Suudi Arabistan Başbakanı ve Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron arasındaki özel ilişkiyi vurgulamaya ihtiyaç varsa, Macron’un konuğuna hazırladığı sıcak karşılama, 2017’de Fransa Cumhurbaşkanı’nın Suudi Arabistan’a gerçekleştirdiği ilk resmi ziyaretle başlayan ilişkilerin güçlü bir yansıması olarak öne çıkıyor. O tarihten bu yana iki lider arasındaki görüşmeler düzenli şekilde devam etti.
Macron dün Paris’teki Elysee Sarayı’nda, Fransa’ya devlet ziyareti gerçekleştiren Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ı kabul etti.
Veliaht Prens Muhammed bin Selman dün Paris’teki Les Invalides’i de ziyaret etti. Muhammed bin Selman’ın konvoyunun Onur Avlusu’na ulaşmasının ardından resmi karşılama töreni düzenlenirken, Veliaht Prens’i Fransa Başbakanı Sebastien Lecornu karşıladı.
Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın ziyareti dolayısıyla Fransız Cumhuriyet Muhafızları’na bağlı süvari birlikleri ile gösteri motosikletlerinden oluşan ekip kendisine eşlik ederek karşılama törenine katıldı. Törende daha sonra Suudi Arabistan’ın kraliyet marşı ile Fransa’nın ulusal marşı çalındı.
Muhammed bin Selman dün akşam Elysee Sarayı’nda düzenlenen devlet yemeğine katıldı. Veliaht Prens’i saraya gelişinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron karşıladı.
Bölgesel dosyalar konusunda anlaşma
Ziyaret, gerek İran dosyası gerekse Gazze, Batı Şeria, Lübnan, Suriye, Kızıldeniz ve Yemen’deki gelişmeler açısından bölgedeki gerilimin son derece yüksek olduğu bir döneme denk geliyor. Fransa Cumhurbaşkanlığı kaynakları, İran konusunda ‘hiç kimsenin bu durumdan nasıl çıkılacağına ilişkin bir öngörüsünün bulunmadığını’ belirtiyor. Söz konusu başlıkların tamamı yalnızca bölge açısından değil, dünya genelinde de ciddi riskler barındırıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğinin büyük ölçüde aksaması ile Babu’l Mendeb ve Kızıldeniz’e yönelik tehditler, küresel deniz taşımacılığı açısından önemli endişelere yol açıyor.
Fransız kaynaklar, Şarku’l Avsat’a yaptıkları açıklamada, Paris’in ‘bölgesel meselelerle başa çıkabilmek için Riyad’la iş birliğine büyük önem verdiğini’ belirtti. Bunun en belirgin göstergelerinden biri, Fransa ve Suudi Arabistan’ın Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde, İsrail’in yerleşim politikalarının neredeyse ortadan kaldırma noktasına getirdiği ‘iki devletli çözümü’ yeniden canlandırmak amacıyla ortaklaşa yürüttüğü girişim oldu.
Körfez’den Akdeniz kıyılarına uzanan Ortadoğu tablosu, yakın geleceğe ilişkin beklentiler açısından dahi belirsizliğin hâkim olduğunu gösterirken, Suudi Arabistan’ın başlattığı iki temel girişim öne çıkıyor. Bunların ilki, Pakistan ve Türkiye ile ortak savunma anlaşmasının imzalanması, ikincisi ise Kızıldeniz ve Babu’l Mendeb Boğazı’nda güvenli seyrüsefer özgürlüğünü güvence altına almak amacıyla deniz ittifakı kurulması.
Fransız değerlendirmesine göre bu iki girişim, bölgede ‘yeni dengelerin oluşturulması’ çerçevesinde değerlendiriliyor. Enerji krizinin derinleşmesi de şüphesiz Paris başta olmak üzere uluslararası başkentleri güvenilir enerji kaynakları arayışına itiyor. Suudi Arabistan ise petrol piyasasındaki konumu sayesinde bu arayışta güvenli bir liman olarak öne çıkıyor.
