عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
YAŞAM Sağlık

HIV fonları 2,1 milyar dolar eridi: Uzmanlardan AIDS salgını uyarısı

Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu hafta Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde düzenlenen Uluslararası AIDS Konferansı'nda konuşurken (AFP)
Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu hafta Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde düzenlenen Uluslararası AIDS Konferansı'nda konuşurken (AFP)
TT
TT

HIV fonları 2,1 milyar dolar eridi: Uzmanlardan AIDS salgını uyarısı

Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu hafta Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde düzenlenen Uluslararası AIDS Konferansı'nda konuşurken (AFP)
Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu hafta Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde düzenlenen Uluslararası AIDS Konferansı'nda konuşurken (AFP)

Trump yönetiminin küresel sağlık fonlarında önemli kesintiler yapmasının ardından düşük ve orta gelirli ülkelerde HIV'yle mücadeleye ayrılan fonlar geçen yıl 2,1 milyar dolar azaldı.

KFF ve Birleşmiş Milletler HIV/AIDS Ortak Programı'nın yeni raporlarına göre bağışçı fonları bir önceki yıla göre dörtte bir oranında azaldı ve bu durum HIV'yle mücadelede onlarca yıldır süren ilerlemeyi riske attı. Bu, 2007'den bu yana kaydedilen en düşük finansman seviyesine işaret ederken, toplam ödemeler 2024'te 8,3 milyar dolardan 2025'te 6,2 milyar dolara düştü.

BM kuruluşu, HIV'yi önleme programları ve toplum temelli hizmetlerdeki kesintilerle birleşen bu düşüşün AIDS salgınının yeniden canlanmasına yol açabileceği uyarısında bulundu.

Düşüşün temel nedeni, Trump yönetiminin Önce Amerika Küresel Sağlık Stratejisi kapsamında yabancı yardım programları için ayrılan fonları kesme kararıydı. Bu, toplam dış yardım harcamalarının 2030'a kadar yaklaşık 7,3 milyar dolar azaltılmasını öngörüyor.

ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı dağıtıldı ve yurtdışındaki binlerce yardım programı sonlandırıldı. Bu durumdan özellikle sağlık sistemleri olumsuz etkilendi.

ABD, dünya genelinde HIV önleme ve tedavi programlarına hâlâ en büyük bağışçı ülke olsa da yetkililer diğer ülkelerin daha fazla katkıda bulunmasını istediklerini belirtti. Diğer bağışçı ülkelerden gelen katkılar 2011'den bu yana yaklaşık yüzde 50 azaldı.

Geçen hafta yayımlanan bir araştırma, kesintilerin dünya genelinde 1700'den fazla HIV tedavi kliniğiyle hizmet noktasının kapanmasına ve en az 16 bin sağlık çalışanının işini kaybetmesine yol açtığını ortaya koydu.

AIDS Araştırma Vakfı'ndan araştırmacılar, kesintilerin dünya genelinde düzinelerce ülkede "ciddi ve yıkıcı" aksamalara neden olduğunu tespit etti.

Araştırmacılar, neredeyse hiçbir kuruluşun kesilen ABD fonlarını telafi edemediğini, yerel hükümetlerin ise hizmetleri devralacak kaynaklara sahip olmadığını ve LGBTQI bireylerle seks işçileri gibi kilit nüfus gruplarının sıklıkla suçlu ilan edildiğini belirtti.

AIDS Araştırma Vakfı'nda politika uzmanı olan Elise Lankiewicz, The Independent'a, "Bu, deliği yamamadan batan bir gemiyi kurtarmaya çalışmak gibi" diye konuştu.

Etkiler özellikle Doğu ve Güney Afrika'nın büyük bir bölümünde belirginleşti; burada hükümetler kesintilerden sonra tedaviyi sürdürmeye odaklanırken, topluluk HIV testlerini, önleme programlarını ve insanları bakıma yönlendirmeye yardımcı olan akran destek çalışanlarının sayısını azalttı.

