Terörle mücadele, enerji, su kaynakları, ticaret ve Kalkınma Yolu Projesi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi'nin salı günü Ankara'da gerçekleştirdiği görüşmenin ana gündem maddelerini oluşturdu.
Liderler, bu başlıkların yanı sıra İran'daki savaşın bölgeye etkileri başta olmak üzere jeopolitik gelişmeler ile iki ülkeyi ilgilendiren uluslararası meseleleri de ele aldı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın daveti üzerine Ankara'yı ziyaret eden Zeydi, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde resmi törenle karşılandı.
Ziyaret öncesinde X hesabından açıklama yapan Zeydi, Irak ile Türkiye'nin "tarihi, coğrafi ve medeniyet temelli komşuluk ilişkilerine" sahip olduğunu belirterek, görüşmelerde yatırım, su kaynakları, Kalkınma Yolu Projesi, bölgesel istikrarın güçlendirilmesine yönelik çabalar ile ekonomik ve güvenlik alanındaki dosyaların ele alınacağını ifade etti.
İlişkiler stratejik ortaklık düzeyine ulaştı
Görüşmelerin ardından yayımlanan ortak bildiride, tarafların Kalkınma Yolu Projesi'nin uygulanmasına başlanması ve su konusunda faaliyet gösteren Türkiye-Irak Ortak Daimi Komitesi'nin düzenli toplantılar yapması konusunda mutabakata vardığı bildirildi.
Ankara, özellikle son yıllarda Bağdat ile hızla gelişen ilişkilerini daha da güçlendirmeyi hedefliyor. İki ülke arasındaki ilişkiler, eski Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani döneminde stratejik ortaklık seviyesine taşınmıştı.
Zeydi'nin ziyareti, İran'daki savaş, Suriye'deki gelişmeler ile enerji ve ulaştırma başlıkları açısından taşıdığı önem nedeniyle Washington tarafından da yakından takip edildi.
Ziyaret öncesinde ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve Başkan Donald Trump'ın Suriye ile Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile görüştü. Diplomatik kaynaklara göre görüşmede, ABD-İran çatışmasının sürmesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş kısıtlamalarının gölgesinde gerçekleşen Zeydi'nin Ankara ziyareti de ele alındı.
28 Şubat'ta başlayan İran savaşından en fazla etkilenen ülkelerden biri olan Irak ise son dönemde yürüttüğü diplomatik girişimlerle bölgede bir an önce istikrarın sağlanması gerektiği mesajını veriyor.
Ziyaret öncesinde yoğun diplomasi trafiği
Ankara ziyaretinden önce iki ülke arasında güvenlik, enerji, su, ticaret ve Kalkınma Yolu Projesi kapsamında yoğun diplomatik temaslar gerçekleştirildi.
Bu kapsamda geçen ay MİT Başkanı İbrahim Kalın'ın Bağdat, Erbil ve Süleymaniye'ye yaptığı ziyaretin ardından, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar da Irak'a gitti. Bayraktar'ın ziyareti öncesinde Irak Enerji ve Dışişleri bakanlıklarından oluşan heyet, Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı anlaşmasının uzatılması konusunu görüşmek üzere Türkiye'de temaslarda bulunmuştu.
Geçen hafta ise Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu Bağdat'a giderek Kalkınma Yolu Projesi'ndeki son durumu değerlendirdi.
Ticaret hacminde 30 milyar dolar hedefi
Zeydi'nin ziyareti kapsamında düzenlenen Türkiye-Irak Yuvarlak Masa Toplantısında iki ülkeden bakanlar ve iş insanları ekonomik ilişkilerin geliştirilmesini, yatırım ortamının iyileştirilmesini ve ticari iş birliğinin artırılmasını görüştü.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, toplantının ardından yaptığı açıklamada, iş dünyası temsilcileriyle ticaret ve yatırımların geliştirilmesi, Kalkınma Yolu Projesi'nin sunduğu fırsatlar, enerji ve ulaştırma alanındaki ortak projeler, gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması ve şirketlerin karşılaştığı sorunların çözümüne yönelik adımların kapsamlı şekilde ele alındığını belirtti.
Bolat, toplantının Türkiye ile Irak'ın 30 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefine ulaşmasına katkı sağlayacağına inandığını ifade etti.
Güvenlik iş birliği yeni aşamaya geçti
Türkiye ile Irak, 2022-2026 döneminde başta güvenlik olmak üzere çok sayıda anlaşmaya imza attı.
2024 ve 2025 yıllarında imzalanan güvenlik anlaşmaları kapsamında Irak, Türkiye ile güvenlik alanındaki iş birliğini artırırken, PKK'yı "yasaklı örgüt" ilan etti.
2024 yılında imzalanan Askeri, Güvenlik İş Birliği ve Terörle Mücadele Mutabakat Muhtırası, iki ülke arasındaki güvenlik ilişkilerinde dönüm noktası olarak değerlendirilirken, anlaşma kapsamında Bağdat'ta Ortak Güvenlik Koordinasyon Merkezi kuruldu.