Bu, Elysee Sarayı tarafından ziyaretle ilgili olarak İngilizce yayımlanan 12 maddelik ortak bildiride yer aldı. Bildirinin ilk maddesinde, Veliaht Prens Muhammed bin Selman ve Macron, iki ülke arasında artık ‘stratejik ortaklık’ düzeyine ulaşan ilişkileri geliştirme konusundaki ‘kararlılıklarını’ teyit etti. Liderler ayrıca, 1926’da başlayan siyasi ilişkilerin tesis edilmesinin 100. yıl dönümü vesilesiyle iki ülke arasındaki ilişkilerin ‘tarihsel derinliğine’ dikkat çekti.
Aynı çerçevede taraflar, ortaklık anlaşmasının ‘iki ülke arasındaki dostluk, güven ve karşılıklı saygıya yeni bir ivme kazandırmasını, ortak çıkarlarına ve dünyanın yanı sıra Ortadoğu’nun karşı karşıya bulunduğu sorunlara yanıt vermesini’ sağlayacağı yönündeki ‘ortak hedeflerini’ dile getirdi. Bu nedenle ziyaretin Riyad ile Paris arasındaki ilişkilerde yeni bir sayfa açtığı söylenebilir.
Bu yaklaşımın bir yansıması olarak iki taraf, Ortaklık Konseyi toplantısı vesilesiyle ‘tüm alanlarda iş birliği bağlarını güçlendirmeyi amaçlayan’ yeni girişimler başlattı.
Bölgesel krizler
Bölgedeki krizler konusunda ise taraflar, ‘devletlerin egemenliği, uluslararası hukuka saygı, çatışmalar ve güvenlik tehditlerine siyasi ve diplomatik çözümler bulunması’ temelinde Ortadoğu’da istikrarın sağlanmasına yönelik ‘ortak vizyonlarını’ yineledi.
Bu ilke İran konusunda da geçerliliğini koruyor. Taraflar, ‘daha fazla tırmanmanın önüne geçmek ve bölgesel güvenliği sağlamak için müzakere edilmiş bir çözüme ulaşılması gerektiğini’ vurgularken, İran’ın nükleer programının barışçıl niteliğini güvence altına alacak diplomatik çözüme yönelik uzun süredir devam eden güçlü bağlılıklarını da yineledi. Ayrıca İran’a, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile tam iş birliğine yeniden başlaması çağrısında bulundu.
Buna karşılık ortak bildiride, Hürmüz Boğazı’ndaki saldırılar ile su yollarının bombalanmasına yönelik tehditler kınandı. Bildiride ayrıca, deniz ulaşımının herhangi bir ücret veya kısıtlama olmaksızın serbestçe yapılmasının güvence altına alınması gerektiği vurgulandı. Bu tutumun uluslararası toplumun ortak görüşünü yansıttığı belirtildi.
Filistin meselesinde ise bildiri, Hamas’ın silahsızlandırılmasına ilişkin anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, anlaşmanın uygulanması ve kalıcı bir ateşkes için gerekli koşulların oluşturulması gerektiğini vurguladı. Taraflar ayrıca İsrail’in planları karşısında ‘Filistin topraklarının bütünlüğünün korunmasının’ önemine dikkat çekti; yerleşim politikasına ve yerleşimci şiddetine son verilmesi gerektiğini belirtti ve Filistin devletinin kurulmasına yönelik New York gündemine bağlılıklarını yineledi.
Lübnan dosyasına ilişkin olarak ise bildiride, Paris ve Riyad’ın ‘Lübnan’daki anlaşmazlığa nihai bir çözüm bulunması yönündeki çabalarını yoğunlaştırma’ konusunda mutabık kaldığı belirtildi. Bu çözümün Lübnan devletinin ve kurumlarının güçlendirilmesini, ülkenin egemenliği ile toprak bütünlüğünün korunmasını ve cumhurbaşkanı ile hükümetin attığı adımların desteklenmesini kapsaması gerektiği vurgulandı.
Paris’in 17 Eylül’de askeri bir toplantı düzenlenmesi çağrısında bulunduğu bir dönemde yayımlanan bildiride, ‘iki tarafın Lübnan Silahlı Kuvvetleri’ni destekleme taahhüdü’ ifade edildi. Ayrıca BM Güvenlik Konseyi’nin 1701 sayılı kararının tamamen uygulanması ve ‘devlet dışı tüm silahlı grupların silahsızlandırılması sürecinin başarıyla tamamlanması’ gerektiği belirtildi. Taraflar ayrıca İsrail’in Lübnan topraklarının tamamından çekilmesinin zorunlu olduğunu vurguladı.