Dış haberler baş muhabiri Bel Trew'un Independent TV için hazırladığı Hunted: Kidnapped, blackmailed and tortured for being LGBTQ+ (Avlananlar: LGBTQ+ oldukları için kaçırılan, şantaja uğrayan ve işkence görenler) belgeseli, Nijerya'daki "kito" saldırılarının dünyasını ortaya koydu. LGBTQ+ topluluğu üyeleri, şiddet ve nefretin giderek arttığı bir dönemde, internet üzerinden kandırılıyor, kaçırılıyor, işkence görüyor ve çeteler tarafından gasp ediliyor.

Yardımlar eşi benzeri görülmemiş bir şekilde kesilirken, hayatta kalanlar bir zamanlar kendilerine yardım eden kliniklerin ve barınakların çöküşüyle ​​de mücadele ediyor.

Bu haber, The Independent'ın Küresel Yardımı Yeniden Düşünme projesi kapsamında yazılmıştır.

Independent Türkçe

Daha fazlasını oku

 
 
YAŞAM Sağlık

Alzheimer araştırmasında yeni ipucu: Beyne ulaşamayan bağışıklık hücreleri

Yaşlı bir kadının fotoğrafı (AFP)
Yaşlı bir kadının fotoğrafı (AFP)
TT
TT

Alzheimer araştırmasında yeni ipucu: Beyne ulaşamayan bağışıklık hücreleri

Yaşlı bir kadının fotoğrafı (AFP)
Yaşlı bir kadının fotoğrafı (AFP)

Yeni bir çalışma, Alzheimer'ın tetiklediği kemik iliği hasarının, vücudun bağışıklık sisteminin bu nörodejeneratif hastalıkta neden beyin sağlığını yeniden tesis edemediğini açıklayabileceğini öne sürüyor.

Alzheimer hastalığı üzerine onlarca yıldır yapılan araştırmalar, beyindeki amiloid-beta plakları ve düğümlenmiş tau proteinleri dahil yanlış katlanmış proteinlerin oynadığı role odaklanıyor.

Ancak bu hastalığa bağlı en önemli hasarlardan bazıları, beyinden çok uzakta, süngerimsi kemik iliği dokusunda meydana geliyor olabilir.

Kemik iliği, özelleşmiş bağışıklık hücrelerinin oluşumunda ve hasarlı dokuların iyileştirilmesinde büyük rol oynayan, vücudun kök hücrelerine ev sahipliği yapıyor.

Önceki çalışmalar, kemik iliğinden gelen özel bağışıklık hücrelerinin, Alzheimer patolojisiyle mücadelede beynin yerleşik bağışıklık hücrelerine takviye görevi gördüğüne işaret etmişti.

Fareler üzerinde yapılan önceki araştırmalara göre yerleşik hücreler tükenip amiloid plaklarını verimli bir şekilde temizleme yeteneklerini kaybettiğinde, kemik iliği kaynaklı hücreler iltihaplanmayı azaltabilir ve bilişsel gerilemeyi yavaşlatabilir.

Ancak bunların hangi bağışıklık hücreleri olduğu ve beyne nasıl ulaştıkları belirsizliğini koruyordu.

Nature Neuroscience adlı akademik dergide yayımlanan çalışmada araştırmacılar, "Bu hücrelerin hastalıklı beyne kendiliğinden yönelmesini sınırlayan faktörler belirsizliğini koruyor" diye yazdı.

Bilim insanları, Alzheimer hastalığında işlevi bozulan bağışıklık hücrelerinin monositler olduğunu tespit etti.

Araştırmacılar, "Bu çalışmada hem denek farelerde hem de hastalarda monosit gelişiminin bozulduğunu keşfettik" ifadelerini kullandı.