Taraflar ayrıca, Türkiye'nin "Terörsüz Türkiye", Kürt tarafının ise "Barış ve Demokratik Toplum Süreci" olarak adlandırdığı süreçteki son gelişmeleri de ele aldı. Süreç kapsamında PKK'nın kendisini feshetmesi ve silah bırakma süreci ile Suriye Demokratik Güçleri'nin (SDG) Suriye devlet kurumlarına entegrasyonu değerlendirildi.
Erdoğan ile Zeydi, PKK mensuplarının silah bıraktıktan sonra Kuzey Irak'tan dönüşünü ve topluma kazandırılmasını düzenleyecek yasal hazırlıkları da görüştü.
MİT Başkanı İbrahim Kalın da 30 Haziran'da Bağdat'ta Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, Cumhurbaşkanı Nizar Amidi ve Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin ile bir araya gelerek terörle mücadelede ortaklığın güçlendirilmesini ele almıştı.
Kalkınma Yolu Projesi öne çıktı
Erdoğan ile Zeydi görüşmesinin en önemli başlıklarından birini Kalkınma Yolu Projesi oluşturdu.
Bağdat, Türkiye'yi projenin en önemli ortaklarından biri olarak görürken, Hürmüz Boğazı'nda yaşanan gerilim nedeniyle projenin stratejik önemi daha da arttı.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 21 Temmuz'da Bağdat'ta Zeydi ile yaptığı görüşmenin ardından, projedeki teknik çalışmaların büyük ölçüde tamamlandığını belirterek, nihai finansman kararının Erdoğan ile Zeydi tarafından verileceğini, inşaat çalışmalarına ise yıl sonundan önce başlanmasının planlandığını açıklamıştı.
Enerjide yeni boru hattı planı
Enerji alanında taraflar, 1973 tarihli Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı Anlaşması'nın süresini bir yıl uzatma konusunda mutabakata vardı.
Yeni anlaşmada hattın Basra'ya kadar uzatılması ve Katar ile diğer Körfez ülkelerinden doğal gaz taşınmasını sağlayacak yeni bir boru hattının inşa edilmesi öngörülüyor.
Türkiye ayrıca, halen Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan Irak petrolü ile Katar doğal gazının yeni boru hatları aracılığıyla dünya pazarlarına ulaştırılmasını hedefliyor. Bunun yanı sıra Türkmenistan gazının da Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınması planlanıyor.
Su paylaşımı da masadaydı
Dicle ve Fırat nehirlerinin sularının paylaşımı da görüşmelerin önemli başlıklarından biri oldu.
İki ülke, Kasım 2025'te 2024 tarihli Su İş Birliği Anlaşması'nın uygulanmasına ilişkin ayrıntıları belirleyen bir belge imzalamıştı. Irak Parlamentosu'nun 25 Temmuz'da onayladığı düzenleme uyarınca anlaşma 1 Eylül'de yürürlüğe girecek.
Anlaşma kapsamında Türkiye ile Irak, ortak su yönetimi projeleri geliştirecek ve altyapı yatırımlarını birlikte hayata geçirecek. Irak, Türkiye'ye yaptığı petrol satışlarından elde edilen gelirlerin bir bölümünü özel bir fona aktaracak, Türk şirketleri ise mevcut altyapının iyileştirilmesi ve yeni barajların inşası gibi projelerde görev alacak.
Zeydi: Zorlukları ortak refah fırsatına dönüştürebiliriz
Ziyaretiyle eş zamanlı olarak Anadolu Ajansı'nda kaleme aldığı makalede Zeydi, Türkiye-Irak ilişkilerinin uzun yıllar güvenlik, su, ticaret ve sınır yönetimi gibi sorunlar ekseninde değerlendirildiğini belirtti.
Ancak bugün bölgenin farklı bir fırsatla karşı karşıya olduğunu vurgulayan Zeydi, "Artık soru, ortak sorunları nasıl yöneteceğimiz değil, bunları halklarımız için refah üretecek fırsatlara nasıl dönüştüreceğimizdir" ifadelerini kullandı.
Irak'ın istikrar, reform ve kalkınma yolunu seçtiğini belirten Zeydi, Türkiye'nin gelişmiş sanayi altyapısı, stratejik konumu ve enerji, ulaştırma ile altyapı alanındaki tecrübesiyle iki ülkenin bölgenin en güçlü ekonomik ortaklıklarından birini kurabilecek potansiyele sahip olduğunu söyledi.
Dünyada ticaret yolları ve tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiğine dikkat çeken Zeydi, Irak ile Türkiye'nin Körfez, Asya ve Avrupa arasında stratejik bir köprü haline gelebileceğini belirterek, Kalkınma Yolu Projesi'nin yalnızca Irak'ın değil, Ortadoğu'da ekonomik entegrasyonu yeniden tanımlayacak bölgesel bir proje olduğunu ifade etti.
Zeydi, Irak ile Türkiye'nin güvenliğinin karşılıklı egemenliğe saygı, terör ve organize suçla mücadele temelinde kurulacak yakın iş birliğine bağlı olduğunu vurgulayarak, "Kalkınma ancak güvenli bir ortamda mümkün olabilir. Orta Doğu'nun yeni başarı hikâyelerine ihtiyacı var ve Irak ile Türkiye, geleneksel iş birliğini gerçek entegrasyona dönüştürmeleri halinde bunun en önemli örneklerinden birini oluşturabilir" dedi.
