Hanan Azizi
İran basını, ABD’nin -30 Eylül’de tamamlanan- Irak’tan çekilmesini ele aldı. Çoğunluğu muhafazakâr ve sert çizgide yayın yapan medya kuruluşları, bunun bir çekilme olmadığını, ‘Irak’taki nüfuzunu henüz sona erdirmemiş olan ABD’nin kovulması ve yenilgisi’ anlamına geldiğini savundu. Reformcu ve ılımlı basın ise çekilmenin, Irak ve bölgenin güvenlik düzeninde önemli bir gelişme olarak değerlendirilen sonuçlarına odaklandı.
Bu durum Washington’ın Irak’taki güvenlik denkleminden tamamen çekildiği anlamına gelmekten ziyade, ülkedeki varlığının biçimini değiştirmesiyle bağlantılı. İran’ın ILNA haber ajansına göre ABD, güçlerini askeri üslerde konuşlandırmaya devam etmek yerine istihbarat ve gözetim kapasitesini korumaya ve bölgede hızlı müdahale imkânını sürdürmeye yöneliyor.
Bağdat, 30 Eylül’den sonra siyasi ve güvenlik dengelerini nasıl yönetecek?
Bu soruyu reformist çizgideki Ebtekar gazetesi, 30 Eylül tarihli sayısında ‘ABD güçlerinin Irak’tan çekilmesinin ertesi günü’ başlıklı bir haber-analizde ele aldı. Gazeteye göre 30 Eylül sonrasında Irak ile ABD arasındaki güvenlik ilişkilerinin biçimi, güçlerin doğrudan konuşlandırılmasından istihbarat iş birliğine, eğitim ve askeri teçhizat alımına dayalı bir yapıya dönüşecek. 30 Eylül sonrasında asıl önemli soru ‘ABD Irak’tan nasıl çekildi?’ değil, ‘Irak yabancı askeri varlığı olmadan güvenliğini ve siyasi dengelerini nasıl yönetmek istiyor?’ olacak.
Irak deneyimi, yabancı güçlerin çekilmesinin tek başına istikrarı garanti etmediğini, yabancı güçlerin ülkede konuşlandırılmasının da Bağdat’ın siyasi ve güvenlik alanındaki pek çok sorununu çözmesine yardımcı olmadığını gösterdi. 1 Ekim, farklı bir dönemin başlangıcını oluşturuyor. Irak’ın, yabancı askeri güçlerin doğrudan varlığı olmadan hava savunma sisteminin kapasitesini güçlendirmesi, Erbil ile ilişkilerini yönetmesi, silahlı güçlerin çokluğundan kaynaklanan otorite merkezlerini çözmesi ve bunları devlet bünyesine entegre etmesi gerekiyor. Ayrıca İran, ABD, Arap ülkeleri ve Türkiye ile ilişkilerini, Irak’ın yeniden bölgesel ve uluslararası aktörler arasındaki bir çatışma alanına dönüşmesini engelleyecek şekilde düzenlemesi gerekiyor. 30 Eylül bir son değil; Irak hükümeti açısından yeni bir sınavın başlangıcı. Bu sınav, Bağdat’ın son yirmi yılda yaşanan kriz, savaş ve dış müdahalelerin ardından bunların üstesinden ne ölçüde gelebileceğini ve ülke topraklarının tamamında güvenlik ile egemenliğin kontrolünü eline alıp alamayacağını ortaya koyacak.
30 Eylül bir son değil, Irak hükümeti için yeni bir sınavın başlangıcı. Bu sınav, hükümetin son yirmi yıl boyunca yaşanan krizleri, savaşı ve dış müdahaleyi aşma ve tüm topraklarında güvenliği ve egemenliği sağlama kapasitesini ortaya koyacak.
Tosee İrani gazetesi ise ABD’nin çekilmesinin tek başına DEAŞ’ın geri dönmesinin veya dönmemesinin nedeni olmadığını belirtiyor. Gazeteye göre asıl belirleyici olan, güvenlik meselelerinin nasıl yönetileceği, yerel güçlerin kapasitesi, sınırların kontrolü, karar alma mekanizmasındaki uyum ve uluslararası müttefiklerle istihbarat ve eğitim iş birliğinin sürdürülmesi. Önümüzdeki dönemin başarısı, Bağdat’ın yabancı güçlerin varlığının sona ermesini ulusal egemenliğini pekiştirmeye dönüştürme kapasitesine bağlı olacak.