Araştırmacılar ayrıca Alzheimer hastalığının farelerde kemik iliğinin beyne monosit takviyesi göndermesini sağlayan bağışıklık sistemi alarm sinyalini sekteye uğrattığını buldu.

vfbghnjkı
Kemik iliği kaynaklı hücreler beyne giderek mikroglia rolünü üstlenebilir (Emma Vidal/Stanford Üniversitesi/Eurekalert)

Bilim insanları, sağlıklı farelerde kemik iliği kök hücrelerinin büyük kısmının bağışıklık sistemini uzun vadede yenileme kapasitesine sahip olduğunu tespit etti.

Ancak Alzheimer hastası farelerde bu yeteneğin kaybolduğu görüldü.

Farelerdeki kemik iliği kök hücrelerinin çok daha erken bir aşamada özel hücrelere dönüştüğü ve monosit üreten sürecin belirgin biçimde aksadığı saptandı.

Araştırmacılar, Alzheimer hastalarında da benzer bir durumun gözlemlendiğini belirtiyor.

"Alzheimer hastalarından alınan dolaşımdaki monositlerde benzer bir fenotip tespit edildi" diye yazdılar.

Bilim insanları, hedefe yönelik tedaviyle monosit üretiminin temelindeki kemik iliği sürecini düzelttiğinde, bunun "hastalık patolojisini hafiflettiğini" gördüler.

Bilim insanları, bu duruma "monosit kökenli makrofajların beyne yöneliminin artmasının" eşlik ettiğini kaydetti.

Araştırmacılar, Alzheimer hastalarında kök hücrelerin kendi kendini yenileme kapasitesinin erken tükendiğini ve bunun kan sisteminde hızlanmış yaşlanma belirtileri gösterdiğini düşünüyor.

Bu bulgular, Alzheimer'ın yalnızca beyinle sınırlı bir hastalık değil, tüm vücudu etkileyen sistemik bir rahatsızlık olduğunu kanıtlayan ve giderek artan sayıdaki güncel çalışmalara bir yenisini daha ekliyor.

Bununla birlikte araştırma büyük ölçüde farelerde yürütüldüğü için bilim insanları, bulguların insanlar için tedavilere dönüştürülebilmesi adına daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğu uyarısında bulunuyor.

Independent Türkçe

YAŞAM Sağlık

Sadece lezzet için değil... Beklediğinizden daha fazla protein içeren 5 sos ve çeşni

Öğünlere kolayca eklenebilen protein açısından zengin sos ve çeşniler (Pexels)
Öğünlere kolayca eklenebilen protein açısından zengin sos ve çeşniler (Pexels)
TT
TT

Sadece lezzet için değil... Beklediğinizden daha fazla protein içeren 5 sos ve çeşni

Öğünlere kolayca eklenebilen protein açısından zengin sos ve çeşniler (Pexels)
Öğünlere kolayca eklenebilen protein açısından zengin sos ve çeşniler (Pexels)

Soslar ve yemeklere eklenen malzemeler yalnızca öğünlere farklı bir lezzet katmanın yolu gibi görünebilir. Ancak özellikle nohut, Yunan yoğurdu ve tahin gibi malzemeler tercih edildiğinde ekstra protein ve besin öğeleri de sağlayabilir. Kasları desteklemek ve tokluk hissini artırmak için yeterli protein alımına yönelik ilginin arttığı günümüzde bazı günlük sos ve çeşniler, göründüğünden daha önemli bir rol oynayabilir.

Şarku’l Avsat’ın Verywell Health’ten aktardığı habere göre öğünlere kolayca eklenebilen protein açısından zengin bazı sos ve çeşniler ele alındı. Haberde ayrıca şeker, sodyum ve doymuş yağ oranı daha düşük seçeneklerin tercih edilmesine yönelik önerilere yer verildi.

1. Humus

Esas olarak nohut ve tahinden yapılan bu kremamsı karışım, bitkisel protein, lif ve sağlıklı doymamış yağları bir arada sunuyor. Bu besin öğeleri, öğünlerin daha uzun süre tok tutmasına yardımcı olabilir.

