Brezilya’da görevdeki sol görüşlü Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, muhafazakâr rakibi Flavio Bolsonaro’yu geride bırakarak ülke tarihinde eşi görülmemiş şekilde dördüncü kez cumhurbaşkanı seçildi. Yakında 81 yaşına girecek olan Lula, dün gerçekleştirilen ikinci tur seçimlerini kazandı.
Resmî sonuçlara göre oyların neredeyse tamamının sayılmasıyla Lula yüzde 51,76 oy alırken, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu Flavio Bolsonaro yüzde 48,24’te kaldı.
Brezilya Seçim Kurulu, daha önce Yüksek Mahkeme yargıçlarından birinin ülke genelinde oy verme süresinin iki saat uzatılmasına hükmetmesinin ardından, cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda oy sayımını geçici olarak durdurduğunu açıklamıştı.
Başlangıçta yerel saatle 17.00’de (TSİ 23.00) kapatılması planlanan sandıklar, Yüksek Mahkeme Yargıcı Cristiano Zanin’in Lula’nın seçim kampanyası tarafından yapılan süre uzatımı talebini kabul etmesinin ardından saat 19.00’da kapatıldı. Zanin, kararına gerekçe olarak Bahia eyaletindeki üç kentte yaşanan toplu taşıma sorunlarını gösterdi.
Kamuoyu yoklamalarının son derece çekişmeli bir yarışa işaret etmesi nedeniyle seçim sürecinde gerilim yüksekti. Her iki aday da son dakikada seçim yetkililerine başvurarak belirli eyaletlerde oy verme süresinin iki saat uzatılmasını istedi. Bolsonaro, kötü hava koşullarını gerekçe göstererek üç eyalette ek süre talep ederken, Lula’nın kampanyası seçim günü toplu taşıma hizmetlerinin azaltıldığını öne sürerek dokuz eyalette süre uzatımı istedi.
Çok sayıda Brezilyalı, seçmen kayıtlarının bulunduğu kentlerde oy kullanabilmek için toplu taşımaya bağımlı. Ancak bu seçmenler söz konusu kentlerde artık yaşamıyor olabilir. Lula’nın destekçileri, bu kentlerde toplu taşımaya daha fazla ihtiyaç duyan kesimler arasında yer alıyor. Lula’nın kuzeydoğu Brezilya’daki siyasi kalesi Bahia eyaletinde bir mahkeme, Salvador kentinin otobüs filosunun küçültülmesi talimatını verdiği iddiaları üzerine üst düzey bir ulaşım yetkilisinin tutuklanmasına karar verdi.
Lula gazetecilere yaptığı açıklamada, “Vicdansız bir iş insanı ya da yolsuzluğa bulaşmış, dürüst olmayan bir belediye başkanı oy kullanmalarını engellemeye çalıştı diye hiç kimse oy vermekten vazgeçmemeli” ifadelerini kullandı.
Seçim yarışına yolsuzluk skandalları, ekonomik kaygılar ve ABD’nin müdahalesine ilişkin suçlamalar damga vurdu. Washington yönetimi ise bu suçlamaları reddediyor. Seçim kampanyası, Jair Bolsonaro’nun 2022 yılında darbe planlamak suçlamasıyla 2025’te mahkûm edilmesinin sonuçlarından da etkilendi. Flavio Bolsonaro, seçimi kazanması hâlinde babasını serbest bırakma sözü verdi.
ABD Başkanı Donald Trump, davayı “hedef gösterme kampanyası” olarak nitelendirdi. Trump yönetimi, Jair Bolsonaro’nun yargılanmasıyla açıkça ilişkilendirilen bir kararla 2025 yılında Brezilya’ya yüzde 50 gümrük vergisi uyguladı. Bu önlemlerin bir kısmı daha sonra hafifletilse de Trump, bu yıl Brezilya’ya yeni gümrük vergileri getirdi ve kararını adaletsiz ticaret uygulamalarıyla gerekçelendirdi.
Lula, Trump yönetiminin Bolsonaro ailesiyle yakınlaşmasını seçimleri etkileme girişimlerinin bir parçası olarak değerlendirdi. Gümrük vergilerini ve diğer cezalandırıcı önlemleri eleştiren Lula, bunları bir güç gösterisi olarak nitelendirdi.
Ekonomi cephesinde ise Lula, hayat pahalılığı ve hane halkı borçlarının artması nedeniyle zorlanan seçmenlerin desteğini kazanmakta güçlük çekti. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre eşitsizlik ve işsizlik oranlarında gerileme yaşanmasına rağmen geçim sıkıntısı önemli bir sorun olmayı sürdürüyor. Suç örgütlerinin yaygın şiddet eylemleri de seçmenlerin başlıca endişeleri arasında yer alıyor.
Bolsonaro ise hayat pahalılığına ilişkin kaygılardan yararlanmaya çalıştı. Suçla mücadelede sert bir politika izleyeceğini vadeden Bolsonaro, yüksek güvenlikli cezaevleri kurulmasını ve ağır cinsel suçlardan hüküm giyenlere kimyasal hadım uygulanmasını önerdi.
İlk turda Bolsonaro oyların yüzde 47’sini, Lula ise yüzde 45’ini almıştı. Senatör Bolsonaro’nun ilk turdaki başarısı, iş dünyası yanlısı reformların hayata geçirileceği beklentisiyle Brezilya piyasalarında ve ülkenin para biriminde yükselişe yol açtı.
Bolsonaro’nun ilk turdaki başarısı, Kongre seçimlerinde de liderliğini yaptığı Liberal Parti’nin ve diğer sağ siyasetçilerin lehine sonuçlar doğurdu. Bu tablo, Lula’nın yasama sürecinde karşılaşacağı koşulları belirleyebilecek; yeni düzenlemelerin önünü açabileceği gibi Lula’nın yönetim sürecini de zorlaştırabilecek bir siyasi dengeye işaret ediyor.