Aşırılıkçıların söylemlerinde ayrılma değil, sınır dışı etme vurgusu ön plana çıkıyor
İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), 30 Eylül Çarşamba günü yayımladığı açıklamada, “Amerikalıların Irak’tan çıkarılmasının, Batı Asya’nın ABD’nin hegemonyasından kurtarılmasının önünü açtığını” savundu. Açıklamada, “ABD’nin Irak’tan ayrılması müzakereler ve yalvarışlar sonucunda değil, direnen bir halk ile canlarını feda eden ve kırılmaz direniş iradesini ortaya koyan mücahitler sayesinde gerçekleşti. Böylece Irak bağımsız hale geldi” ifadeleri kullanıldı. DMO, bu gelişmenin başta Ebu Mehdi el-Mühendis olmak üzere Iraklı şehitlerin kanlarının intikamını alma yolundaki ilk adım olduğunu belirterek, “İntikam, ABD’nin bölgenin tamamından çıkarılmasıyla tamamlanacak” değerlendirmesinde bulundu. Açıklamada ayrıca ABD’nin Irak’tan çekilmesi “Direniş Ekseni için büyük bir başarı” olarak nitelendirildi.
Açıklamada ayrıca, “direniş grupları ve Irak halkına, ABD ve Irak’ın istikrarını yeniden sarsmak amacıyla planlayabileceği komplolar ve fitnelere karşı uyanık olmaları” çağrısında bulunuldu. DMO Komutanı’nın kıdemli danışmanı Muhammed Rıza Nakdi, ABD’nin 20 yılın ardından Irak’tan aşağılanarak çıkarıldığını söyledi. İslami Şura Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkan Yardımcısı Emir Hayat Mukaddem ise ABD güçlerinin bölgeden çekilmesinin ardından Irak’ta kalıcı güvenliğin sağlanacağını savundu. Mukaddem, ABD’nin DEAŞ’ı silahlandırdığını belirterek, “ABD yönetimi yozlaşmış ve terörizmi destekleyen bir yönetimdir” ifadesini kullandı.
Keyhan gazetesi ise çekilmeyi gösteri niteliğinde bir adım olarak değerlendirdi. Gazete, 1 Ekim tarihli haberinde, “Son Amerikan askerinin ayrılmasının ardından ABD’nin Irak’taki varlığının sona erdiğini düşünmek saflık değil mi?” sorusunu yöneltti. Gazeteye göre bu çekilme bir boşlukta gerçekleşmedi. Washington ile Bağdat, Eylül 2024’te Irak’taki uluslararası DEAŞ karşıtı koalisyonun görevini aşamalı olarak sona erdirme konusunda anlaşmıştı. Dolayısıyla yaşananlar, işgalci bir yabancı gücün ülkeden kovulması değil, Irak’taki hâkim yabancı gücün varlık biçimini değiştirmesi anlamına geliyor. Zira Washington istihbarat ve keşif kapasitesini koruyacak, güvenlik iş birliği de çekilmenin ardından devam edecek.
Gazete ayrıca Irak hükümetinin, İran’a hava ablukası uygulanmasına yönelik ABD planına katıldığını belirterek bunun soru işaretlerine yol açtığını savundu. “Peki Irak hükümeti, ABD’nin dayatmaları olmadan Irak hava sahasını kontrol edebilecek mi?” sorusunu gündeme getirdi.
DEAŞ’ın faaliyetleri konusu yeniden Amerikan medyasının gündemine gelirken, bazı görüşler ABD’nin çekilmesinin ardından Irak’ta istikrarı bozmak amacıyla DEAŞ kartını kullanabileceğini öne sürüyor. Irak hükümeti 30 Eylül’ü Egemenlik Günü ilan etti. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre ancak ulusal egemenlik ile yabancı askerlerin ülkeden ayrılması arasında büyük bir fark bulunuyor. Zira Irak, güvenliği, sınırları, doğal kaynakları, dış politikası ile mali ve ekonomik sistemi konusunda bağımsız kararlar alma konusunda hâlâ yetersiz durumda.
Irak hükümeti, ABD’nin yönlendirmeleri olmadan Irak hava sahasını kontrol edebilir mi?
Bu eksik çekilme, Bağdat ile yapılan bir güvenlik anlaşmasının sonucu olmaktan ziyade İran’ın bölgedeki Amerikan hedeflerine yönelik füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırılarının ardından gerçekleşti. Söz konusu çekilme, askeri varlığın yüksek maliyeti nedeniyle zorunlu hale gelen bir adım niteliğinde ve Irak’ın egemenliğine saygı gösterildiğinin bir işareti değil. Ayrıca ABD, Irak’ın petrol gelirleri üzerindeki kontrolünü hâlâ sürdürüyor.
İran Dini Liderlik Ofisi’ne yakınlığıyla bilinen Sedaye İran gazetesi, haberine ‘Gitmediler, kovuldular’ başlığını attı. Gazete, “ABD, Irak’a saldırarak Batı Asya bölgesine kendi düzenini dayatmak, İsrail için güvenli bir alan oluşturmak ve Filistin meselesini sonsuza kadar ortadan kaldırmak istedi. ABD, Irak modelini İran’a uygulamayı amaçladı ancak sınır tanımayan direniş, Amerikan yayılmacı projesinin karşısında durdu” değerlendirmesinde bulundu.
*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir."