Yarım su bardağı humus, marka ve tarife bağlı olarak 6 grama kadar protein içeriyor. Ayrıca iyi miktarda lif sağlıyor. Araştırmalar, bu bileşimin sayesinde humusun düzenli olarak atıştırmalık şeklinde tüketilmesinin iştahı azaltmaya ve kilo kontrolünü desteklemeye yardımcı olabileceğine işaret ediyor.

2. Yunan yoğurdu

İster cacık benzeri tzatziki sosunda ister Yunan yoğurduyla hazırlanan ranch sosunda, kişniş-limon sosunda veya kremalı dereotu sosunda kullanılsın ya da doğrudan tacoların üzerine eklensin Yunan yoğurdu, yüksek miktarda doymuş yağ eklemeden protein alımını artırmanın en kolay yollarından biri.

Sade ve yağsız Yunan yoğurdu, ekşi krema veya mayonez gibi malzemelere alternatif olarak sıklıkla kullanılıyor. Yaklaşık 170 gramlık bir porsiyonu 16 ila 20 gram protein içeriyor. Bu miktar, geleneksel yoğurdun sağladığından daha fazla.

Bazı daha az besleyici alternatiflerin aksine Yunan yoğurdu, bağırsak sağlığını destekleyebilen kalsiyum ve probiyotikler de sağlıyor.

3. Besin mayası

Besin mayası, süt ürünü içermeyen bir çeşni türü. B vitaminleri ve protein gibi besin öğeleri içeriyor. Aktif olmayan bir maya türü olan besin mayası, yemeklerin üzerine serpilerek peyniri andıran bir tat verebilir veya protein açısından zengin ve yoğun bir lezzet elde etmek amacıyla soslara eklenebilir.

Besin mayası, diğer çeşni malzemelerine kıyasla nispeten yüksek protein içeriği nedeniyle sıkça öneriliyor. Bir yemek kaşığında yaklaşık 3 ila 5 gram protein bulunuyor. Bu miktar markaya göre biraz değişebiliyor.

Uzmanlar, besin mayasının patlamış mısır ve avokadolu tosttan yumurta ve fırında kızartılmış sebzelere, makarna, çorba ve salatalara kadar farklı yiyeceklerle birlikte denenmesini öneriyor.

4. Tahin

Öğütülmüş susam tohumlarından yapılan bir ezme veya sos olan tahin, protein ve besin öğeleri açısından zengin ve evde bulundurulabilecek seçeneklerden biri.

Tahin, Akdeniz ve Orta Doğu mutfaklarının temel malzemeleri arasında yer alıyor. Salata soslarında, marinelerde, soslarda ve dip soslarda kullanılıyor. Bir yemek kaşığı tahin yaklaşık 2,5 ila 3 gram protein sağlıyor.

Diğer bazı seçenekler kadar yüksek protein içermese de tahin, geleneksel salata sosları gibi bazı alternatiflerden daha fazla protein içeriyor. Ayrıca sağlıklı yağlar, kalsiyum, demir ve magnezyum sağlıyor.

5. Kuruyemiş ezmeleri

Birçok kişi fıstık ezmesi ve diğer kuruyemiş ezmelerini kahvaltıya uygun birer ek malzeme olarak görse de bu ürünler şaşırtıcı biçimde tuzlu sosların temel malzemesi olarak da kullanılabilir.

İki yemek kaşığı fıstık ezmesi yaklaşık 7 gram protein sağlıyor. Kuruyemiş ezmeleri bu iyi miktardaki bitkisel proteinin yanı sıra kalp sağlığı açısından faydalı doymamış yağlar, magnezyum ve E vitamini de içeriyor.