Yemen konusunda ise ‘Fransız tarafı, Suudi Arabistan’la tam dayanışma içinde olduğunu ve Krallığa yönelik her türlü saldırıyı reddettiğini’ belirtti. Ayrıca Yemen Başkanlık Konseyi’ne ve BM’nin çabalarına verilen destek yeniden teyit edildi.
Sudan konusunda bildiride krizin sona erdirilmesi ve dış müdahalenin durdurulması çağrısı yapıldı. Taraflar ayrıca ‘Suriye’nin birliği, istikrarı ve yeniden toparlanmasına bağlılıklarını’ teyit ederken, Suudi Arabistan-Suriye-Fransa İş Konseyi’nin kurulmasını memnuniyetle karşıladı.
Savunma iş birliğinin güçlendirilmesi
Beklendiği üzere taraflar, savunma alanındaki iş birliğini sürdürme ve eğitim ile silahlanma alanlarında bu iş birliğini güçlendirme konusunda mutabık kaldı. İki ülke ayrıca ekonomik ve ticari ilişkilerinin güçlü niteliğine dikkat çekti.
Dünya genelinde endişe yaratan enerji dosyasına ilişkin olarak ise ‘küresel enerji piyasalarının istikrarının, arz güvenliğinin ve deniz ulaşım yollarının korunmasının önemini’ vurgulayan taraflar, Suudi Arabistan’ın tedarik zincirlerinin dayanıklılığını ve enerji kaynaklarının sürdürülebilirliğini güçlendirme yönündeki rolü ve çabalarını takdir etti. Taraflar ayrıca petrol, petrokimya ve sürdürülebilir elektrik üretimi gibi alanlarda stratejik iş birliğini geliştirme konusunda anlaşmaya vardı.
Beklendiği üzere bildiride, ‘iki ülkenin finans, sigorta ve finansman kuruluşları arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesinin ve ekonomik ilişkiler ile karşılıklı yatırımların artırılmasının önemine’ de vurgu yapıldı.
Fransa’nın özellikle enerji, su yönetimi, ulaştırma ve lojistik sektörlerinde Suudi Arabistan’da önemli bir yatırımcı konumuna gelmesi nedeniyle iki ülke, ekonomik ilişkilerini ve karşılıklı yatırımlarını daha da geliştirme konusunda anlaşmaya vardı. Bu kapsamda, Qiddiya Yatırım Şirketi’nin Fransa’daki Ile-de-France bölgesinin Cergy-Pontoise kentinde üç eğlence tesisi kurulmasını öngören projesine özellikle dikkat çekildi. Projenin toplam yatırım tutarının 6 milyar euroya ulaşması bekleniyor.
Bildiride, el-Ula konusunda Suudi Arabistan ile Fransa arasındaki ortaklığın 2035 yılına kadar uzatılmasına karar verildiği belirtildi. Ayrıca iki ülke arasındaki iş birliğinin ulaştığı olgunluğu yansıtacak ve el-Ula’nın 21. yüzyılın önde gelen kültürel ve tarihi miras destinasyonlarından biri olarak sunduğu fırsatlara dayanan gelişmiş bir çerçeve oluşturulması konusunda çalışma yürütüleceği kaydedildi.
Taraflar ayrıca ‘kültür, gençlik ve spor alanlarında iş birliği ve ortaklıklarını sürdürme taahhütlerini’ yineledi ve iki ülke arasında ortak program ve faaliyetlerin geliştirilmesi konusunda mutabık kaldı. Fransa’nın Riyad’da düzenlenecek uluslararası sergiye katılımını da memnuniyetle karşılayan taraflar, Suudi Arabistan açısından ‘tarihi bir etkinlik’ niteliğindeki bu organizasyonun Fransa-Suudi Arabistan ilişkilerinde önemli bir dönüm noktası haline getirilmesi ve her iki taraftan ilgili kurumların sürece dahil edilmesi konusunda anlaşmaya vardı.
