşı hayatta kalmak için savaştığını’ yazarak, Trump'ı ve Amerikan halkını Ukrayna'yı desteklemeye çağırdı.
Bu tutumlar, MAGA tabanının tamamının Ukrayna yanlısı hale geldiği anlamına gelmese de Kiev'i ABD’nin parasını tüketen ve yolsuzluk yapan bir devlet konumuna sıkıştıran imajın, etkili muhafazakar çevreler içinde bütünlüğünü kaybetmeye başladığını ortaya koyuyor.
Modern savaşta ortak
MAGA içindeki bazı seslerin tutum değişikliği, ABD yönetimi içinde Ukrayna'nın artık sadece Batılı ülkelerin yardımına bağımlı bir devlet olmadığı, modern savaşta ileri düzey bir deneyim biriktiren teknolojik ve askeri bir ortak haline geldiğine dair artan bir kanaatle eş zamanlı gerçekleşti. Telegraph gazetesine göre ABD Ordu Bakanı Daniel Driscoll, Trump'ın Kiev'e bakışını değiştirmede önemli bir rol oynadı. Driscoll, Ukrayna'ya yaptığı bir ziyaret sırasında, ülkenin insansız hava aracı savaşındaki ilerlemesinden ve yapay zekayı savaş alanına entegre etme boyutundan şaşkınlığa düştü. İHA’ları, sensörleri ve ateşleme platformlarını tek bir ağ içinde birleştiren Ukrayna'nın ‘Delta’ sistemine özel bir hayranlık duyduğunu belirterek, bunu ‘tamamen çarpıcı’ olarak nitelendirdi ve ABD'nin aynı verimlilikte benzer bir sisteme sahip olmadığını itiraf etti. Driscoll, ABD'nin Kiev ile birlikte çalışması ve deneyiminden yararlanması gerektiğine, kendisini bir yük olarak ele almak yerine bu şekilde yaklaşması gerektiğine ikna olarak Washington'a döndü.
Washington şu anda Ukraynalı insansız hava araçlarını satın almaya ve insansız hava araçlarını ortaklaşa üretmeye çalışıyor; altı Ukraynalı şirket, uçaklarını askeri testlere tabi tutmak amacıyla ABD'ye ihraç etme izni aldı.
Atlantic Council'e bağlı Avrasya Merkezi’nde misafir araştırmacı olan Leslie Shedd, savaş cephesine yaptığı bir ziyaretin ardından, Ukrayna'nın etkili ve düşük maliyetli İHA’larını büyük miktarlarda üretme ve Rusya’nın engelleyicilerini aşmak için bunları hızla değiştirme kapasitesine dikkati çekti. Bu gelişme, Kiev'in Washington'a bağımlılığının sürmesini ortadan kaldırmıyor. ABD hâlâ savunma ihtiyaçlarının yaklaşık yüzde 40'ını sağlıyor. Ancak Ukrayna, ekipman ve mühimmat konusundaki yerli üretimini genişletti ve bazı yetkililerin gözünde, yardım alan bir taraftan, Batılı orduların ihtiyaç duyduğu teknoloji ve deneyime sahip bir ortağa dönüşmeye başladı.
İran ile savaş da Trump yönetimi ve tabanı içinde Rusya'nın imajının değişmesine katkı sağladı. Çatışmanın zirvesinde Batılı istihbarat subayları, Moskova'nın Tahran'la insansız hava aracı teknolojilerini, bunların kullanım taktiklerini ve uydu görüntülerini paylaştığını, bunun İran'ın ABD güçlerini hedef almasına yardımcı olduğunu tespit etti. Zelenskiy, Ukrayna askeri istihbaratının Moskova ile Tahran arasındaki bilgi paylaşımına dair ‘çürütülemez kanıtlara’ sahip olduğunu belirtti. ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) ve Trump'ın kendisi de Rusya'nın İran'a yardım ettiğini kabul etti.
Kiev, bu bilgileri Trump ve destekçilerini Moskova'ya karşı tavır almaya ikna etmek için değerlendirdi. İran İHA’larına karşı koyma konusundaki deneyiminden de yararlanarak, Orta Doğu'daki ABD müttefiklerine destek ve deneyim sundu. Bu da Ukrayna'nın rolünün Avrupa sınırlarını aşan bir güvenlik ortağı imajını güçlendirdi.
Trump ve Putin arasındaki balayı sona mı erdi?
Trump ile Zelenskiy arasında yakınlaşmanın yeniden başlaması, ne Trump’ın Ukrayna'nın koşulsuz destekçisi haline geldiği ne de Putin ile ilişkinin de tam bir kopukluğa ulaştığı anlamına geliyor. Trump, savaşa hâlâ maliyet ve anlaşmalar açısından bakıyor ve siyasi bir başarı olarak sunabileceği bir çözüm istiyor. Tabanının geniş bir kesimi ise açık uçlu bir mali ve askeri taahhüde karşı çıkıyor. Ancak Trump’ın Beyaz Saray'a dönüşünün ilk aylarına hakim olan bakış açısı değişmeye başladı. Zelenskiy artık barışın önündeki tek engel olarak görülmezken Putin de artık tek başına bir çözüm sunabilecek taraf gibi görünmüyor. Görüşmelerin sekteye uğramasının üzerinden aylar geçerken Washington'ın Moskova'nın savaşı sona erdirmeye hazır olduğuna dair şüpheleri arttı. Bu sırada Rusya, Ukrayna'yı silahlandırmayı reddediyor ve ABD'den kendi şartlarına uygun öneriler sunmasını talep ediyor.
Öte yandan Kiev, tartışmayı, talep ettiği yardımın büyüklüğüne ilişkin bir sorudan, Trump'ın önceliklerine çok daha uyumlu, teknoloji, askeri sanayi alanlarında ve İran ile Rusya'ya karşı koymada ABD'ye ne sunabileceğine ilişkin bir soruya taşımayı başardı. Trump ile Putin arasındaki balayının kesin olarak sona erdiği söylenemese de sıcaklığının büyük bölümünü kaybettiği bir gerçek. Bir yıl önce çöküşün eşiğinde görünen Zelenskiy ile ilişki ise, Kiev'in öncülük ettiği siyasi ve sahadaki bir sürecin etkisiyle ivmesini yeniden kazandı. MAGA’nın tam merkezinden yükselen sesler de bu sürecin pekiştirilmesine yardımcı oldu.