YAŞAM Sağlık

Kahve mi portakal suyu mu? Sabah tercihiniz sağlığınızı etkileyebilir

Portakal suyu ve kahve, içerik ve besin öğelerine bağlı olarak sağlığı farklı şekillerde etkiliyor (Pixabay)
Portakal suyu ve kahve, içerik ve besin öğelerine bağlı olarak sağlığı farklı şekillerde etkiliyor (Pixabay)
TT
TT

Kahve mi portakal suyu mu? Sabah tercihiniz sağlığınızı etkileyebilir

Portakal suyu ve kahve, içerik ve besin öğelerine bağlı olarak sağlığı farklı şekillerde etkiliyor (Pixabay)
Portakal suyu ve kahve, içerik ve besin öğelerine bağlı olarak sağlığı farklı şekillerde etkiliyor (Pixabay)

Güne hangi içecekle başladığınızı seçmek yalnızca kişisel bir tercih gibi görünebilir. Ancak sabah saatlerinde tükettiğiniz içecek enerji ve konsantrasyon seviyelerini etkileyebileceği gibi uzun vadede sağlığınız üzerinde de etkili olabilir. Kimileri güne enerjik başlamak için bir fincan kahveyi tercih ederken kimileri içerdiği vitamin ve mineraller nedeniyle portakal suyunu seçiyor.

Portakal suyu ve kahvenin her ikisi de çeşitli sağlık faydaları sunuyor. Ancak etkileri içerdikleri bileşenlere ve vücudun ihtiyaçlarına göre değişiyor. Portakal suyu bazı vitamin ve mineraller açısından daha zenginken kahve enerji artışı sağlıyor ve aynı zamanda antioksidanlar içeriyor.

Portakal suyu ve kahve nasıl karşılaştırılır?

Portakal suyu ve kahvenin her biri içerdiği farklı besin öğeleri ve bileşiklere bağlı olarak sağlığı farklı şekillerde etkileyebilir.

Portakal suyunun sağlık faydaları

Portakal suyu, özellikle zengin bir C vitamini kaynağı olmasıyla biliniyor. Bir fincan (100 gram) taze ve posasız portakal suyu 30,5 miligram C vitamini içeriyor. Bu miktar yetişkinler için önerilen günlük alımın yaklaşık üçte birine denk geliyor.

C vitamini vücutta çok sayıda hayati görev üstleniyor. Bunların başlıcaları şöyle:

Antioksidan etkisi: Antioksidanlar hücrelere zarar veren ve kanser ile kalp hastalıkları gibi kronik hastalıkların gelişimine katkıda bulunabilen serbest radikalleri etkisiz hale getiriyor.

Bağışıklığı destekliyor: C vitamini bağışıklık hücrelerinin işlevlerini destekliyor. Araştırmalar, koruyucu amaçla C vitamini tüketmenin soğuk algınlığının süresini kısaltmaya ve belirtilerini hafifletmeye yardımcı olabileceğini gösteriyor.

Yara iyileşmesine katkı sağlıyor: C vitamini, dokuların yapısı ve yaraların iyileşmesi için gerekli bir protein olan kolajenin üretiminde temel rol oynuyor.

Metabolizmaya katkı sağlıyor: C vitamini, yağların enerjiye dönüştürülmesine yardımcı olan bir amino asit olan L-karnitinin üretiminde de görev alıyor.

Portakal suyu aynı zamanda iyi bir potasyum kaynağı olabilir. Bir porsiyon portakal suyu 183 miligram potasyum içeriyor. Bu mineralin böbrekler, kalp ve kaslar üzerindeki etkisi nedeniyle çeşitli sağlık faydalarıyla ilişkilendiriliyor:

Tansiyonun düşürülmesine yardımcı olarak koroner arter hastalığı, inme ve diğer kalp-damar hastalıkları riskini azaltabilir.

Böbrek taşı oluşma riskini azaltabilir.

Kemik sağlığını, gelişimini ve güçlenmesini destekleyebilir.

Taze sıkılmış portakal suyu veya yüzde 100 doğal portakal suyu ayrıca polifenol bileşikleri içeriyor. Araştırmacılar, bu tür meyve suyunda bulunan polifenollerin iltihaplanma belirtilerini azalttığını ortaya koydu.

