Geçtiğimiz hafta sonu İspanya'ya bağlı Kuzey Afrika'daki Sebte (Ceuta) yerleşiminde yaşananlar, sıradan bir düzensiz göç olayı olmaktan çok uzaktı. Fas topraklarının kuzeyinde yer alan küçük İspanyol yerleşimine Faslı ve Afrikalı yaklaşık 60 bin kişinin yoğun dalgalar hâlinde ulaşmaya çalışması, Fas-İspanya hattındaki düzensiz göç tarihinde benzeri görülmemiş bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Fas İçişleri Bakanlığı, olayla ilgili yayımladığı açıklamada Rabat yönetiminin herhangi bir sorumluluğu bulunduğu iddialarını reddetti. Açıklamanın, Kral 6. Muhammed'in tahta çıkış yıl dönümü kutlamalarının yapıldığı güne denk gelmesi ise Fas'taki ekonomik ve sosyal koşullara ilişkin olumsuz bir tablo ortaya koyarken, çok sayıda gencin yasal olmasa bile Avrupa'ya göç etme arzusunu ve bunun risklerini göze aldığını da gözler önüne serdi. İspanyol makamlarına göre iki gün süren olaylarda 72 kişi hayatını kaybetti.
İspanyol güvenlik güçleri, on binlerce kişinin ani akını karşısında hazırlıksız yakalandı. Resmî verilere göre yalnızca Sebte'ye yönelen göçmen sayısı, 2025 yılı boyunca İspanya'ya yasa dışı yollarla giren toplam 36 bin 775 kişiyi en az 15 bin kişi aştı.
Sorumlu kim?
İspanya, askeri ve güvenlik güçlerinin bölgeye takviye edilmesiyle durumu kısa sürede kontrol altına aldı. Sınırı geçenlerin büyük bölümü geldikleri hızla Fas tarafına geri gönderildi.
Ancak bu denli büyük bir göç dalgasının gerçek nedeni henüz netlik kazanmış değil.
Olası senaryolardan biri, bunun Rabat'ın İspanya'ya yönelik siyasi baskısı olduğu yönünde. Bu iddia, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'in 20 Temmuz'da Cezayir'e gerçekleştirdiği resmî ziyaret ve Madrid'in Batı Sahra konusunda Fas'ın planını desteklemesinin ardından Cezayir ile ilişkileri yeniden geliştirme çabalarıyla ilişkilendiriliyor.
Bir başka ihtimal ise İngiltere ile Avrupa Birliği arasında 15 Temmuz'da yürürlüğe giren anlaşma sonrasında Cebelitarık ile Fas arasındaki deniz hattının kaldırılması.
Anlaşmayla birlikte Cebelitarık ile İspanya arasındaki fiziksel sınırlar kaldırıldı ve İngiliz toprağı fiilen Schengen serbest dolaşım sistemine dâhil oldu.
Rabat yönetimi ise bu düzenlemenin Cebelitarık'ta yaşayan ve Fas ile bağlarını sürdürmek isteyen Fas vatandaşlarının çıkarlarını olumsuz etkilediğini savunuyor.
Bir diğer önemli unsur ise İspanya Yüksek Mahkemesi'nin kararı oldu. Mahkeme, İspanya topraklarına herhangi bir fiziksel engeli aşmadan ulaşan kişilerin derhâl sınır dışı edilemeyeceğine hükmetti.
Bu kararın pratik sonucu, deniz yoluyla Sebte kıyılarına ulaşan kişilerin anında geri gönderilememesi oldu. Bu nedenle binlerce kişi Sebte'ye ulaşmak için denize atlayarak yüzmeyi tercih etti.
Fas İçişleri Bakanlığı da pazar günü yayımladığı açıklamada bu hukuki boşluğa dikkat çekerek, sosyal medyada yayılan yanıltıcı bilgiler, insan kaçakçılığı şebekeleri ve hukuki düzenlemelerin yanlış yorumlanmasının krizi büyüten faktörler olduğunu belirtti.