Kahvenin sağlık faydaları

Kahve sabahları enerji vermesiyle tanınsa da faydaları yalnızca enerji ve uyanıklığı artırmakla sınırlı değil. Bu içeceğin başka sağlık faydalarıyla da ilişkili olduğu belirtiliyor.

Uyarıcı etkisi: Kafein beyindeki bazı reseptörleri baskılayarak uyanıklık, dikkat, zihinsel performans, konsantrasyon ve motor koordinasyonun desteklenmesine yardımcı oluyor. Bir porsiyon yani yaklaşık 8 ons (1 fincan) demlenmiş kahve 94,8 miligram kafein içeriyor.

Tip 2 diyabet riskini azaltabilir: Kahvede bulunan polifenol bileşikleri iltihaplanmayı azaltıyor ve antioksidan görevi görüyor. Bu durum tip 2 diyabet ve obezite gibi bununla ilişkili rahatsızlıklara karşı korunmaya yardımcı olabilir.

Nörodejeneratif hastalık riskini azaltabilir: Çok sayıda araştırma, ölçülü kahve tüketiminin Alzheimer, Parkinson ve demans gibi beyni etkileyen hastalıkların daha düşük görülme riskiyle ilişkili olduğunu ortaya koydu.

Kalbi koruyabilir: Kahvenin metabolizma üzerindeki etkileri, tip 2 diyabet ve buna bağlı hastalıkların azaltılmasındaki rolü nedeniyle düzenli kahve tüketimi daha düşük kalp-damar hastalığı riskiyle ilişkilendiriliyor.

Kanser riskini azaltabilir: Araştırmacılar düzenli kahve tüketimi ile bazı kanser türlerinin daha düşük görülme riski arasında da bağlantı bulunduğunu belirtiyor. Ancak bu etkinin doğrulanması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

Ölüm riskini azaltabilir: Araştırmalar, düzenli ve ölçülü kahve tüketiminin tüm nedenlere bağlı ölüm riskinin daha düşük olmasıyla ilişkili olduğunu gösteriyor.

Portakal suyu ile kahve arasında nasıl seçim yapılmalı?

Hangi içeceğe öncelik verilmesi gerektiği kişinin sağlık hedeflerine ve mevcut sağlık durumuna bağlı. Her iki içecek de aynı faydaları sunmuyor ve ihtiyaçlara göre biri diğerinden daha uygun olabilir.

Vitamin ve mineraller açısından: Portakal suyu kahveden daha fazla miktarda vitamin ve mineral sağlıyor. Yüksek C vitamini içeriği ve antioksidan özellikleri nedeniyle soğuk algınlığı belirtileri görüldüğünde veya hastalıklara karşı korunmaya yardımcı olması amacıyla tercih edilebilir.

Kan şekerinde hızlı yükselme istenmiyorsa: Portakal suyunu tek başına içmek yerine yemekle birlikte veya yemekten sonra tüketmek daha uygun olabilir. Çünkü içerdiği şeker kan şekerinin hızlı yükselmesine neden olabilir.

Ayrıca yüksek miktarda şeker tüketimi kilo alımına katkıda bulunabileceğinden kilo vermeye çalışanlar açısından portakal suyu daha az uygun bir seçenek olabilir.

Enerji için: Kahveyi ölçülü tüketmek sabah saatlerinde enerji ve konsantrasyonun artırılmasına yardımcı olabilir. Ancak alınan kafein miktarına dikkat etmek gerekiyor. Öğleden sonra veya akşam saatlerinde kahve içmek uykuyu bozabilir ve bu durum sağlığı olumsuz etkileyebilir.

Bunun yanı sıra aşırı kahve tüketimi şu belirtilere yol açabilir:

* Kalp çarpıntısı veya düzensiz kalp atışı

* Kaygı ve sinirsel gerginlik

* Yüksek tansiyon

* Baş ağrısı

* Titreme ve sarsılma