İspanya ise bu boşluğa hızla müdahale ederek Sebte kıyılarına denizden serbest erişimi engelleyecek fiziksel bariyerler inşa etmeye başladı.
Avrupa'daki ayrışmayı derinleştirdi
Sebte'deki göç dalgasının siyasi etkileri Avrupa sınırlarını da aştı.
ABD ve İsrail başta olmak üzere bazı Avrupa dışı aktörler, Gazze ve Batı Şeria'daki İsrail politikalarına yönelik sert eleştirileriyle tanınan ve ABD Başkanı Donald Trump'ın İran politikasını da eleştiren Pedro Sanchez hükümetini hedef almak için krizi kullandı. Ancak gelişmelerden en fazla etkilenen taraf Avrupa Birliği oldu.
Sebte'ye yönelen on binlerce kişinin görüntüleri, Avrupalılara 2015 ve 2016 yıllarında Suriye başta olmak üzere savaş bölgelerinden gelen yüz binlerce sığınmacının Avrupa sınırlarına ulaştığı dönemi hatırlattı.
İspanya hükümetinin kısa süre önce belirli kriterler çerçevesinde 500 bin düzensiz göçmene yasal statü tanıma kararı zaten Avrupa'daki sağ hükümetlerin sert tepkisini çekmişti. Muhalif çevreler bu kararı "Avrupa'ya davetiye" olarak nitelendiriyordu.
Sebte olayları bu eleştirileri daha da artırdı.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, İspanya'nın geçici olarak Schengen Bölgesi'nden çıkarılmasını talep eden kampanyaya öncülük etti. Danimarka ve Finlandiya da bu girişime destek verdi.
İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, "Geçici askıya alma gerekli bir seçenektir. Sebte'deki göç krizi bize Avrupa Birliği dış sınırlarının korunmasının ortak bir sorumluluk olduğunu yeniden hatırlattı." dedi.
İtalya ayrıca İspanya'dan gelen hava ve deniz ulaşımına yönelik bir aylık ek sınır kontrolleri uygulamaya başladı.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen de Schengen'in askıya alınması dâhil tüm seçeneklerin değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Bu yaklaşımı Finlandiya, Çekya ve İsveç de destekliyor.
İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ile Göç Bakanı Johan Forssell ise pazar günü yayımladıkları ortak açıklamada, "İspanya'nın sorumsuz göç politikası artık Avrupa Birliği içindeki serbest dolaşımı tehdit ediyor. İsveç, İspanya üzerinden geçerek Kuzey Avrupa'ya ulaşmaya çalışan göçmenleri kabul etmeyecektir." ifadelerini kullandı.
Gözler salı günkü toplantıda
Krizin ilk sonucu, Avrupa Birliği içindeki görüş ayrılıklarının açık biçimde ortaya çıkması oldu.
İtalya ve Danimarka öncülüğünde 22 AB ülkesi, içişleri bakanlarının salı günü video konferans yöntemiyle olağanüstü toplanmasını talep eden ortak mektuba imza attı.
Fransa, Portekiz ve Lüksemburg ise Madrid'e destek verilmesi gerektiğini savunarak mektuba katılmadı.
Ortak mektupta, AB'nin dış sınırlarının güçlendirilmesi, düzensiz göçle mücadele edilmesi, insan kaçakçılığı ağlarının çökertilmesi, geri gönderme mekanizmalarının daha etkin hâle getirilmesi ve yasa dışı göçü teşvik eden tüm unsurların ortadan kaldırılması çağrısı yapıldı.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de gelişmeler üzerine İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'e gönderdiği mesajda, Avrupa Birliği'nin dış sınırlarının korunması konusunda ortak bir Avrupa yaklaşımının oluşturulması gerektiğini belirtti.
Von der Leyen, salı günü yapılacak toplantının düzensiz göç konusunda ortak bir Avrupa çözümüne zemin hazırlamasını umut etti.
